Nhiều nước khuyên dân dự trữ lương thực: Việt Nam đang theo dõi tình hình, không để phát sinh sự hoang mang

Chiều 5/11, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao, người phát ngôn Phạm Thu Hằng nhận được câu hỏi về việc nhiều quốc gia khuyến cáo người dân chuẩn bị nhu yếu phẩm cho tình huống khẩn cấp.

Bà cho biết các cơ quan chức năng Việt Nam sẽ phối hợp đánh giá nguy cơ, nghiên cứu biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế, trong đó có việc nâng cao nhận thức, hướng dẫn người dân chủ động phòng ngừa và ứng phó khi xảy ra sự cố. Việc triển khai phải tránh làm phát sinh tâm lý hoang mang trong xã hội.

Phát ngôn được đưa ra sau khi nhiều nước châu Âu và châu Á công bố hoặc nhắc lại các hướng dẫn chuẩn bị khẩn cấp cho hộ gia đình. Phần lớn khuyến nghị người dân có đủ thực phẩm, nước uống và vật dụng thiết yếu trong ít nhất ba ngày.

Ngày 22/10, Chính phủ Anh khởi động chiến dịch Be Ready (Hãy sẵn sàng), khuyến khích mỗi gia đình chuẩn bị thực phẩm và nước uống đủ dùng trong ba ngày nếu những dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn.

Danh sách gợi ý gồm nước đóng chai, thực phẩm không cần bảo quản lạnh, đèn pin, radio chạy pin, sạc dự phòng, thuốc thiết yếu và một khoản tiền mặt. Chính phủ Anh khuyến cáo dành khoảng 3 lít nước uống cho mỗi người mỗi ngày, chưa kể nước phục vụ nấu ăn và vệ sinh.

Người dân không phải mua sắm toàn bộ vật dụng cùng lúc. Chiến dịch hướng dẫn các gia đình kiểm tra những thứ đã có, bổ sung dần trong các lần mua sắm thông thường và thay thế thực phẩm gần hết hạn.

Thông cáo của Văn phòng Nội các Anh viện dẫn những đợt bão mùa đông, cháy rừng mùa hè và nguy cơ gián đoạn điện, nước, viễn thông. Chiến dịch dự kiến kéo dài ba năm, nhằm tăng khả năng tự ứng phó của các hộ gia đình trước nhiều loại sự cố.

Tại Liên minh châu Âu (EU), mốc 72 giờ đã xuất hiện trong báo cáo về khả năng sẵn sàng ứng phó khủng hoảng do cựu Tổng thống Phần Lan Sauli Niinistö trình bày tháng 10/2024, sau đó được đưa vào chiến lược chuẩn bị của EU tháng 3/2025.

Ngày 3/11/2026, Ủy ban châu Âu tiếp tục công bố hướng dẫn mới, đề cập khả năng tự đáp ứng nhu cầu thiết yếu trong 72 giờ đầu tiên của một cuộc khủng hoảng. Đây là khoảng thời gian để lực lượng chức năng huy động và triển khai hỗ trợ. Những hộ gia đình có thể tự xoay xở trong giai đoạn đầu giúp giảm sức ép lên lực lượng cứu hộ, dành nguồn lực cho người bị thương và các nhóm dễ bị tổn thương.

Hướng dẫn mới của EU không mang tính bắt buộc. Ngoài dự trữ nhu yếu phẩm, tài liệu còn đề cập giáo dục kỹ năng ứng phó cho trẻ em, hỗ trợ người khuyết tật và cải thiện cách truyền đạt cảnh báo tới công chúng.

Những khuyến nghị tương tự đã được một số nước áp dụng từ nhiều năm trước. Phần Lan lấy mốc 72 giờ; Thụy Điển và Na Uy khuyến khích chuẩn bị khoảng một tuần; Đức duy trì khuyến nghị dự trữ thực phẩm đủ dùng trong 10 ngày.

Tại Nhật Bản, người dân được khuyến khích tích trữ đủ thực phẩm, nước uống ít nhất ba ngày và lý tưởng là một tuần. Cách làm được đề xuất là mua thêm những thực phẩm gia đình vẫn sử dụng, dùng trước các món gần hết hạn rồi bổ sung vào lượng dự trữ.

Các mức 3 ngày, một tuần hay 10 ngày phản ánh điều kiện, kinh nghiệm ứng phó thảm họa và phương án phòng thủ dân sự khác nhau giữa các quốc gia.

Cuối tháng 10, mạng xã hội lan truyền danh sách nhiều quốc gia cùng khuyên người dân tích trữ thực phẩm. Một số bài đăng đặt câu hỏi liệu các chính phủ có đang chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng lớn mà công chúng chưa được thông báo.

Ngày 28/10, tạp chí Newsweek công bố bản đồ liệt kê 33 quốc gia có hướng dẫn chuẩn bị nhu yếu phẩm. Tuy nhiên, các hướng dẫn trong danh sách không được ban hành cùng thời điểm.

Hồ sơ đối chiếu ngày phát hành của 25 hướng dẫn thuộc 19 quốc gia, vùng lãnh thổ và EU cho thấy phần lớn đã xuất hiện trước đợt lan truyền trên mạng xã hội. Chỉ ba hướng dẫn được ghi nhận ban hành trong khoảng từ ngày 22/10 đến 3/11/2026, gồm Anh, Nhật Bản và EU.

Thụy Điển đã phát hành những tài liệu hướng dẫn người dân ứng phó khủng hoảng từ thời Thế chiến II. Sách hướng dẫn mới gửi tới khoảng 5,2 triệu hộ gia đình diễn ra tháng 11/2024. Na Uy cập nhật khuyến nghị tự chuẩn bị lên một tuần từ tháng 5/2024.

Đức có hướng dẫn dự trữ thực phẩm 10 ngày từ trước năm 2025. Tài liệu cập nhật tháng 10/2025 bổ sung nội dung về nguy cơ chiến tranh, tấn công mạng và gián đoạn hạ tầng. Hà Lan bắt đầu chiến dịch Denk Vooruit tháng 11/2025 và gửi tài liệu hướng dẫn tới các hộ gia đình.

Các hướng dẫn xuất hiện dày hơn trong mùa thu năm nay. Từ đầu tháng 10 đến ngày 3/11/2026, Bỉ, Luxembourg, Hà Lan, Anh, Nhật Bản và EU đều có hoạt động công bố hoặc cập nhật khuyến cáo chuẩn bị khẩn cấp.

Tuy nhiên, lý do chính thức không giống nhau. Anh tập trung vào thời tiết cực đoan và gián đoạn dịch vụ. Nhật Bản nhấn mạnh nguy cơ động đất, núi lửa và những khó khăn trong vận chuyển hàng cứu trợ. Tại châu Âu, các hướng dẫn còn đề cập tấn công mạng, phá hoại hạ tầng, đại dịch và xung đột vũ trang.

Một số thông tin lan truyền cũng đánh đồng hướng dẫn dành cho hộ gia đình với những kế hoạch dự trữ phục vụ mục đích khác. Mốc 30 ngày xuất hiện trong bình luận của một nhân vật truyền thông Mỹ, còn thông tin 90 ngày liên quan đến kế hoạch duy trì hoạt động của các căn cứ quân sự. Đây không phải các mức dự trữ bắt buộc dành cho hộ gia đình do Anh hoặc Mỹ ban hành.

Với nhiều nước châu Âu, phòng thủ dân sự ngày càng gắn với nguy cơ gián đoạn các hệ thống mà người dân sử dụng hằng ngày.

Một cuộc tấn công mạng có thể làm tê liệt hệ thống thanh toán hoặc dịch vụ viễn thông. Mất điện kéo dài ảnh hưởng đến bảo quản thực phẩm, bơm nước, giao thông và hoạt động của các cửa hàng. Thiên tai có thể khiến đường sá bị chia cắt, hàng cứu trợ chưa tới được khu vực bị ảnh hưởng.

Đó là lý do thực phẩm lâu hỏng, nước uống, đèn pin, radio và tiền mặt cùng xuất hiện trong các hướng dẫn. Chúng phục vụ những nhu cầu thiết yếu khi điện, internet hoặc mạng lưới cung ứng bị gián đoạn.

Tại Ireland, chính phủ thậm chí bỏ mức tự túc 72 giờ khỏi tài liệu phát cho người dân. Theo thông tin được báo The Journal công bố từ hồ sơ hành chính, bản dự thảo ban đầu có mốc này nhưng được điều chỉnh sau khi những người tham gia góp ý bày tỏ lo ngại cách diễn đạt có thể gây hoang mang.

Chính phủ Anh cũng nhấn mạnh chiến dịch Be Ready không xuất phát từ một mối đe dọa cụ thể sắp xảy ra. Trong khi đó, EU coi việc chuẩn bị chủ động ứng phó tình huống khẩn cấp là trách nhiệm chung của cơ quan công quyền, doanh nghiệp, cộng đồng và từng gia đình.

Các cuộc khủng hoảng có thể xuất phát từ thiên tai, sự cố công nghệ hoặc căng thẳng an ninh. Việc một chính phủ chuẩn bị phương án ứng phó không đồng nghĩa cơ quan đó đã nhận được cảnh báo về một thảm họa sắp xảy ra.

Tại cuộc họp báo ngày 5/11, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết các cơ quan Việt Nam đang theo dõi sát tình hình liên quan đến các cuộc tấn công mạng vào hạ tầng thiết yếu ở châu Âu.

Theo bà, nguy cơ an ninh mạng hiện không chỉ giới hạn ở dữ liệu và hệ thống thông tin mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh, chuỗi cung ứng và đời sống người dân.

Việt Nam lên án các hành vi tấn công mạng, đồng thời tiếp tục phối hợp quốc tế về chia sẻ cảnh báo sớm, điều tra tội phạm mạng xuyên biên giới và nâng cao năng lực ứng cứu sự cố.

Đối với việc người dân chuẩn bị nhu yếu phẩm, Bộ Ngoại giao cho biết các cơ quan chức năng sẽ đánh giá nguy cơ và nghiên cứu biện pháp phù hợp với điều kiện thực tế Việt Nam, bao gồm hoạt động hướng dẫn phòng ngừa, ứng phó khi xảy ra sự cố.

Việt Nam đã có hệ thống pháp luật về phòng thủ dân sự, dự trữ quốc gia và các biện pháp bảo đảm nhu yếu phẩm khi xảy ra thiên tai, thảm họa. Đây là những cơ chế khác với việc ban hành một bộ hướng dẫn chung yêu cầu từng hộ gia đình tự dự trữ thực phẩm trong 72 giờ hoặc 10 ngày.

Ở cấp địa phương và ngành y tế, những lời khuyên chuẩn bị nước sạch, thực phẩm khó hư hỏng, thuốc men và vật dụng thiết yếu đã được đưa ra trong các hướng dẫn ứng phó bão lũ, thiên tai. Tuy nhiên, chưa có thông báo về một mốc dự trữ thống nhất dành cho tất cả hộ gia đình trên phạm vi toàn quốc.

Bài: Hưng Bình

Dựng: Trương Lương

Nguồn: Thanh Niên Việt