Quyết sách chưa từng có tiền lệ
Dự thảo nghị quyết về chính sách hỗ trợ người sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt đang trở thành nội dung được quan tâm đặc biệt tại Kỳ họp thứ ba HĐND Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031 diễn ra trong hai ngày 19 và 20/6.
Nếu được thông qua, từ ngày 1/7/2026, toàn bộ người dân và du khách sử dụng xe buýt trên địa bàn thành phố sẽ không phải trả tiền vé. Chính sách này áp dụng cho cả hệ thống 135 tuyến xe buýt hiện hữu, bao gồm 109 tuyến đang được trợ giá và 26 tuyến chưa nhận hỗ trợ từ ngân sách.
Theo phương án trình HĐND, thành phố dự kiến dành khoảng 665 tỉ đồng để bù giá vé trong 6 tháng cuối năm 2026. Trong đó, khoảng 454 tỉ đồng được bố trí cho các tuyến xe buýt trợ giá và khoảng 211 tỉ đồng dành cho các tuyến không trợ giá.
Việc dành một nguồn ngân sách lớn cho giao thông công cộng cho thấy định hướng đầu tư dài hạn của Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ dừng ở mục tiêu giảm chi phí đi lại cho người dân, chính sách còn hướng đến việc gia tăng tỷ lệ sử dụng phương tiện công cộng, giảm áp lực lên hệ thống giao thông đường bộ, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng vận tải đã được đầu tư trong nhiều năm qua.
Triển khai theo hai giai đoạn để bảo đảm hiệu quả
Nhằm tránh gây xáo trộn đối với doanh nghiệp vận tải cũng như hành khách, thành phố xây dựng lộ trình thực hiện theo hai giai đoạn với phương thức quản lý chuyển dần sang nền tảng số.
Trong giai đoạn đầu, từ tháng 7 đến hết tháng 9/2026, mục tiêu trọng tâm là tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân tiếp cận dịch vụ xe buýt và hình thành thói quen sử dụng phương tiện công cộng.
Theo đó, hành khách lên xe sẽ được miễn hoàn toàn tiền vé và không bắt buộc thực hiện xác thực định danh. Cơ chế thanh toán cho các đơn vị vận tải được áp dụng theo hình thức khoán doanh thu chuyến xe. Ngân sách thành phố sẽ thanh toán dựa trên doanh thu định mức của số chuyến xe thực tế vận hành thay vì tính theo số lượng hành khách.
Dù không yêu cầu kiểm soát chặt chẽ đầu vào, hệ thống công nghệ vẫn được triển khai để giám sát hoạt động khai thác. Thiết bị GPS sẽ xác định chính xác số chuyến xe thực hiện; hệ thống camera trên xe giúp theo dõi chất lượng phục vụ của tài xế và tiếp viên; đồng thời hệ thống vé điện tử được đưa vào vận hành để thống kê lượng hành khách, tạo cơ sở dữ liệu cho giai đoạn tiếp theo.
Thành phố cũng khuyến khích người dân chủ động thực hiện định danh và thao tác trên hệ thống vé điện tử dù chưa bắt buộc, qua đó từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu, hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách và góp phần bảo đảm an ninh trật tự trên xe.
Từ tháng 10 đến hết tháng 12/2026, khi hệ thống vé điện tử vận hành ổn định, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ chuyển sang cơ chế quản lý “thực thanh, thực chi”.
Theo phương thức này, ngân sách chỉ thanh toán tiền vé đối với những lượt hành khách thực tế được ghi nhận trên hệ thống số. Dữ liệu từ các máy quét lắp đặt trên xe sẽ trở thành căn cứ duy nhất để quyết toán kinh phí hỗ trợ cho doanh nghiệp vận tải.
Khi đó, toàn bộ hành khách, bao gồm cả người cao tuổi, học sinh, sinh viên, người có công và các nhóm ưu tiên khác, đều phải thực hiện xác thực định danh khi sử dụng xe buýt. Việc xác thực có thể thực hiện thông qua quét thẻ vật lý như thẻ ngân hàng hoặc thẻ xe buýt thông minh, đồng thời hỗ trợ thanh toán không tiền mặt bằng mã QR trên các ứng dụng MultiGo hoặc VNeID.
Sự chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch trong quản lý ngân sách, hạn chế thất thoát và tạo nền tảng cho quá trình số hóa lĩnh vực giao thông công cộng.
Động lực thúc đẩy thay đổi thói quen đi lại
Các chuyên gia đánh giá, miễn phí hoàn toàn vé xe buýt có thể tạo ra sức hút lớn đối với người dân trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Việc tiết kiệm một khoản chi phí đi lại hằng tháng sẽ đặc biệt có ý nghĩa đối với người lao động, học sinh, sinh viên và các nhóm thu nhập thấp.
Ở góc độ quản lý đô thị, đây được xem là giải pháp kích cầu mạnh mẽ nhằm khuyến khích người dân giảm sử dụng phương tiện cá nhân. Khi tỷ lệ đi lại bằng xe buýt tăng lên, áp lực giao thông trên nhiều tuyến đường sẽ giảm đáng kể, góp phần hạn chế ùn tắc vào giờ cao điểm cũng như cắt giảm lượng khí thải phát sinh từ xe máy và ô tô cá nhân.
Chính sách cũng mở ra cơ hội để hệ thống xe buýt lấy lại vị thế trong mạng lưới vận tải công cộng của thành phố, đồng thời tăng khả năng kết nối với các tuyến metro và các loại hình giao thông khối lượng lớn đang được đầu tư trong thời gian tới.
Nếu được triển khai hiệu quả, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ đạt mục tiêu gia tăng sản lượng hành khách mà còn tiến thêm một bước trong quá trình xây dựng hệ sinh thái giao thông công cộng đồng bộ, hiện đại và thân thiện với môi trường.
Đầu tư cho tương lai của giao thông công cộng
Khoản ngân sách 665 tỉ đồng dành để miễn vé xe buýt không đơn thuần là một chính sách hỗ trợ an sinh mà còn được xem là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh.
Việc kết hợp giữa giai đoạn đầu tạo điều kiện tối đa cho người dân tiếp cận dịch vụ và giai đoạn sau áp dụng quản trị số thông minh thể hiện cách tiếp cận linh hoạt, từng bước nhưng có mục tiêu rõ ràng của chính quyền thành phố.
Nếu nhận được sự đồng thuận từ HĐND và được triển khai thành công, chính sách này có thể tạo ra cú hích lịch sử đối với giao thông công cộng Thành phố Hồ Chí Minh, mở ra một giai đoạn mới trong hành trình xây dựng đô thị văn minh, hiện đại, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và hướng đến mục tiêu phát triển xanh trong những năm tới.
Tấn Tài