Chính sách này đóng vai trò như một công cụ quản trị thị trường lao động hiệu quả, với mục tiêu phòng tránh thất nghiệp, bảo vệ vị trí việc làm và nâng cao kỹ năng nghề. Khi thất nghiệp, người lao động không chỉ được hỗ trợ thay thế, bù đắp một phần thu nhập mà còn được tư vấn, giới thiệu việc làm, tham gia học nghề để chuyển đổi công việc, đồng thời hưởng chế độ BHYT, góp phần đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội.
Ảnh minh họa
Dự thảo Luật Việc làm sửa đổi đang được lấy ý kiến, dự kiến được trình Quốc hội khoá XV vào kỳ họp tháng 5 tới. Điểm đáng chú ý trong dự thảo lần này là việc hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, giúp những chính sách này tham gia hiệu quả trong vận hành thị trường lao động, thúc đẩy nâng cao kỹ năng nghề và chất lượng nguồn nhân lực của đất nước.
Vai trò của chính sách này không chỉ là giải pháp tạm thời mà còn là cơ chế chủ động. Không chỉ là phao cứu sinh kịp thời cho người lao động, các doanh nghiệp cung là đối tượng được hưởng lợi từ đó. Trong khoảng thời gian làm việc, quỹ bảo hiểm thất nghiệp sẽ hỗ trợ chi phí để nâng cao tay nghề của người lao động cho doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2015–2023, trung bình mỗi năm có khoảng 826.000 người hưởng trợ cấp thất nghiệp, riêng năm 2020 con số vượt mốc 1 triệu người, tương đương 6–8% số người tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Mỗi năm, quỹ chi trả bình quân khoảng 10.000 tỷ đồng.
Nhờ vậy, trong những năm qua, số lượng đối tượng tham gia và quy mô của Quỹ BHTN tăng nhanh chóng, từng bước xã hội hóa nguồn hình thành Quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Cụ thể, đến năm 2024, số người tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là khoảng 14,2 triệu người, tăng 1,67%. Từ năm 2015, số tiền thu BHTN tăng bình quân 15%/năm, tính đến cuối năm 2020 số tiền thu là 18.693 tỷ, dự toán thu BHTN năm 2021-2022 khoảng 20 tỷ/năm, tiền lương bình quân đóng bảo hiểm thất nghiệp khoảng 5.669.322 đồng/tháng.
Để hoàn thiện chính sách BHTN, Bộ LĐTBXH cho biết cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về BHTN và các văn bản có liên quan. Theo đó, cần tổ chức rà soát, phát hiện, sửa đổi và bổ sung kịp thời các văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp; hoàn thiện các văn bản xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHTN. Sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm, trong đó mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp, các chế độ BHTN, cải tiến quy trình tổ chức thực hiện bảo hiểm thất nghiệp; xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về ban hành danh mục sự nghiệp công sử dụng Quỹ BHTN là cơ sở để xây dựng đơn giá, giá dịch vụ sự nghiệp công sử dụng BHTN, các địa phương sẽ thuận lợi hơn trong việc xây dựng kinh phí, bố trí nhân sự nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ BHTN.
Tổ chức thực hiện đúng, đầy đủ các quy định hiện hành về BHTN: rà soát các đối tượng tham gia BHTN; thực hiện việc thông báo biến động lao động của các doanh nghiệp; thực hiện việc thông báo hằng năm cho từng người lao động về việc đóng bảo hiểm thất nghiệp; chốt sổ bảo hiểm xã hội về BHTN; tiếp nhận và giải quyết hưởng BHTN theo phương châm 3 đúng “đúng đối tượng, đúng chế độ và đúng thời hạn”; tăng cường các giải pháp tích cực để tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề cho người thất nghiệp ngay từ khi người lao động đến đăng ký thất nghiệp, chú trọng công tác thông tin thị trường lao động để hỗ trợ cho người thất nghiệp, tổ chức có hiệu quả các sàn giao dịch để người thất nghiệp tham gia; đồng thời có các biện pháp để hạn chế việc sa thải lao động của các doanh nghiệp; phát hiện các sai phạm, trục lợi về bảo hiểm thất nghiệp để có biện pháp ngăn chặn, xử lý.
Xây dựng các mô hình chuẩn hoạt động về BHTN để thực hiện tốt các nhiệm vụ về BHTN, tư vấn, thông tin thị trường lao động, giới thiệu việc làm, cung ứng lao động và đào tạo nghề. Không ngừng nâng cao năng lực nhân sự thực hiện BHTN: thông qua đào tạo, bồi dưỡng và tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng làm việc để thực hiện bảo hiểm thất nghiệp, tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề, hỗ trợ học nghề.
Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực BHTN: xây dựng cơ sở dữ liệu về BHTN, thực hiện chia sẻ, kết nối dữ liệu thu, chi bảo hiểm thất nghiệp giữa ngành BHXH với dữ liệu tiếp nhận, giải quyết hưởng các chế độ BHTN của ngành LĐTBXH nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp hưởng BHTN sai quy định.
Chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp người lao động vượt qua giai đoạn khó khăn khi mất việc mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ổn định thị trường lao động. Việc tiếp tục hoàn thiện và thực thi chính sách BHTN một cách hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích cho cả người lao động, doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung.
Khương Thị Thu Hoài