Bài viết tập trung phân tích các yếu tố cơ bản quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Đào tạo Sau đại học, bao gồm: sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên; năng lực lãnh đạo của cấp ủy; chất lượng nội dung, phương thức và quy trình lãnh đạo; năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ, đảng viên; cùng điều kiện bảo đảm về cơ sở vật chất, trang thiết bị. Qua đó góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào trong thời gian tới.
Từ khóa: Phong trào "Bình dân học vụ số"; chất lượng lãnh đạo; chuyển đổi số; Học viện Chính trị; Hệ Đào tạo Sau đại học.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc nâng cao năng lực số trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Ở Việt Nam, phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai trên cơ sở kế thừa tinh thần của phong trào "Bình dân học vụ" trong lịch sử, đồng thời đáp ứng yêu cầu mới của thời đại số, góp phần phổ cập tri thức số, nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin và khả năng khai thác, sử dụng các nguồn tri thức trên môi trường số.
Đối với các nhà trường Quân đội, việc triển khai Phong trào "Bình dân học vụ số" có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực số cho cán bộ, giảng viên và học viên, đồng thời thúc đẩy đổi mới phương thức giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học trong điều kiện chuyển đổi số. Học viện Chính trị là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị cho Quân đội, vì vậy việc lãnh đạo, tổ chức thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" không chỉ góp phần nâng cao trình độ công nghệ thông tin và năng lực số của cán bộ, học viên mà còn trực tiếp phục vụ nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng Học viện thông minh, hiện đại.
Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị có nhiệm vụ quản lý, giáo dục và rèn luyện học viên sau đại học. Quá trình lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học có những đặc điểm riêng, đồng thời chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu làm rõ đặc điểm lãnh đạo và các yếu tố quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Trên cơ sở phân tích những đặc điểm cơ bản của quá trình lãnh đạo và các yếu tố chủ yếu tác động đến chất lượng lãnh đạo Phong trào, bài viết góp phần làm rõ cơ sở khoa học cho việc nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học trong thời gian tới, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong Học viện Chính trị hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Đặc điểm lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị được hiểu là tổng thể các hoạt động lãnh đạo của các cấp ủy đảng, bao gồm việc xác định chủ trương, đề ra biện pháp, lựa chọn nội dung và vận dụng các phương thức lãnh đạo phù hợp nhằm tác động có tổ chức, có định hướng đến các tổ chức và lực lượng trong đơn vị để triển khai thực hiện Phong trào. Quá trình lãnh đạo đó nhằm bảo đảm Phong trào "Bình dân học vụ số" được thực hiện đúng định hướng, đạt chất lượng và hiệu quả thiết thực, qua đó góp phần nâng cao năng lực số cho cán bộ, học viên và phục vụ mục tiêu xây dựng Học viện Chính trị thông minh, hiện đại. Lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ 5, Học viện Chính trị có một số đặc điểm sau:
Có sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn chặt chẽ, tập trung, thống nhất của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng cấp trên. Lãnh đạo thực hiện thắng lợi Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên, quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ đó lại luôn có sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn chặt chẽ, tập trung, thống nhất của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện, Phòng Chính trị, mà thường xuyên, trực tiếp là Đảng ủy, Chỉ huy Hệ. Đặc điểm này đặt ra yêu cầu đối với các cấp ủy đảng ở Hệ Đào tạo Sau đại học muốn nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" cần phải chủ động nghiên cứu, quán triệt sâu sắc quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các nghị quyết, chỉ chị, quy định của cấp trên; tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và hướng dẫn của Phòng Chính trị.
Có sự tham gia của nhiều tổ chức, lực lượng. Lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị là vấn đề thuộc về chức năng, nhiệm vụ của các cấp ủy đảng. Song, quá trình thực hiện nhiệm vụ đó lại luôn có sự tham gia của nhiều tổ chức, lực lượng. Đặc điểm này đặt ra yêu cầu đối với các cấp ủy ở Hệ Đào tạo Sau đại học, muốn nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số", một mặt phải đề cao trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Phong trào, mặt khác phải phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng, nhất là vai trò của hệ thống chỉ huy, vai trò của đoàn thanh niên, phụ nữ, hội đồng quân nhân, vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên, quần chúng trong toàn Hệ. Ngoài ra, phải thường xuyên lãnh đạo, chỉ đạo làm tốt công tác phối hợp, hiệp đồng giữa các tổ chức, lực lượng trong đơn vị với nhau và giữa Hệ với các cơ quan, đơn vị khác của Học viện trong lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số".
Được tiến hành đồng thời và lồng ghép, đan xen với lãnh đạo nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học. Phong trào "Bình dân học vụ số"; nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học là những nhiệm vụ khác nhau nhưng được tiến hành đan xen, lồng ghép với nhau. Trong đó, nội dung Phong trào "Bình dân học vụ số" được thể hiện tập trung ở mục tiêu, yêu cầu đào tạo và trong chương trình, nội dung giáo dục - đào tạo của Học viện; được thực hiện thông qua các hình thức giáo dục và các hoạt động nghiên cứu khoa học. Do đó, lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" luôn được tiến hành đồng thời và lồng ghép, đan xen với lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đặc điểm này đòi hỏi quá trình lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị phải hướng tới thực hiện mục tiêu vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả Phong trào, vừa hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học cũng như các nhiệm vụ khác của Hệ.
2.2. Các yếu tố quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Một là, sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và hướng dẫn của Phòng Chính trị
Đây là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị. Bởi vì, chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học luôn được xem xét trong mối quan hệ hữu cơ, gắn bó mật thiết với công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện, hướng dẫn của Phòng Chính trị. Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và hướng dẫn của Phòng Chính trị là cơ sở khoa học, căn cứ pháp lý để các cấp ủy đảng ở Hệ Đào tạo Sau đại học xác định chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện thắng lợi Phong trào "Bình dân học vụ số". Do vậy, để nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị cùng với việc đề cao trách nhiệm của mình, các cấp ủy đảng cần phải tranh thủ tối đa sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện và hướng dẫn của Phòng Chính trị.
Hai là, năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng ủy Hệ Đào tạo Sau đại học và các chi ủy, chi bộ trực thuộc
Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng ủy Hệ Đào tạo Sau đại học và các chi ủy, chi bộ trực thuộc tạo nên tính đúng đắn, sáng tạo, khoa học trong xác định chủ trương, nội dung, chỉ tiêu lãnh đạo, tính hiệu lực, hiệu quả trong thực hiện phương thức lãnh đạo, quyết định đến kết quả thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số". Thực tế cho thấy, chỉ khi có năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu cao, Đảng ủy Hệ Đào tạo Sau đại học và các chi ủy, chi bộ trực thuộc mới có khả năng nghiên cứu, quán triệt, vận dụng đúng đắn, sáng tạo nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của cấp ủy, cơ quan chức năng cấp trên để đề ra chủ trương, biện pháp lãnh đạo đúng đắn, khả thi, giữ vững định hướng chính trị trong thực hiện Phong trào; mới quy tụ và phát huy tốt vai trò của các tổ chức, lực lượng và tiến hành có hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát trong thực hiện Phong trào của các tổ chức, lực lượng trong đơn vị; đánh giá đúng ưu điểm và hạn chế, khuyết điểm, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích tốt và phê phán, uốn nắn những nhận thức sai trái, lệch lạc của các tập thể, cá nhân trong thực hiện Phong trào.
Ba là, chất lượng thực hiện quy trình lãnh đạo và tính đúng đắn, sáng tạo, hiệu lực, hiệu quả của nội dung, phương thức lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Đảng ủy Hệ Đào tạo Sau đại học lãnh đạo đơn vị thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" thông qua các nội dung, phương thức cụ thể và theo một quy trình thống nhất, từ việc nghiên cứu, quán triệt quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, nghị quyết, chỉ thị của trên, tình hình thực tiễn của đơn vị để đề ra các chủ trương, biện pháp lãnh đạo, đến quán triệt, triển khai và tổ chức thực hiện nghị quyết; tiến hành công tác kiểm tra, giám sát, sơ, tổng kết, rút kinh nghiệm việc thực hiện. Nếu nội dung, phương thức lãnh đạo phù hợp, khả thi; quy trình lãnh đạo được tiến hành chặt chẽ, nghiêm túc thì chất lượng lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" sẽ được nâng cao. Ngược lại, nếu nội dung, hình thức lãnh đạo không phù hợp, thiếu tính khả thi; quy trình lãnh đạo bị cắt xén, thực hiện không nghiêm túc hoặc nội dung, phương thức không được đổi mới, cải tiến và vận dụng linh hoạt, sáng tạo thì chất lượng lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" tất yếu sẽ không cao. Vì vậy, chất lượng thực hiện quy trình, tính đúng đắn, sáng tạo, hiệu lực, hiệu quả của nội dung, phương thức lãnh đạo cũng là một trong những yếu tố quan trọng quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị.
Bốn là, năng lực tham mưu, đề xuất và tiến hành thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Cán bộ, đảng viên và quần chúng là lực lượng trực tiếp tham mưu cho Đảng ủy Hệ Đào tạo Sau đại học và các chi ủy, chi bộ trực thuộc; đồng thời, là lực lượng trực tiếp tiến hành các hoạt động trong thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số". Nếu năng lực tham mưu, đề xuất và tiến hành của cán bộ, đảng viên và quần chúng tốt thì chất lượng, hiệu quả thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" sẽ cao. Ngược lại, nếu năng lực tham mưu, đề xuất và trực tiếp tiến hành của cán bộ, đảng viên và quần chúng bị hạn chế thì chất lượng, hiệu quả thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" sẽ không cao. Do đó, năng lực tham mưu, đề xuất và tiến hành của cán bộ, đảng viên và quần chúng ở Hệ Đào tạo Sau đại học là yếu tố quan trọng quy định chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị.
Năm là, chất lượng bảo đảm cơ sở vật chất, trang bị, phương tiện cho quá trình lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị
Mỗi lĩnh vực hoạt động đều có liên quan và phụ thuộc vào điều kiện bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị cụ thể. Quá trình lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị liên quan đến nhiều ngành bảo đảm khác nhau, từ bảo đảm về trang thiết bị kỹ thuật thông tin, đường truyền, đến các loại giáo trình, tài liệu và cơ sở vật chất khác. Nếu công tác bảo đảm cơ sở vật chất, trang bị, phương tiện tốt thì chất lượng lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị có cơ sở, điều kiện được nâng cao. Ngược lại, nếu công tác bảo đảm không tốt sẽ làm hạn chế chất lượng lãnh đạo thực hiện Phong trào "Bình dân học vụ số" ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị.
3. Kết luận
Phong trào "Bình dân học vụ số" có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực số cho cán bộ, học viên và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong giáo dục - đào tạo. Ở Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị, chất lượng lãnh đạo Phong trào chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau. Nhận diện đúng các yếu tố này là cơ sở quan trọng để các cấp ủy đảng ở Hệ Đào tạo Sau đại học đề ra chủ trương, biện pháp lãnh đạo phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng lãnh đạo Phong trào "Bình dân học vụ số", qua đó nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng Học viện Chính trị thông minh, hiện đại./.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Quốc phòng (2025), Kế hoạch số 2812/KH-BQP ngày 22/5/2025 triển khai thực hiện Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung, cập nhật Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Hà Nội.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, ngày 22/12/2024, Hà Nội.
[3] Nguyễn Thị Thùy Duyên (2025), Phong trào "Bình dân học vụ số" - một số biện pháp thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông điện tử, ngày 27/8/2025.
[4] Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 03/6/2020 Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Số: 749/QĐ-TTg, ngày 3/6/2020, Hà Nội.
[5] Nguyễn Kiến Nghị (2025), Hệ Đào tạo Sau đại học, Học viện Chính trị thực hiện tốt Phong trào "bình dân học vụ số", Tạp chí Giáo chức điện tử, ngày 12/09/2025.