Ảnh minh họa
Mua bán công khai, rủi ro tiềm ẩn
Chỉ cần gõ từ khóa “mua, thanh lý sổ BHXH” trên Facebook hay Zalo, hàng loạt hội nhóm sẽ hiện ra với tên gọi mời gọi như: “Thanh lý sổ BHXH trước hạn”, “Hỗ trợ xử lý BHXH”, “Thu mua sổ BHXH”… Các hội nhóm này quy tụ từ vài trăm đến hàng chục ngàn thành viên, hoạt động sôi nổi như một thị trường ngầm. Tại đây, nhiều tài khoản sử dụng tên giả, hình đại diện mờ ảo, sẵn sàng kết nối, chào mời dịch vụ cầm cố, mua lại sổ BHXH của NLĐ với cam kết “nhận tiền nhanh”, “giải quyết sổ lỗi”, thậm chí “xử lý cả sổ chưa gộp, nghỉ ngang, chưa chốt”…
Không ít người còn sử dụng hình ảnh, logo của cơ quan BHXH để tạo vỏ bọc uy tín, đánh vào tâm lý cần tiền gấp hoặc thiếu hiểu biết của NLĐ. Sau khi tạo được lòng tin, các đối tượng này sẽ đề nghị NLĐ ký giấy ủy quyền, giao kèm theo sổ BHXH bản gốc và giấy tờ tùy thân, để tiến hành rút tiền BHXH một lần thay cho NLĐ. Dưới hình thức này, quá trình mua bán, dù không có hợp đồng mua bán cụ thể, vẫn được hợp thức hóa bằng thủ tục pháp lý tưởng chừng hợp lệ.
Lừa đảo núp bóng "dịch vụ hỗ trợ"
Thực chất, nhiều dịch vụ “hỗ trợ BHXH” đang núp bóng để thực hiện hành vi trục lợi. Các đối tượng thường thu phí rất cao, thậm chí lừa đảo trắng trợn. Một số trường hợp NLĐ sau khi chuyển tiền cho “dịch vụ” thì bị chặn liên lạc, bị yêu cầu chi thêm phí để “tiếp tục thủ tục” hoặc mất trắng vì lộ lọt thông tin cá nhân.
Tại TP.HCM, nhóm Facebook “Mua bán BHXH trước hạn” với gần 3.000 thành viên hoạt động rầm rộ. Nhiều tài khoản như “Hiền Hiền” đăng tải công khai thông tin cá nhân và số điện thoại, rao nhận “thanh lý mọi loại sổ BHXH”, “sổ lỗi, sổ cầm không chuộc được”… Không chỉ hoạt động trên các nhóm công nhân TP.HCM, các đối tượng còn vươn ra cả Bình Dương, Đồng Nai để tiếp cận “con mồi”.
Đáng lo ngại hơn, một số tiệm cầm đồ tại TP.HCM cũng bị phát hiện có dấu hiệu nhận cầm cố sổ BHXH – một hình thức vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Những rủi ro khôn lường
Đại diện BHXH TP.HCM cảnh báo: việc NLĐ bán sổ BHXH sẽ chịu thiệt lớn vì số tiền nhận được từ "cò" thấp hơn rất nhiều so với khoản trợ cấp hợp pháp. Thêm vào đó, khi thông tin cá nhân bị đánh cắp, người lao động có thể bị lợi dụng danh tính để vay nợ, lừa đảo hoặc thực hiện hành vi phạm pháp khác.
Về phía người mua, rủi ro cũng không nhỏ. Bởi quyền lợi BHXH là cá nhân, giấy ủy quyền không đảm bảo hiệu lực pháp lý lâu dài. Nếu NLĐ đột ngột thay đổi ý định, báo mất sổ để xin cấp lại, hoặc nếu NLĐ qua đời, quyền thụ hưởng sẽ thuộc về thân nhân – không ai khác ngoài gia đình người lao động. Như vậy, mọi thủ tục của người mua sẽ trở nên vô hiệu.
Luật sư Trịnh Thị Hạnh (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết: theo quy định, sổ BHXH là tài sản pháp lý gắn liền với nhân thân và quyền lợi an sinh của người lao động, không được phép mua bán, cầm cố hay chuyển nhượng dưới bất kỳ hình thức nào. Hành vi giả mạo hồ sơ, ký giấy ủy quyền trá hình để trục lợi có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Cụ thể, Điều 40 Nghị định 12/2022 quy định phạt tiền từ 1-2 triệu đồng đối với hành vi kê khai sai sự thật để hưởng BHXH. Nếu hành vi có dấu hiệu lừa đảo, làm giả hồ sơ, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 214 Bộ luật Hình sự, với mức án từ phạt tiền 100 triệu đồng đến phạt tù lên tới 10 năm tù giam.
Cần tỉnh táo và chủ động bảo vệ quyền lợi
Cơ quan BHXH TP.HCM khuyến cáo NLĐ không nên vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi tương lai an sinh. Khi cần giải đáp, hỗ trợ thủ tục BHXH, người dân nên trực tiếp liên hệ với các kênh chính thức.
Ngoài ra, người dân có thể đến trực tiếp bộ phận tiếp nhận hồ sơ hoặc phòng tiếp công dân tại các cơ quan BHXH quận, huyện để được hướng dẫn miễn phí, tránh bị lừa đảo.
Hiện nay, BHXH TP.HCM đã yêu cầu các đơn vị trực thuộc tăng cường kiểm tra giấy ủy quyền trong các hồ sơ đề nghị rút BHXH một lần, đặc biệt là các trường hợp không phải người thân. Những trường hợp ủy quyền bất thường hoặc có dấu hiệu giao dịch lặp lại sẽ bị xác minh kỹ lưỡng để phòng ngừa gian lận.
Tình trạng mua bán sổ BHXH đang trở thành vấn đề nhức nhối, không chỉ đe dọa quyền lợi của NLĐ mà còn phá vỡ hệ thống an sinh xã hội. Hơn lúc nào hết, người lao động cần tỉnh táo, hiểu rõ giá trị và vai trò của sổ BHXH – không chỉ là một cuốn sổ giấy, mà là tấm “bảo hiểm” cho tương lai. Nếu phát hiện các hành vi có dấu hiệu lừa đảo, người dân cần chủ động tố giác tới cơ quan Công an hoặc cơ quan BHXH gần nhất để được can thiệp và xử lý theo quy định.
Quỳnh Chi