Ảnh minh họa
1. Đặt vấn đề
Trước sự phát triển như vũ bão của khoa học – công nghệ hiện nay, truyền thông mạng xã hội cùng các nền tảng số, nhất là một số nền tảng phổ biến như Facebook, Zalo, Instagram, TikTok, YouTube… đã và đang trở thành một công cụ quan trọng trong việc lan tỏa các thông điệp xanh đến người dân và các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc sử dụng mạng xã hội và các nền tảng số sẽ không phát huy tối đã tác dụng, thậm chí còn tiềm ẩn những rủi ro khi không được sử dụng đúng cách. Vì vậy, việc nghiên cứu chiến lược sử dụng mạng xã hội, các nền tảng số trong việc lan tỏa thông điệp xanh đến người dân và doanh nghiệp, trong đó có tỉnh Bắc Ninh là rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
2. Tác động truyền thông của mạng xã hội và các nền tảng số
Với ưu điểm lan truyền thông điệp nhanh chóng với số lượng người dùng đông đảo, mạng xã hội cùng các nền tảng số đã và đang khẳng định là công cụ quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là trong việc lan tỏa các thông điệp xanh, góp phần bảo vệ môi trường, có thể kể đến như sau:
Một là, mạng xã hội và các nền tảng số có thể sử dụng làm công cụ lan tỏa thông điệp xanh nhanh chóng và hiệu quả. Với đặc tính và khả năng chia sẻ thông tin diện rộng gần như ngay tức thì, một số kênh mạng xã hội phổ biến như Facebook, Zalo, Instagram, Twitter, TikTok, và YouTube… thông qua các bài viết, video, chiến dịch, hành động thử thách… đã tạo ra một hệ sinh thái lan tỏa thông tin nhanh chóng trong tích tắc, nhất là các thông điệp xanh, tham gia bảo vệ môi trường.
Hai là, mạng xã hội là không gian mở để người dân và các doanh nghiệp có điều kiện chia sẻ thông tin, số liệu, tài liệu, kiến thức, phim ảnh… về xu hướng môi trường xanh, sống xanh, một cách công khai, minh bạch, dễ hiểu và sinh động theo từng phương pháp và công cụ hỗ trợ khác nhau. Qua đó, làm gia tăng tinh thần trách nhiệm của người dân và cộng đồng đối với hoạt động chung tay bảo vệ môi trường sống ngày một tốt đẹp hơn.
Ba là, mạng xã hội còn thực hiện tốt chức năng kết nối, truyền cảm hứng sâu sắc và thúc đẩy hành động của cộng đồng xã hội hưởng ứng chiến dịch xây dựng cuộc sống xanh thông qua những câu chuyện thực tế, những "đại sứ xanh", các hành động đẹp, có ý nghĩa, các mô hình hay, cách làm hiệu quả, các sản phẩm hữu ích hay những ý tưởng, sáng kiến, cải tiến tham gia bảo vệ môi trường; hay từ những chiến dịch huy động nguồn lực và kêu gọi hành động bảo vệ môi trường được tung ra với quy mô rộng trên mạng xã hội... tạo nên xu hướng xây dựng môi trường bền vững.
3. Một số thách thức khi sử dụng mạng xã hội, các nền tảng số trong lan tỏa thông điệp xanh hiện nay
Dù mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích trong việc lan tỏa thông điệp môi trường, nhưng cũng đối mặt với một số hạn chế và thách thức trong quá trình triển khai thực hiện.
Chẳng hạn, một số thông tin có độ chính xác không cao, chủ yếu nhằm mục tiêu giật tít, câu like, câu view có thể gây hiểu lầm hoặc hoang mang trong cộng đồng, nhất là các nội dung liên quan đến môi trường sống, xu hướng xanh…
Hơn nữa, một số cá nhân, tổ chức cố tình cung cấp thông tin sai sự thật về sản phẩm, dịch vụ liên quan đến các giải pháp bảo vệ môi trường của mình để trục lợi bất chính thông qua các kênh mạng xã hội.
Không ít người dùng có thói quen chia sẻ thông tin ngay, nhất là các thông tin thời sự, điểm nóng… trong khi chưa tìm hiểu, kiểm chứng độ chính xác một cách kỹ càng, vô tình làm lan tỏa thông tin sai lệch trong cộng đồng.
Ngoài ra, một số doanh nghiệp đầu tư ngân sách chưa đúng mức về công nghệ, công cụ chuyển đổi số trong việc phát triển hoạt động truyền thông xanh, dẫn đến mức độ, hiệu quả lan tỏa còn nhiều hạn chế.
4. Giải pháp thúc đẩy hiệu quả truyền thông mạng xã hội, các nền tảng số trong lan tỏa thông điệp xanh tại tỉnh Bắc Ninh
Trong Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030, định hướng 2050, ban lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh khẳng định: "Tăng trưởng xanh là cơ hội mới trong thu hút đầu tư, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và chuyển đổi thích ứng với xu hướng đầu tư, thương mại xanh quốc tế".
Để tận dụng tối đa tiềm năng của mạng xã hội, xứng đáng là công cụ mạnh mẽ trong việc lan tỏa thông điệp xanh, tham gia bảo vệ môi trường, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy những hành động thiết thực của người dân và doanh nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh, trong thời gian tới cần quan tâm một số giải pháp sau:
Thứ nhất, cần đầu tư ngân sách và xã hội hóa trong việc đầu tư, phát triển khoa học - công nghệ tiên tiến, chuyển đổi số, kết cấu hạ tầng thông minh, phục vụ tốt cho hoạt động truyền thông, nhất là thông qua các kênh mạng xã hội và các nền tảng số, tạo nền tảng vững chắc, phù hợp với hoạt động truyền thông số, trong đó có lan tỏa thông điệp xanh trước bối cảnh hội nhập toàn cầu.
Thứ hai, cần đẩy mạnh công tuyên truyền, phản ánh, phân tích và phản biện chính sách, qua đó kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện dần hành lang pháp lý nhằm hỗ trợ hoạt động truyền thông xanh, thông qua các kênh mạng xã hội và nền tảng số. Chẳng hạn, có các quy định nghiêm ngặt hơn về quảng cáo xanh, hạn chế tình trạng quá sự thật; chính quyền địa phương có thể chủ trì trong việc thực hiện các chương trình truyền thông công cộng qua các kênh mạng xã hội nhằm nâng cao nhận thức của người dân và các doanh nghiệp về lợi ích của tiêu dùng xanh, sản xuất xanh, sống xanh…
Thứ ba, để thúc đẩy hiệu quả truyền việc thông điệp xanh qua các kênh mạng xã hội và các nền tảng số, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, chính phủ và cộng đồng. Các doanh nghiệp cần công khai đầy đủ thông tin về quy trình sản xuất, chứng nhận xanh và tác động môi trường của sản phẩm hoặc các dịch vụ, giải pháp bảo vệ môi trường. Cộng đồng cần tham gia tích cực vào việc chia sẻ thông tin, phản biện các thông tin sai lệch và thúc đẩy lối sống xanh và các phong trào bảo vệ môi trường trên mạng xã hội. Các tổ chức chính phủ, phi chính phủ, các nhóm hoạt động môi trường thúc đẩy các hoạt động hợp tác với doanh nghiệp để xây dựng các chương trình truyền thông xanh có tác động sâu rộng trong toàn xã hội.
Thứ tư, để góp phần vào quá trình chuyển đổi nhận thức của người dân và các doanh nghiệp sang lối sống xanh, sản xuất xanh, công tác truyền thông trên mạng xã hội cần lưu ý không chỉ dừng ở khẩu hiệu, chủ trương chung chung mà phải cung cấp những thông tin rõ ràng, minh bạch, có cơ sở khoa học, tính thực tiễn, khả thi cao và gắn với quyền lợi của người dân, doanh nghiệp, từ đó họ sẽ tham gia với tâm thế tự giác, tự nguyện và tâm thế tích cực hơn.
Thứ năm, cần phát huy tốt vai trò của các lực lượng nòng cốt trên mặt trận truyền thông bằng mạng xã hội đối với việc định hướng dư luận, đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, bóp méo, bịa đặt những chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước liên quan đến công tác bảo vệ môi trường, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số trong thời đại mới, thông qua những bài viết chính luận chuyên sâu về nội dung và đa dạng hóa hình thức thể hiện như podcast, video ngắn, infographic, livestream… để thông tin chính thống trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, nhất là đối với lớp trẻ.
Thứ sáu, hơn ai hết, từng cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, người lao động cần trở thành những "người gác cổng" tự thân cho chính mình đối với việc tiếp nhận các thông tin liên quan đến công tác bảo vệ môi trường. Cố gắng tỉnh táo để sàng lọc, chỉ tiếp nhận và lan truyền nội dung hữu ích, kiên quyết nói không với tin giả, tin xấu độc, nâng cao trách nhiệm phát ngôn, tinh thần tự chịu trách nhiệm khi cung cấp, phát tán, đăng tải thông tin trên trạng mạng xã hội cá nhân.
5. Kết luận
Truyền thông mạng xã hội và các nền tảng số đã và đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi sống xanh của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, dưới sự quản lý, hỗ trợ của chính quyền địa phương các cấp. Bằng cách sử dụng mạng xã hội một cách thông thái và có trách nhiệm, ắt hẳn chúng ta sẽ cùng nhau tạo ra sự thay đổi tích cực về nhận thức, dẫn dắt hành động đúng đắn, để cùng hướng tới một hành tinh xanh và bền vững hơn, góp phần thực hiện thành công Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030, định hướng 2050.
Nhà báo Nguyễn Toàn Thắng,
Tổng Biên tập Tạp chí Thanh niên