Thay vì tiếp tục mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào quy mô, các ngân hàng đang chứng kiến một sự chuyển dịch rõ nét: từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên nền tảng quản trị và chất lượng.
Trong nhiều năm, các chuẩn mực quốc tế như Basel, IFRS hay OECD chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ tuân thủ, thay vì được tích hợp như một phần trong hệ thống quản trị và ra quyết định. Theo ông Trương Nhật Quang, Luật sư điều hành YKVN, các vụ việc lớn trong thời gian qua đã cho thấy quản trị không chỉ là vấn đề nội bộ của từng ngân hàng, mà có thể ảnh hưởng trực tiếp tới thanh khoản hệ thống, chi phí vốn và niềm tin thị trường.
Bên cạnh những bài học này, bối cảnh hội nhập đang đặt ra yêu cầu chuyển đổi rõ rệt đối với hệ thống ngân hàng. Dù ở quy mô nào, các ngân hàng đều cần tiếp tục chuẩn hóa quản trị theo thông lệ quốc tế như một nền tảng để vận hành an toàn, minh bạch và thực hiện tốt chức năng cốt lõi của mình: bảo vệ tiền gửi và duy trì niềm tin của khách hàng.
Chuẩn mực Quản trị quốc tế trở thành "ngôn ngữ chung" của thị trường tài chính toàn cầu
Trong bối cảnh hội nhập, các bộ chuẩn mực như Basel III, IFRS 9 hay nguyên tắc OECD không còn là những khái niệm mang tính lý thuyết, mà đã trở thành "ngôn ngữ chung" giúp thị trường quốc tế đánh giá mức độ minh bạch, kỷ luật và năng lực quản trị của một ngân hàng.
Khi một ngân hàng vận hành theo các chuẩn mực này một cách nhất quán, rủi ro không chỉ được kiểm soát tốt hơn mà còn được nhận diện và định giá rõ ràng hơn. Điều này trực tiếp làm giảm phần bù rủi ro mà thị trường yêu cầu, từ đó cải thiện khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính.
Thay đổi cốt lõi mà các chuẩn mực quốc tế mang lại là việc tích hợp quản trị rủi ro ngay từ đầu quy trình, thay vì xử lý ở giai đoạn cuối. Ví dụ, IFRS 9 yêu cầu ghi nhận tổn thất tín dụng dự kiến ngay từ khi khoản vay được hình thành, trong khi Basel III yêu cầu vốn phản ánh đúng mức độ rủi ro của tài sản. Điều này không chỉ thay đổi quy trình, mà còn thay đổi cách ngân hàng ra quyết định.
Ở cấp độ vận hành, các chuẩn mực quản trị quốc tế được cụ thể hóa thành các cơ chế kiểm soát rõ ràng. Điều này bao gồm việc thiết lập vai trò giám sát độc lập của Hội đồng quản trị và tăng cường sự tham gia của các thành viên độc lập có chuyên môn phù hợp. Các quyết định giám sát cần được thực hiện trên cơ sở khách quan và vì lợi ích dài hạn của tổ chức, thay vì phụ thuộc vào lợi ích của bất kỳ nhóm cổ đông hay cá nhân nào.
Bên cạnh đó là việc phân tách rõ ràng giữa chức năng kinh doanh và chức năng kiểm soát rủi ro, cũng như xây dựng hệ thống "ba tuyến phòng thủ", trong đó tuyến kinh doanh chịu trách nhiệm quản lý rủi ro phát sinh, tuyến quản trị rủi ro và tuân thủ thực hiện giám sát độc lập, và tuyến kiểm toán nội bộ đảm bảo đánh giá khách quan toàn hệ thống.
Trong mô hình này, các quyết định kinh doanh không chỉ dựa trên mục tiêu tăng trưởng, mà được đặt trong khuôn khổ khẩu vị rủi ro đã được xác lập và phê duyệt ở cấp Hội đồng quản trị. Đây là yếu tố giúp đảm bảo tăng trưởng được thực hiện trong một khuôn khổ an toàn và kỷ luật nhất quán trong toàn bộ hệ thống vận hành.
Tuy nhiên, các chuẩn mực quốc tế cũng nhấn mạnh rằng quản trị hiệu quả không thể chỉ dựa vào cơ cấu hay quy trình kiểm soát, mà cần được vận hành trên nền tảng văn hóa tổ chức phù hợp. Theo đó, việc xây dựng văn hóa rủi ro lành mạnh, đề cao tính liêm chính, minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp được xem là điều kiện quan trọng để các nguyên tắc quản trị có thể vận hành hiệu quả trong thực tế.
Trong ngành ngân hàng, nơi niềm tin giữ vai trò cốt lõi, văn hóa tổ chức không chỉ ảnh hưởng đến cách ra quyết định, mà còn quyết định khả năng duy trì kỷ luật quản trị một cách nhất quán và bền vững trong dài hạn.
Quản trị không chỉ là hiệu quả - mà là nền tảng của niềm tin
Bên cạnh các tác động về hiệu quả tài chính, các chuẩn mực quản trị quốc tế còn gắn trực tiếp với một chức năng cốt lõi của ngân hàng: bảo vệ tiền gửi của người dân và duy trì niềm tin vào hệ thống tài chính.
Khả năng bảo vệ tiền gửi không chỉ đến từ quy mô hay thanh khoản, mà được xây dựng trên nền tảng quản trị rủi ro chặt chẽ, kỷ luật vốn và hệ thống kiểm soát hiệu quả. Đây chính là những yếu tố cốt lõi mà các chuẩn mực Basel hướng tới.
Theo bà Nguyễn Phương Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn EY Việt nam, trong bối cảnh niềm tin thị trường ngày càng trở thành yếu tố then chốt, vai trò của quản trị không còn dừng ở yêu cầu tuân thủ mà đã trở thành nền tảng cho sự ổn định và phát triển dài hạn của tổ chức tín dụng.
Theo các nguyên tắc quản trị ngân hàng của Ủy ban Basel (BIS), mục tiêu cốt lõi của quản trị ngân hàng không chỉ là bảo vệ lợi ích của cổ đông, mà rộng hơn là bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và duy trì lợi ích công trên nền tảng phát triển bền vững. Đối với các ngân hàng bán lẻ, lợi ích của người gửi tiền được đặt ở vị trí ưu tiên cao hơn so với lợi ích của cổ đông.
Theo đó, Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc định hướng chiến lược, xác lập khẩu vị rủi ro và giám sát toàn bộ hệ thống kiểm soát. Theo các thông lệ quốc tế, trách nhiệm của Hội đồng quản trị không chỉ dừng ở giám sát tài chính hay rủi ro, mà còn bao gồm việc định hướng văn hóa tổ chức, thúc đẩy đạo đức nghề nghiệp và đảm bảo ngân hàng có đội ngũ lãnh đạo phù hợp để duy trì tính minh bạch, liêm chính và kỷ luật vận hành trong dài hạn. Trong khi đó, Ban điều hành chịu trách nhiệm triển khai trong khuôn khổ đã được phê duyệt. Sự phân định rõ ràng này tạo nền tảng cho việc ra quyết định thận trọng, minh bạch và nhất quán với lợi ích của người gửi tiền.
Trong ngành ngân hàng, niềm tin của người gửi tiền là yếu tố nền tảng quyết định sự ổn định và phát triển. Một hệ thống ngân hàng chỉ có thể vận hành bền vững khi người gửi tiền tin tưởng rằng tài sản của họ được quản lý một cách thận trọng, minh bạch và có kỷ luật. Do đó, đầu tư vào quản trị không chỉ là yêu cầu tuân thủ hay lợi thế cạnh tranh, mà còn là cách để ngân hàng thực hiện sứ mệnh cốt lõi của mình đối với xã hội.
Minh bạch trong quản trị - nền tảng cho hiệu quả tài chính
Minh bạch không phải là yếu tố mang tính hình thức, mà tạo ra giá trị tài chính rất cụ thể.
Minh bạch giúp rủi ro được nhận diện và định giá rõ ràng hơn, từ đó giảm phần bù rủi ro mà các định chế tài chính quốc tế yêu cầu. Kết quả là ngân hàng có thể tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn, hạn mức cao hơn và kỳ hạn dài hơn.
Bên cạnh chi phí vốn, việc duy trì kỷ luật quản trị và minh bạch thông tin còn góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thị trường vốn và cải thiện định giá của ngân hàng. Theo một khảo sát của McKinsey, các nhà đầu tư sẵn sàng trả mức định giá cao hơn từ 20–25% cho các doanh nghiệp có quản trị tốt tại khu vực châu Á.
Trong bối cảnh Việt Nam dự kiến được nâng hạng lên thị trường mới nổi, các tiêu chuẩn về minh bạch và quản trị sẽ trở thành điều kiện quan trọng để các ngân hàng tham gia sâu hơn vào dòng vốn quốc tế. Các quỹ đầu tư, cả thụ động và chủ động, đều đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình và tính nhất quán trong quản trị khi quyết định phân bổ vốn.
Quản trị - nền tảng cho tăng trưởng dài hạn
Ở góc độ vận hành, quản trị tốt giúp ngân hàng ra quyết định nhanh hơn trong một khuôn khổ kỷ luật rõ ràng. Khi khẩu vị rủi ro, dữ liệu và hệ thống kiểm soát được thiết lập bài bản, các quyết định không còn phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân mà dựa trên nền tảng hệ thống và thông tin.
Lợi thế này không thể hình thành trong ngắn hạn, mà được tích lũy dần qua thời gian thông qua kỷ luật vận hành, chất lượng dữ liệu và tính nhất quán trong quản trị.
Xét trên tổng thể, khung quản trị theo chuẩn quốc tế không chỉ giúp nâng cao năng lực vận hành, mà còn là nền tảng để ngân hàng thực hiện chức năng cốt lõi của mình: vận hành an toàn, bảo vệ tài sản của người gửi tiền và duy trì niềm tin của thị trường trong dài hạn.
Khi quản trị ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của sự ổn định và phát triển bền vững, thị trường cũng sẽ dần quan tâm nhiều hơn tới mức độ thực chất trong cách các tổ chức tài chính thiết kế và triển khai các khung quản trị theo chuẩn quốc tế.
Ánh Dương