Ngày đầu tiên đi làm để phụ giúp gia đình đáng lẽ phải là dấu mốc đáng nhớ của em N.V.H.K. (17 tuổi, ngụ phường Thới An, Thành phố Hồ Chí Minh). Thế nhưng, chỉ sau ít giờ tiếp xúc với chiếc máy cưa trong xưởng mộc, một tai nạn lao động nghiêm trọng đã khiến em đứng trước nguy cơ mất vĩnh viễn ba ngón tay phải.
Điều may mắn là sau gần 10 giờ vi phẫu căng thẳng, các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã tái lập thành công tuần hoàn máu cho cả ba ngón tay, giúp người bệnh vượt qua nguy cơ hoại tử và mở ra cơ hội phục hồi chức năng bàn tay trong thời gian tới.
Tai nạn nghiệt ngã ngay ngày đầu mưu sinh
Nằm trên giường bệnh với bàn tay phải đã hồng ấm trở lại, K. vẫn chưa hết ám ảnh khi nhớ lại khoảnh khắc chiếc máy cưa lao vào tay.
Nam thanh niên chia sẻ đây là ngày đầu tiên em đi làm nghề mộc và cũng là lần đầu tiếp xúc với máy cưa. Do chưa được hướng dẫn đầy đủ về quy trình vận hành cũng như các nguyên tắc an toàn lao động, em lúng túng trong quá trình thao tác.
"Em chỉ kịp thấy lưỡi cưa cắt vào tay, máu chảy ra rồi bàn tay tê dại. Khi đó em rất hoảng sợ", K. kể.
Sau tai nạn, người xung quanh nhanh chóng sơ cứu rồi đưa em đến một cơ sở y tế gần nơi làm việc. Tuy nhiên, do vết thương ngoài da chỉ dài khoảng 1,5 cm và không quá rộng, mức độ tổn thương bên trong đã không được nhận diện đầy đủ.
Trong khi đó, dòng máu nuôi ba ngón tay đã bị cắt đứt hoàn toàn.
Chỉ đến khi các ngón tay bắt đầu tím tái, lạnh và mất cảm giác, người bệnh mới được chuyển đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Lúc này đã gần ba giờ kể từ khi tai nạn xảy ra.
Cuộc chạy đua với "thời gian vàng"
Ngay khi tiếp nhận người bệnh, các bác sĩ Khoa Chấn thương Chỉnh hình lập tức đánh giá đây là trường hợp cấp cứu vi phẫu đặc biệt khẩn cấp.
Khám lâm sàng cho thấy ngón giữa, ngón áp út và ngón út bàn tay phải đều mất hoàn toàn tưới máu. Đầu các ngón chuyển trắng nhợt, lạnh, là dấu hiệu điển hình của tình trạng thiếu máu cấp.
Không chần chừ, bệnh viện kích hoạt báo động đỏ nội viện, huy động ê-kíp phẫu thuật bàn tay chuyên sâu đưa người bệnh vào phòng mổ ngay trong đêm nhằm tận dụng từng phút còn lại của "thời gian vàng".
Khi mở rộng vết thương để thám sát, ê-kíp phẫu thuật ghi nhận tổn thương nghiêm trọng hơn nhiều so với biểu hiện bên ngoài.
Ba động mạch nuôi ngón tay đều bị đứt hoàn toàn. Ngoài ra, lực tác động của máy cưa tốc độ cao còn gây dập nát, xoắn vặn các mô mềm, gân và thần kinh quanh vùng tổn thương.
Thử thách của kỹ thuật vi phẫu
Theo ThS.BS Lê Văn Dương, thành viên ê-kíp điều trị Khoa Chấn thương Chỉnh hình, khó khăn lớn nhất của ca mổ không phải tìm vị trí động mạch bị đứt mà là xác định chính xác đoạn mạch còn khả năng sống.
Những đoạn động mạch bị dập nát, xơ hóa do ma sát của lưỡi cưa buộc phải cắt bỏ hoàn toàn. Điều này khiến khoảng cách giữa hai đầu mạch quá lớn, không thể nối trực tiếp như các vết thương sắc gọn thông thường.
Trước tình huống đó, ê-kíp quyết định sử dụng các đoạn tĩnh mạch lấy từ chính mu bàn tay của người bệnh để ghép làm cầu nối cho cả ba động mạch bị đứt, tái lập dòng máu nuôi các ngón tay trong thời gian ngắn nhất.
Đó là quyết định mang tính then chốt của toàn bộ ca phẫu thuật.
Gần 10 giờ dưới kính hiển vi
Ca mổ kéo dài gần 10 giờ liên tục là cuộc marathon thực sự về thể lực, trí tuệ và sự tập trung của đội ngũ phẫu thuật viên.
Dưới kính hiển vi vi phẫu với độ phóng đại rất lớn, các bác sĩ phải tìm kiếm những đầu mạch máu chỉ có đường kính chưa tới 1 mm, nhỏ hơn cả sợi tóc.
Từng mũi khâu được thực hiện bằng chỉ vi phẫu 9/0 siêu mảnh. Chỉ cần một nút thắt quá chặt hoặc một góc nối không chính xác cũng có thể khiến dòng máu bị cản trở, hình thành huyết khối và làm thất bại toàn bộ cuộc mổ.
Trong bối cảnh các ngón tay đã thiếu máu nhiều giờ, mục tiêu quan trọng nhất là tái lập tuần hoàn càng nhanh càng tốt.
Vì vậy, ê-kíp quyết định chưa xử lý ngay các tổn thương gân gấp và thần kinh. Những cấu trúc này sẽ được phục hồi ở thì phẫu thuật tiếp theo sau khi bảo đảm các ngón tay sống ổn định.
Ngay cả khi ca mổ kết thúc, cuộc chiến vẫn chưa dừng lại.
Người bệnh được theo dõi đặc biệt sau phẫu thuật. Các bác sĩ và điều dưỡng liên tục kiểm tra màu sắc, nhiệt độ, mức độ tưới máu của từng ngón tay theo từng giờ nhằm phát hiện sớm nguy cơ tắc mạch thứ phát.
Ba ngón tay hồi sinh
Sự nỗ lực của toàn bộ ê-kíp đã mang lại kết quả ngoài mong đợi.
Sau 48 giờ đầu hậu phẫu, cả ba ngón tay đều duy trì tuần hoàn tốt, đầu ngón hồng ấm và có dấu hiệu hồi phục rõ rệt.
Hai tuần sau phẫu thuật, các bác sĩ xác nhận ba ngón tay đã sống hoàn toàn. Tuần hoàn máu ổn định, vết mổ khô, không ghi nhận dấu hiệu hoại tử hay tắc mạch.
Đây được xem là kết quả rất khả quan đối với một trường hợp chấn thương dập nghiền phức tạp do máy cưa gây ra.
Hiện sức khỏe và tinh thần của K. đã ổn định.
Trong thời gian tới, người bệnh sẽ tiếp tục được phẫu thuật thì hai nhằm phục hồi gân gấp và các dây thần kinh cảm giác bị tổn thương.
Sau đó, em sẽ bước vào chương trình vật lý trị liệu chuyên sâu để khôi phục khả năng vận động, tăng độ linh hoạt của các khớp ngón tay và phục hồi chức năng cầm nắm.
Đừng chủ quan với những vết thương nhỏ
Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định, trường hợp này là minh chứng rõ ràng cho việc kích thước vết thương ngoài da không phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương bên trong.
Vết cắt chỉ khoảng 1,5 cm, ít chảy máu do động mạch co thắt sau chấn thương, nhưng thực tế bên dưới là tình trạng đứt hoàn toàn hệ thống động mạch nuôi ba ngón tay cùng nhiều tổn thương phức tạp khác.
Nếu người bệnh không được chuyển đến cơ sở có chuyên khoa Chấn thương Chỉnh hình và Vi phẫu kịp thời, nguy cơ phải cắt bỏ các ngón tay là rất lớn.
BS.CKII Nguyễn Lê Minh Thống, Phó Trưởng khoa Điều hành Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết tai nạn do máy cưa và máy cắt hiện vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương bàn tay nặng.
Theo bác sĩ, lực quán tính cùng nhiệt lượng phát sinh khi máy cưa hoạt động không chỉ gây rách da mà còn làm dập nát động mạch, thần kinh, gân và xương, khiến việc điều trị trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Điều đáng lo ngại là tổn thương mạch máu thường không tương xứng với biểu hiện bên ngoài.
"Một vết cắt nhỏ, ít chảy máu vẫn có thể che giấu tình trạng mất hoàn toàn nguồn máu nuôi của ngón tay. Nếu đánh giá không đầy đủ, người bệnh rất dễ bỏ lỡ cơ hội bảo tồn chi thể", BS.CKII Nguyễn Lê Minh Thống nhấn mạnh.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người lao động, đặc biệt là lao động trẻ và người mới vào nghề, cần được đào tạo đầy đủ về quy trình an toàn trước khi sử dụng các thiết bị cơ khí tốc độ cao.
Khi xảy ra chấn thương bàn tay do máy cưa hoặc máy cắt, cần nhanh chóng băng ép cầm máu, bất động chi tổn thương và đưa người bệnh đến các bệnh viện có chuyên khoa Chấn thương Chỉnh hình và Vi phẫu trong thời gian sớm nhất.
Theo các bác sĩ, mỗi giờ chậm trễ đều làm giảm đáng kể khả năng cứu sống mô, bảo tồn ngón tay và phục hồi chức năng sau này.
Ca phẫu thuật kéo dài gần 10 giờ tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định không chỉ giúp giữ lại ba ngón tay cho một nam thanh niên mới bước vào tuổi lao động, mà còn khẳng định năng lực của kỹ thuật vi phẫu hiện đại trong điều trị các chấn thương phức tạp. Quan trọng hơn, đây là lời nhắc nhở về giá trị của "thời gian vàng" trong cấp cứu chấn thương và sự cần thiết của việc đánh giá đúng mức những vết thương tưởng như rất nhỏ nhưng có thể che giấu những tổn thương đe dọa khả năng bảo tồn chi thể.
Tấn Tài