Lộ trình nhân văn, ưu tiên người dễ tổn thương
Theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, chính sách khám sức khỏe miễn phí được thiết kế theo lộ trình hai giai đoạn rõ ràng, phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng cân đối nguồn lực.
Từ năm 2026, chương trình sẽ tập trung vào các nhóm đối tượng ưu tiên gồm: người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và cận nghèo, người có công với cách mạng, người mắc bệnh mạn tính và cư dân sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo. Đây là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các nguy cơ bệnh tật cũng như rào cản về tài chính khi tiếp cận dịch vụ y tế. Việc được khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần sẽ giúp phát hiện sớm bệnh lý, từ đó can thiệp kịp thời, giảm thiểu chi phí điều trị và nguy cơ biến chứng.
Đến năm 2028, chính sách sẽ được mở rộng ra toàn bộ các nhóm dân cư còn lại, từng bước hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng một cách công bằng và hiệu quả.
Theo ông Hoàng Minh Đức, hiện cả nước có khoảng 24 triệu người lao động được khám sức khỏe định kỳ theo quy định của pháp luật lao động và khoảng 20 triệu người thuộc nhóm ưu tiên. Việc triển khai chính sách khám miễn phí sẽ góp phần hình thành một “mạng lưới bảo vệ sức khỏe” rộng khắp, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Sàng lọc có trọng tâm, phù hợp mô hình bệnh tật
Một điểm đáng chú ý trong đề xuất lần này là cách tiếp cận linh hoạt, lấy hiệu quả làm trung tâm. Thay vì áp dụng danh mục khám chung cho toàn bộ dân cư, các địa phương sẽ chủ động xây dựng kế hoạch sàng lọc dựa trên đặc điểm mô hình bệnh tật và cơ cấu dân số từng vùng.
Đối với nhóm trung niên và người cao tuổi, các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, gout hay các bệnh lý tuyến tiền liệt sẽ được ưu tiên tầm soát. Đây đều là những bệnh diễn tiến âm thầm nhưng gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm.
Việc cá thể hóa danh mục khám không chỉ giúp sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước mà còn nâng cao chất lượng can thiệp y tế. Khi nguồn lực được tập trung đúng vào các nguy cơ chính, hiệu quả phòng bệnh sẽ được phát huy tối đa, góp phần giảm tải cho hệ thống điều trị, đặc biệt là ở các bệnh viện tuyến trên.
Y tế cơ sở – nền tảng của chăm sóc liên tục
Song song với chính sách từ Trung ương, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng. Tại TP.HCM, mô hình “Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư” đang được thí điểm tại một số địa phương, bước đầu cho thấy nhiều tín hiệu tích cực.
Mỗi đội bao gồm bác sĩ, điều dưỡng hoặc hộ sinh, dược sĩ cùng các cộng tác viên y tế cộng đồng. Không chỉ thực hiện khám bệnh ban đầu, các đội còn đảm nhiệm vai trò quản lý sức khỏe toàn diện cho người dân trên địa bàn.
Điểm nhấn của mô hình là việc xây dựng và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng cá nhân. Đây được xem như “chứng minh thư sức khỏe”, giúp theo dõi liên tục tình trạng bệnh lý của mỗi người trong suốt vòng đời. Nhờ đó, việc phát hiện sớm, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc các nhóm đặc thù như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em được thực hiện một cách chủ động, hiệu quả.
Mô hình này cũng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa người dân và dịch vụ y tế, đưa chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với từng hộ gia đình, đúng với tinh thần “y tế dự phòng là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng”.
Hướng tới hệ thống y tế bền vững vào năm 2030
Sự kết hợp giữa chính sách khám sức khỏe miễn phí và mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục tại cộng đồng đang dần hình thành một hệ sinh thái y tế toàn diện, lấy phòng bệnh làm trọng tâm. Khi người dân được tầm soát sớm, phát hiện bệnh kịp thời và được quản lý sức khỏe ngay từ tuyến cơ sở, áp lực lên các bệnh viện tuyến trên sẽ giảm đáng kể.
Quan trọng hơn, việc đầu tư cho y tế dự phòng chính là giải pháp bền vững để giảm chi phí y tế trong dài hạn. Thay vì tập trung nguồn lực cho điều trị bệnh ở giai đoạn muộn với chi phí cao, việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời sẽ mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội to lớn.
Mục tiêu miễn viện phí cơ bản vào năm 2030 vì thế không còn là viễn cảnh xa vời, mà đang dần trở thành hiện thực nếu các chính sách được triển khai đồng bộ, hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, đề xuất khám sức khỏe miễn phí không chỉ thể hiện tính nhân văn sâu sắc mà còn là bước đi chiến lược, góp phần xây dựng một xã hội khỏe mạnh, công bằng và phát triển bền vững. Khi mỗi người dân được chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa, nền tảng cho một quốc gia thịnh vượng cũng sẽ được củng cố vững chắc.
Tấn Tài