Sỏi thận phức tạp: không chỉ là "viên đá trong thận"
Theo BS. Hoàng Thiên Phúc, không phải mọi viên sỏi đều giống nhau. Trong thực hành lâm sàng, sỏi thận được xem là phức tạp khi hội tụ một hoặc nhiều yếu tố bất lợi, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các yếu tố đó bao gồm kích thước và số lượng sỏi (sỏi lớn, sỏi san hô chiếm gần như toàn bộ hệ thống đài – bể thận hoặc có rất nhiều viên sỏi cùng lúc), vị trí sỏi nằm rải rác ở nhiều đài thận khó tiếp cận, cũng như tính chất sỏi với độ cứng cao, khó tán vỡ.
Bên cạnh đó, tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái diễn do sỏi gây ra, hoặc cấu trúc thận bất thường như thận móng ngựa, thận lạc chỗ, thận đã từng phẫu thuật trước đó… đều khiến việc can thiệp trở nên phức tạp hơn. "Nôm na, sỏi san hô chiếm gần hết hệ thống đài bể thận chính là dạng sỏi thận phức tạp điển hình nhất mà người dân thường gặp", BS. Phúc chia sẻ.
Điều đáng lo ngại là sỏi thận phức tạp thường tiến triển âm thầm. Nhiều bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi đã xuất hiện biến chứng nặng như thận ứ nước, ứ mủ, suy giảm chức năng thận hoặc nhiễm trùng lan rộng.
Khi nào cần can thiệp phẫu thuật?
Với sỏi thận thông thường, điều trị nội khoa hoặc các biện pháp tán sỏi đơn giản có thể mang lại hiệu quả. Tuy nhiên, theo BS. Hoàng Thiên Phúc, đối với sỏi thận phức tạp, việc dùng thuốc gần như không còn vai trò đáng kể. Can thiệp ngoại khoa được chỉ định khi sỏi gây bế tắc hoàn toàn đường tiểu, dẫn đến thận ứ nước, ứ mủ; khi có nguy cơ nhiễm khuẩn huyết đe dọa tính mạng; hoặc khi sỏi có kích thước lớn trên 2cm, không thể tự thoát ra ngoài.
Trong bối cảnh y học hiện đại, mục tiêu của phẫu thuật không chỉ là "lấy cho hết sỏi", mà là sự cân bằng giữa hiệu quả và an toàn. "Hiệu quả" nghĩa là tối đa hóa khả năng sạch sỏi, hạn chế tái phát; còn "an toàn" là giảm thiểu tối đa tai biến, biến chứng, bảo tồn chức năng thận và sức khỏe tổng thể của người bệnh.
Những "vũ khí" hiện đại trong điều trị sỏi thận phức tạp
So với trước đây, khi mổ hở là lựa chọn gần như duy nhất với những ca sỏi lớn, y học hiện đại đã có bước tiến vượt bậc. Hiện nay, mổ hở chỉ còn chiếm dưới 10% trong điều trị sỏi thận tại các trung tâm chuyên sâu như Bệnh viện Bình Dân. Thay vào đó là các phương pháp ít xâm lấn, giúp người bệnh giảm đau, rút ngắn thời gian nằm viện và hồi phục nhanh hơn.
Trong đó, tán sỏi qua da (PCNL) được xem là "vũ khí mạnh nhất" đối với sỏi thận lớn và phức tạp. Bác sĩ sẽ tạo một đường hầm nhỏ từ da vào thận, sau đó sử dụng các thiết bị chuyên dụng để tán vỡ và lấy sỏi ra ngoài. Phương pháp này có ưu điểm là tỷ lệ sạch sỏi cao, hiệu quả rõ rệt, đồng thời chi phí tương đối phù hợp với điều kiện kinh tế của đa số người bệnh Việt Nam.
Một phương pháp khác ngày càng được ứng dụng rộng rãi là nội soi thận bằng ống soi mềm kết hợp laser. Với kỹ thuật này, bác sĩ đi qua đường tự nhiên của cơ thể (niệu đạo – bàng quang – niệu quản) để tiếp cận thận, không cần rạch da, không để lại sẹo. Nhờ đó, bệnh nhân ít đau hơn, thời gian hồi phục nhanh, đặc biệt phù hợp với những viên sỏi nằm ở vị trí khó hoặc bệnh nhân có nguy cơ cao khi phẫu thuật xâm lấn.
Đáng chú ý, tại Bệnh viện Bình Dân, các bác sĩ đã triển khai thành công kỹ thuật phối hợp "kép", kết hợp cả tán sỏi qua da và nội soi ống mềm trong cùng một ca mổ. Cách tiếp cận này cho phép xử lý triệt để những viên sỏi "ẩn nấp" ở các ngóc ngách khó tiếp cận nhất của hệ thống đài thận, nâng cao tỷ lệ sạch sỏi trong những ca đặc biệt phức tạp.
Những hiểu lầm thường gặp và lưu ý quan trọng
Một trong những sai lầm phổ biến của người bệnh là mong muốn "làm một lần cho xong". Tuy nhiên, theo BS. Hoàng Thiên Phúc, với những trường hợp sỏi quá phức tạp, việc chia nhỏ quá trình điều trị thành hai hoặc ba đợt có thể an toàn hơn rất nhiều. Điều này giúp kiểm soát tốt áp lực trong thận, giảm nguy cơ nhiễm trùng, hạn chế biến chứng và tạo điều kiện để bệnh nhân hồi phục nhẹ nhàng hơn giữa các lần can thiệp.
Bên cạnh đó, điều trị sỏi thận không chỉ đơn thuần là lấy sỏi ra khỏi cơ thể. Sỏi thận thường liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa… Nếu không kiểm soát tốt những yếu tố này, nguy cơ tái phát sỏi là rất cao. Vì vậy, điều trị sỏi thận phức tạp cần sự phối hợp đa chuyên khoa, từ Nội khoa, Tim mạch đến Mạch máu, nhằm đảm bảo an toàn toàn diện cho người bệnh.
Lời khuyên từ chuyên gia
Theo BS.CKII Hoàng Thiên Phúc, điều trị sỏi thận phức tạp là một "bài toán cá thể hóa". Mỗi bệnh nhân có tình trạng bệnh, cấu trúc thận, bệnh nền và khả năng chi trả khác nhau, do đó không có một phác đồ chung cho tất cả. Người bệnh nên tìm đến các trung tâm chuyên sâu về tiết niệu – sỏi thận để được thăm khám toàn diện, đánh giá chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất.
Quan trọng hơn cả là phát hiện sớm. Việc kiểm tra định kỳ bằng siêu âm, chụp CT scan khi cần thiết sẽ giúp phát hiện sỏi từ giai đoạn chưa phức tạp, qua đó điều trị kịp thời, bảo tồn chức năng thận và tránh những biến chứng nặng nề, thậm chí phải cắt bỏ thận hoặc đe dọa tính mạng.
Trong bối cảnh y học ngày càng phát triển, sỏi thận phức tạp không còn là "án tử" nếu được tiếp cận đúng cách. Tuy nhiên, sự chủ động của người bệnh, cùng với vai trò của các trung tâm chuyên sâu và đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, vẫn là yếu tố then chốt để giải bài toán khó này một cách an toàn và hiệu quả.
Tấn Tài