Lịch sử phát triển của nhiều nền kinh tế hàng đầu thế giới cho thấy một điểm chung: Thành công của quốc gia luôn song hành với sự lớn mạnh của những doanh nghiệp dẫn dắt. Không phải ngẫu nhiên mà khi nhắc đến Hàn Quốc, người ta nghĩ đến Samsung; nhắc đến Trung Quốc là Alibaba, Tencent, Huawei; còn Đức gắn liền với Siemens, Volkswagen hay SAP.
Điểm đáng chú ý là các quốc gia này không chờ doanh nghiệp tự lớn lên theo quy luật thị trường. Họ chủ động hoạch định chính sách phát triển dài hạn, xây dựng môi trường kinh doanh ổn định, ưu tiên đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường quốc tế và bảo vệ lợi ích cạnh tranh chính đáng.
Mục tiêu không phải tạo ra vị thế độc quyền cho bất kỳ doanh nghiệp nào, mà hình thành những doanh nghiệp đủ quy mô, đủ năng lực cạnh tranh với thế giới, qua đó đồng hành cùng chính phủ thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia.
Những doanh nghiệp này không chỉ tạo ra doanh thu, việc làm hay đóng góp ngân sách. Khi vươn lên dẫn đầu ở quy mô toàn cầu, họ còn kéo theo sự phát triển của cả chuỗi cung ứng, tạo động lực cho hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh, thúc đẩy nghiên cứu - phát triển (R&D), đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế.
Đó là lý do nhiều chuyên gia coi doanh nghiệp dẫn dắt là một trong những "đòn bẩy chiến lược" của nền kinh tế.
Trung Quốc, Hàn Quốc và Đức: Những doanh nghiệp làm thay đổi vị thế quốc gia
3 thập niên qua, Trung Quốc không chỉ nổi lên như "công xưởng của thế giới" mà còn từng bước trở thành trung tâm công nghệ và kinh tế số toàn cầu. Quá trình chuyển mình ấy gắn chặt với sự trưởng thành của những doanh nghiệp quy mô lớn.
Tencent xây dựng WeChat trở thành "siêu ứng dụng" phục vụ hơn một tỷ người dùng, hình thành hệ sinh thái khổng lồ từ thanh toán điện tử, thương mại, giải trí đến dịch vụ công. Alibaba mở ra kỷ nguyên thương mại điện tử và kinh tế số, giúp hàng triệu doanh nghiệp tiếp cận thị trường trong và ngoài nước.
Trong khi đó, Huawei đầu tư hàng chục tỷ USD mỗi năm cho nghiên cứu và phát triển, đưa Trung Quốc từ vị thế đi sau trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu về viễn thông và nhiều lĩnh vực công nghệ cao.
Cùng với đó, các định chế tài chính quy mô lớn như ICBC đóng vai trò cung cấp nguồn vốn cho nền kinh tế, tạo nền tảng cho quá trình mở rộng đầu tư và thương mại. Khi những doanh nghiệp này vươn tầm thế giới, sức ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc cũng tăng lên tương ứng.
Hàn Quốc là minh chứng rõ nét hơn cho vai trò của doanh nghiệp dẫn dắt. Từ một quốc gia nghèo sau chiến tranh, nước này đã tạo nên "kỳ tích sông Hàn" nhờ sự phát triển của các tập đoàn công nghiệp lớn.
Samsung ngày nay không chỉ là nhà sản xuất điện thoại thông minh hay chip bán dẫn hàng đầu thế giới mà còn là biểu tượng của năng lực công nghệ Hàn Quốc. Tập đoàn này đóng góp tỷ trọng đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu, tạo hàng trăm nghìn việc làm trực tiếp và gián tiếp, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong ngành bán dẫn toàn cầu. Sự lớn mạnh của Samsung cho thấy một doanh nghiệp đủ quy mô có thể trở thành động cơ kéo cả nền kinh tế đi lên.
Bên cạnh đó, LG xây dựng vị thế toàn cầu trong lĩnh vực điện tử gia dụng, hóa chất và đặc biệt là pin xe điện thông qua LG Energy Solution - nhà cung cấp cho nhiều hãng xe lớn như Tesla, General Motors, Hyundai hay Volkswagen.
Trong khi đó, Đức lại lựa chọn một con đường khác. Quốc gia này không sở hữu nhiều tập đoàn công nghệ tiêu dùng nổi tiếng như Mỹ hay Trung Quốc nhưng xây dựng sức mạnh dựa trên các doanh nghiệp công nghiệp và chế tạo hàng đầu thế giới.
Siemens là một trong những tập đoàn công nghệ công nghiệp lớn nhất toàn cầu, dẫn đầu về tự động hóa, hạ tầng và công nghiệp số - nền tảng cho năng lực sản xuất của nước Đức. Volkswagen trở thành nhà sản xuất ôtô lớn với danh mục thương hiệu trải dài từ Audi, Porsche đến Bentley và Lamborghini.
SAP lại là doanh nghiệp phần mềm quản trị lớn nhất châu Âu, được ví như "Microsoft của lĩnh vực quản trị doanh nghiệp". Chính những doanh nghiệp này đã tạo nên thương hiệu "Made in Germany" gắn với chất lượng, công nghệ và độ tin cậy trên phạm vi toàn cầu.
Việt Nam cần một hệ sinh thái Doanh nghiệp Quốc gia dẫn dắt
Nhìn vào hành trình của Trung Quốc, Hàn Quốc hay Đức có thể thấy, sự bứt phá của nền kinh tế luôn gắn với sự cộng hưởng của nhiều doanh nghiệp đầu tàu ở các lĩnh vực khác nhau. Họ không chỉ tạo ra giá trị cho riêng mình mà còn kéo theo cả hệ sinh thái doanh nghiệp, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, mở rộng chuỗi cung ứng và gia tăng sức cạnh tranh của quốc gia.
Đối với Việt Nam, bài học không nằm ở việc sao chép mô hình của bất kỳ quốc gia nào, mà là xây dựng một hệ sinh thái Doanh nghiệp Quốc gia đủ mạnh trong nhiều lĩnh vực. Những doanh nghiệp này có thể thuộc khu vực nhà nước hoặc tư nhân, hoạt động trong công nghệ, nông nghiệp, thực phẩm, tài chính - ngân hàng, năng lượng, hạ tầng hay bất động sản, miễn là đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Việt Nam cũng có cách làm của riêng mình để xây dựng những Doanh nghiệp Quốc gia mang bản sắc Việt. Việt Nam chuyển từ cơ chế "Nhà nước dẫn dắt - doanh nghiệp thực thi" sang "Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp dẫn dắt thị trường". Theo đó, nhà nước đang chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo môi trường, chính sách và nguồn lực để doanh nghiệp đầu tư dài hạn với mục tiêu hình thành những doanh nghiệp có thể đóng vai trò đầu tàu trong các ngành quan trọng.
Bên cạnh đó, Việt Nam đang tập trung nguồn lực vào những ngành có ý nghĩa chiến lược, có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn như AI, bán dẫn, công nghiệp chế tạo, năng lượng sạch, hạ tầng số, tài chính số…Các cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi, xây dựng thương hiệu toàn cầu… đã bước đầu được xây dựng. Hơn thế, Việt Nam cũng tăng cường thúc đẩy nghiên cứu khoa học cơ bản: Mở đường cho trí tuệ Việt Nam. Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh: "Nghiên cứu khoa học cơ bản không chỉ là hoạt động học thuật chuyên sâu mà là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia trong thế kỷ XXI".
Thực tế, Việt Nam đã xuất hiện nhiều doanh nghiệp có tiềm năng đảm nhận vai trò này như Viettel trong công nghệ và viễn thông, Vingroup ở công nghiệp và công nghệ, Techcombank trong lĩnh vực tài chính, Vinamilk trong ngành thực phẩm hay Masterise Group trong bất động sản…
Nếu ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt vươn lên quy mô khu vực và thế giới, sức mạnh cộng hưởng của họ sẽ không chỉ tạo thêm việc làm hay đóng góp ngân sách, mà còn góp phần hình thành chuỗi cung ứng trong nước, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của nền kinh tế.
Ánh Dương