1. Bối cảnh của vấn đề nghiên cứu
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, môi trường thông tin xã hội đang thay đổi theo hướng phi tập trung, đa chiều và có tốc độ lan truyền cao. Nếu trước đây thông tin chủ yếu được tiếp nhận qua các kênh chính thống với tính định hướng tương đối ổn định, thì hiện nay, mạng xã hội và các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản cơ chế hình thành và lan tỏa thông tin. Thông tin không còn chỉ được truyền đi theo chiều dọc, mà liên tục được chia sẻ, bình luận và tái cấu trúc trong một không gian mở, nơi người tiếp nhận đồng thời tham gia vào quá trình lan truyền và định hình thông tin.
Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến cách thức hình thành nhận thức xã hội. Nhận thức không còn chủ yếu dựa trên tính chính thống của nguồn tin, mà chịu ảnh hưởng mạnh của trải nghiệm cá nhân, tương tác xã hội và các yếu tố cảm xúc. Điều này làm suy giảm hiệu lực của phương thức định hướng truyền thống, vốn dựa vào vai trò dẫn dắt của nguồn thông tin. Trong môi trường số, thông tin không chỉ cần đúng mà còn phải kịp thời, dễ tiếp cận và có khả năng thuyết phục trong cạnh tranh với các nguồn thông tin khác.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ tiếp cận như một hoạt động đấu tranh với các quan điểm sai trái, mà phải được nhìn nhận như một quá trình kiến tạo môi trường nhận thức, trong đó thông tin đúng có khả năng tiếp cận, được hiểu và được tin tưởng. Nghị quyết số 35 của Bộ Chính trị đã xác định rõ nhiệm vụ tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trong tình hình mới[1]. Tuy nhiên, trong điều kiện môi trường số, vấn đề không chỉ nằm ở nội dung tư tưởng, mà còn ở cách thức tổ chức và vận hành môi trường thông tin gắn với các không gian xã hội cụ thể.
Một trong những không gian đó là doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế[2], và Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá trong phát triển khu vực này[3]. Khi kinh tế tư nhân phát triển, doanh nghiệp không chỉ mở rộng về quy mô mà còn trở thành môi trường tập trung đông đảo người lao động, đặc biệt là lực lượng lao động trẻ, có mức độ tiếp cận công nghệ cao và tham gia sâu vào môi trường thông tin số.
Trong doanh nghiệp, người lao động không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin, mà còn là chủ thể tham gia lan truyền và diễn giải thông tin. Nhận thức của họ được hình thành từ sự tương tác giữa thông tin chính sách, trải nghiệm lao động và các dòng thông tin trên không gian mạng. Khi những yếu tố này không thống nhất, nhận thức dễ bị chi phối bởi thông tin không chính thức hoặc các diễn giải mang tính cảm xúc. Điều này làm cho việc định hướng nhận thức trong doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm của môi trường số.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong khi môi trường thông tin xã hội đã vận hành theo mô hình mạng lưới, thì nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì cách tiếp cận truyền thông nội bộ theo mô hình tuyến tính, một chiều. Thông tin chủ yếu được truyền đạt theo kiểu hành chính, thiếu giải thích và thiếu cơ chế phản hồi. Sự không tương thích này làm suy giảm khả năng định hướng nhận thức ngay trong nội bộ doanh nghiệp. Khi thông tin không kịp thời hoặc không đáp ứng nhu cầu, người lao động có xu hướng tìm kiếm thông tin từ các nguồn khác. Trong môi trường số, thông tin xuất hiện sớm thường có lợi thế định hình nhận thức, bất kể tính chính xác.
Thực tiễn triển khai các chính sách phát triển kinh tế tư nhân và chuyển đổi số cho thấy yêu cầu minh bạch thông tin và trách nhiệm giải trình ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng của quản trị. Tuy nhiên, nếu sự minh bạch này không được chuyển hóa thành các cơ chế truyền thông cụ thể trong doanh nghiệp, thì thông tin chính sách khó có thể thẩm thấu vào nhận thức của người lao động. Khi đó, khoảng cách giữa chủ trương và trải nghiệm thực tế sẽ trở thành điểm yếu trong môi trường thông tin mở.
Từ góc độ đó, truyền thông nội bộ trong doanh nghiệp cần được nhìn nhận lại không chỉ như một công cụ quản trị, mà như một cấu phần của công tác tư tưởng trong điều kiện mới. Nó không chỉ truyền đạt thông tin, mà tham gia trực tiếp vào việc tổ chức nhận thức và định hướng dư luận trong phạm vi doanh nghiệp. Khi được tổ chức hiệu quả, truyền thông nội bộ có thể thu hẹp khoảng cách giữa thông tin và trải nghiệm, qua đó góp phần củng cố niềm tin và tạo sự đồng thuận.
Ngược lại, nếu truyền thông nội bộ yếu kém, thiếu tính kịp thời và tương tác, nó sẽ tạo ra khoảng trống nhận thức. Trong môi trường số, khoảng trống này nhanh chóng bị lấp đầy bởi các thông tin không chính thức và các diễn giải chủ quan. Khi đó, vấn đề không còn là thiếu thông tin, mà là mất quyền chủ động trong định hướng nhận thức.
Chính vì vậy, đổi mới truyền thông nội bộ trong doanh nghiệp không chỉ là yêu cầu quản trị, mà còn là yêu cầu có ý nghĩa chính trị rõ rệt. Vấn đề không chỉ là làm thế nào để thông tin được truyền đi, mà là làm thế nào để thông tin được tiếp nhận đúng, được kiểm chứng trong trải nghiệm và trở thành cơ sở của niềm tin trong môi trường số hiện nay.
2. Thực trạng và những vấn đề đặt ra
Trong bối cảnh môi trường thông tin số biến đổi nhanh, thực tiễn cho thấy truyền thông nội bộ trong doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân, chưa theo kịp cả về nhận thức vai trò, phương thức tổ chức và mức độ gắn kết với quản trị. Các báo cáo về phát triển doanh nghiệp cho thấy phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, với hạn chế đáng kể về năng lực quản trị, trong đó có quản trị thông tin và truyền thông nội bộ[4]. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động tổ chức môi trường thông tin trong điều kiện mới, khi thông tin không còn vận hành theo mô hình tuyến tính mà theo mạng lưới.
Ở cấp độ quản trị, truyền thông nội bộ trong nhiều doanh nghiệp vẫn được hiểu theo nghĩa hẹp, chủ yếu là truyền đạt thông báo hoặc quyết định của lãnh đạo. Cách tiếp cận này phù hợp với mô hình quản trị hành chính trước đây, nhưng không còn phù hợp trong môi trường thông tin đa nguồn. Khi thông tin thiếu giải thích và thiếu cơ chế phản hồi, người lao động dễ rơi vào trạng thái tiếp nhận thụ động, "biết nhưng không hiểu", từ đó hình thành các cách diễn giải mang tính cá nhân. Về bản chất, đây không chỉ là hạn chế về kỹ thuật truyền thông, mà phản ánh việc chưa coi truyền thông nội bộ là công cụ tổ chức nhận thức.
Các báo cáo về quan hệ lao động cho thấy nhiều tranh chấp trong doanh nghiệp không chỉ xuất phát từ xung đột lợi ích, mà còn từ việc thiếu thông tin hoặc hiểu không đầy đủ về các quyết định quản trị[5]. Khi doanh nghiệp điều chỉnh chính sách, thay đổi phương án sản xuất hoặc tái cơ cấu nhân sự mà không truyền thông kịp thời, những thay đổi này dễ trở thành nguồn gốc của tâm lý bất ổn. Trong môi trường số, các phản ứng này không dừng lại trong nội bộ mà có thể lan rộng trên mạng xã hội, làm gia tăng tác động xã hội của các vấn đề vốn mang tính cục bộ.
Một vấn đề mang tính cấu trúc là sự lệch pha giữa hệ thống truyền thông nội bộ và môi trường thông tin thực tế của người lao động. Trong khi người lao động ngày càng phụ thuộc vào mạng xã hội để tiếp nhận và chia sẻ thông tin, thì nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì các kênh truyền thông truyền thống, chậm và một chiều. Báo cáo về chuyển đổi số quốc gia cho thấy doanh nghiệp mới tập trung vào ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh, trong khi quản trị thông tin nội bộ chưa được đầu tư tương xứng[6]. Sự chênh lệch này làm suy giảm khả năng định hướng nhận thức của doanh nghiệp, bởi trong môi trường số, thông tin xuất hiện sớm thường có lợi thế chi phối nhận thức.
Ở góc độ nội dung, truyền thông nội bộ trong nhiều doanh nghiệp chưa gắn với nhu cầu và trải nghiệm thực tế của người lao động. Thông tin thường mang tính khái quát, thiếu liên hệ trực tiếp đến các vấn đề thiết thân như việc làm, thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển. Khi nội dung không đáp ứng nhu cầu, người lao động có xu hướng tìm kiếm thông tin từ các nguồn khác. Khi đó, doanh nghiệp không chỉ mất vai trò chủ động trong cung cấp thông tin, mà còn khó kiểm soát cách thức thông tin được diễn giải và lan truyền.
Bên cạnh đó, vai trò của các thiết chế chính trị xã hội trong doanh nghiệp, đặc biệt là công đoàn và tổ chức đảng, trong hoạt động truyền thông nội bộ chưa được phát huy đầy đủ. Nhiều đánh giá cho thấy các tổ chức này chưa thực sự trở thành kênh đối thoại và giải thích hiệu quả, nhất là trong những vấn đề phức tạp hoặc nhạy cảm. Khi các thiết chế trung gian không phát huy vai trò, thông tin chính sách và định hướng lớn khó được chuyển tải theo cách phù hợp với người lao động, làm giảm khả năng chuyển hóa thông tin thành niềm tin.
Một xu hướng đáng chú ý là sự gia tăng của các không gian thông tin phi chính thức trong doanh nghiệp. Các nhóm mạng xã hội nội bộ, diễn đàn trao đổi hoặc các kênh liên lạc không chính thức ngày càng đóng vai trò lớn trong việc hình thành dư luận. Trong các không gian này, thông tin thường được lan truyền nhanh nhưng thiếu kiểm chứng và dễ bị chi phối bởi cảm xúc. Khi doanh nghiệp không có sự hiện diện phù hợp, việc định hướng nhận thức gần như bị bỏ ngỏ. Nhiều thông tin chưa chính xác hoặc bị diễn giải sai lệch có thể lan rộng trong thời gian ngắn và tác động đáng kể đến tâm lý người lao động.
Từ góc độ chính sách, các báo cáo về cải cách hành chính đều khẳng định minh bạch và kịp thời trong cung cấp thông tin là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin. Báo cáo chỉ số SIPAS và PAR INDEX cho thấy những nơi thực hiện tốt minh bạch thông tin thường có mức độ hài lòng cao hơn[7]. Tuy nhiên, nguyên tắc này chưa được chuyển hóa đầy đủ vào môi trường doanh nghiệp. Khi thông tin nội bộ không bảo đảm tính kịp thời và minh bạch, niềm tin của người lao động dễ bị suy giảm, tạo điều kiện cho các thông tin tiêu cực hoặc sai lệch lan tỏa mạnh hơn.
Từ những phân tích trên, có thể nhận diện bốn vấn đề mang tính bản chất. Thứ nhất, truyền thông nội bộ chưa được nhìn nhận như một công cụ chiến lược để tổ chức nhận thức, mà vẫn dừng ở chức năng truyền đạt thông tin. Thứ hai, tồn tại khoảng trống thông tin trong những thời điểm nhạy cảm, tạo điều kiện cho thông tin không chính thức chiếm ưu thế. Thứ ba, có sự lệch pha giữa hệ thống truyền thông nội bộ và môi trường thông tin số của người lao động. Thứ tư, thiếu sự gắn kết giữa truyền thông nội bộ với quản trị doanh nghiệp và với các thiết chế chính trị xã hội, làm giảm khả năng chuyển hóa thông tin thành niềm tin.
Những vấn đề này cho thấy thách thức hiện nay không nằm ở việc thiếu thông tin, mà ở việc mất khả năng tổ chức và kiểm soát quá trình hình thành nhận thức trong doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra không chỉ là nâng cao hiệu quả truyền thông, mà là khôi phục vai trò chủ động của doanh nghiệp trong việc tổ chức môi trường nhận thức của người lao động trong điều kiện môi trường số.
3. Quan điểm hoàn thiện trong bối cảnh mới
Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn cho thấy truyền thông nội bộ trong doanh nghiệp cần được nhìn nhận lại như một phương thức tổ chức nhận thức, thay vì chỉ là công cụ truyền đạt thông tin. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc cung cấp nhiều thông tin hơn, mà ở khả năng bảo đảm thông tin được hiểu đúng, được kiểm chứng trong trải nghiệm và trở thành cơ sở của niềm tin.
Trước hết, cần chuyển từ truyền thông một chiều sang truyền thông có tính giải thích và tương tác. Trong môi trường thông tin đa nguồn, thông tin chỉ có giá trị định hướng khi giúp người lao động hiểu được bối cảnh, mục tiêu và tác động của các quyết định quản trị đối với chính họ.
Thứ hai, truyền thông nội bộ phải gắn chặt với chất lượng quản trị và quan hệ lao động. Khi thông tin không thống nhất với trải nghiệm, niềm tin khó hình thành; ngược lại, khi quản trị minh bạch và đối thoại thực chất, bản thân môi trường doanh nghiệp trở thành nền tảng định hướng nhận thức hiệu quả.
Thứ ba, cần tổ chức lại hệ thống truyền thông nội bộ phù hợp với môi trường số, bảo đảm tính kịp thời và khả năng hiện diện trong các không gian thông tin mà người lao động tham gia. Đây là điều kiện để doanh nghiệp giữ vai trò chủ động trong định hướng dư luận nội bộ.
Cuối cùng, phải phát huy vai trò của tổ chức đảng và các thiết chế chính trị xã hội như những chủ thể kết nối, có khả năng chuyển hóa thông tin thành niềm tin. Khi đó, truyền thông nội bộ không chỉ hỗ trợ quản trị, mà trở thành một cấu phần trực tiếp của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian doanh nghiệp.
Tác giả: Tuấn Đạo, Trung Kiên
[1] Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội XIII.
[3] Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 68-NQ/TW.
[4] Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2023), Sách trắng doanh nghiệp Việt Nam.
[5] Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2023), Báo cáo quan hệ lao động.
[6] Bộ Thông tin và Truyền thông (2023), Báo cáo chuyển đổi số quốc gia.
[7] Bộ Nội vụ (2023), Báo cáo SIPAS, PAR INDEX.