Từ khóa: đồng kiến tạo tri thức; Trung cấp lý luận chính trị; cán bộ cơ sở; chính quyền địa phương 2 cấp; đổi mới phương pháp giảng dạy.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, gồm cấp tỉnh và cấp xã, được xác lập trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, ngày 16/6/2025 đặt ra những yêu cầu mới đối với tổ chức bộ máy, phương thức quản trị địa phương và năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức.
Trong bối cảnh mới, việc đào tạo Trung cấp lý luận chính trị giữ vai trò quan trọng trong việc trang bị nền tảng lý luận, củng cố bản lĩnh chính trị, hình thành phương pháp tư duy khoa học và nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ cán bộ. Chất lượng đào tạo không chỉ được thể hiện ở mức độ hoàn thành chương trình, khả năng ghi nhớ nội dung học tập hay kết quả kiểm tra, đánh giá, mà còn phải được xem xét thông qua khả năng vận dụng những kiến thức đã học vào thực hiện nhiệm vụ tại cơ quan, đơn vị và địa phương. Trước yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn, việc đổi mới phương pháp giảng dạy Trung cấp lý luận chính trị cần được thực hiện theo hướng thực chất hơn. Từ yêu cầu đó, đồng kiến tạo tri thức được đặt ra như một hướng tiếp cận nhằm đổi mới quá trình tổ chức dạy học. Giảng viên giữ vai trò định hướng chính trị, khoa học và sư phạm; học viên chủ động đóng góp kinh nghiệm, tri thức và góc nhìn thực tiễn; tập thể lớp trở thành môi trường đối thoại, kiểm chứng và phát triển nhận thức.
2. ĐỒNG KIẾN TẠO TRI THỨC TRONG GIẢNG DẠY TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
2.1. Cơ sở lý luận của đồng kiến tạo tri thức
Trong giảng dạy Trung cấp lý luận chính trị, có thể hiểu đồng kiến tạo tri thức là quá trình giảng viên và học viên cùng tham gia xây dựng, phát triển và vận dụng tri thức lý luận trên cơ sở kết nối nội dung chương trình với kinh nghiệm thực tiễn của người học, thông qua hoạt động đối thoại, thảo luận, phản biện và giải quyết vấn đề dưới sự định hướng khoa học, chính trị và sư phạm của giảng viên.
Đồng kiến tạo phải được triển khai trên cơ sở bảo đảm tính Đảng, tính khoa học, tính thực tiễn và tính giáo dục của hoạt động đào tạo. Việc phát huy dân chủ trong thảo luận, khuyến khích người học nêu vấn đề và phản biện không đồng nghĩa với xem nhẹ nền tảng lý luận hoặc coi mọi nhận định chủ quan có giá trị ngang nhau. Trái lại, đối thoại và phản biện phải góp phần làm sáng tỏ những nguyên lý, quan điểm, chủ trương và yêu cầu vận dụng trong thực tiễn. Do đó, đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy Trung cấp lý luận chính trị cần được hiểu là quá trình phát huy tính chủ động của người học trong một khuôn khổ khoa học và định hướng rõ ràng, trong đó tri thức lý luận giữ vai trò nền tảng, thực tiễn là nguồn chất liệu, tương tác là phương thức và năng lực vận dụng là kết quả hướng đến.
2.2. Cơ sở thực tiễn của đồng kiến tạo tri thức trong đào tạo trung cấp lý luận chính trị
Quy chế đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, ban hành kèm Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, quy định "Mỗi buổi học bố trí 2 giảng viên. Giảng viên thứ nhất tham gia chính về nội dung và phương pháp giảng dạy. Giảng viên thứ hai hỗ trợ giảng viên thứ nhất các nội dung và hoạt động trên lớp theo sự phân công của giảng viên thứ nhất". Mô hình đồng giảng vừa thể hiện sự đổi mới về hình thức tổ chức giờ học vừa cho thấy tinh thần tiên phong, sáng tạo của Trường trong nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức.
Học viên Trung cấp lý luận chính trị là đối tượng có những điểm khác biệt so với các đối tượng học viên khác. Phần lớn học viên đã tham gia công tác tại cơ quan Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội hoặc đơn vị sự nghiệp; có hiểu biết nhất định về hoạt động của hệ thống chính trị và đã trải nghiệm những vấn đề cụ thể trong thực tiễn. Đặc điểm này tạo ra một nguồn học liệu đặc biệt quan trọng: kinh nghiệm công tác của học viên. Trong cùng một lớp học, có thể có người làm công tác xây dựng Đảng, người trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính, người phụ trách lĩnh vực kinh tế - xã hội, người làm công tác dân vận hoặc công tác chuyên môn tại đơn vị sự nghiệp. Mỗi người có thể mang đến những cách nhìn, dữ liệu thực tế và tình huống khác nhau. Nếu quá trình dạy học chỉ tập trung vào việc giảng viên trình bày nội dung giáo trình, những nguồn kinh nghiệm này có thể chưa được khai thác đầy đủ. Ngược lại, khi được tổ chức hợp lý, lớp học trở thành môi trường để các kinh nghiệm cá nhân được chia sẻ, đối chiếu và khái quát thành bài học có giá trị chung.
3. VẬN DỤNG ĐỒNG KIẾN TẠO TRI THỨC VÀO GIẢNG DẠY GẮN VỚI THỰC TIỄN CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 2 CẤP
3.1. Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy các nội dung về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị ở cơ sở
Báo cáo số 140-BC/TU, của Tỉnh ủy Tây Ninh, ngày 03/6/2026, sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 02 cấp đánh giá "Sau khi triển khai thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, tỉnh Tây Ninh đã tập trung rà soát, sắp xếp, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức gắn với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị; hoàn thành việc rà soát, xác định vị trí việc làm, khung năng lực và tiêu chuẩn chức danh đối với các cơ quan, đơn vị sau sắp xếp; thực hiện bố trí, phân công cán bộ, công chức, viên chức cơ bản phù hợp với trình độ chuyên môn, năng lực và yêu cầu nhiệm vụ theo mô hình tổ chức mới".
Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 xác lập mô hình đơn vị hành chính gồm cấp tỉnh và cấp xã; đồng thời đặt ra các nguyên tắc tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, tăng cường quản trị hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình.
Các nội dung về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị giữ vị trí quan trọng trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin, nâng cao nhận thức và năng lực thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ. Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc giảng dạy các nội dung này cần gắn với yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở. Thông qua hoạt động trao đổi, thảo luận và phản biện, học viên có điều kiện phân tích sâu hơn mối quan hệ giữa nguyên tắc và phương thức tổ chức thực hiện; giữa yêu cầu lãnh đạo toàn diện với việc phân định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; giữa phát huy dân chủ với tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi nhiệm vụ.
3.2. Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy các nội dung về quản lý nhà nước và tổ chức thực thi công vụ ở cơ sở
Vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.
Đồng kiến tạo tri thức tạo điều kiện để giảng viên kết nối các nguyên lý, quan điểm và quy định về quản lý nhà nước với những kinh nghiệm, vấn đề thực tiễn mà học viên đã trải qua trong quá trình công tác. Thông qua đối thoại và trao đổi học thuật, các nội dung về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, phối hợp giữa các cơ quan và trách nhiệm giải trình được phân tích dưới nhiều góc độ, qua đó giúp học viên nhận thức đầy đủ hơn về yêu cầu quản lý nhà nước trong mô hình tổ chức mới. Qua đó, kiến thức lý luận về quản lý nhà nước được chuyển hóa thành năng lực vận dụng trong thực tiễn, góp phần nâng cao tính chủ động, chuyên nghiệp và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ ở cơ sở.
3.3. Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy các nội dung về công tác dân vận và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, mối quan hệ giữa chính quyền với Nhân dân tiếp tục là một phương diện quan trọng phản ánh chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
Việc tổ chức trao đổi, thảo luận và phản biện giúp học viên chia sẻ kinh nghiệm công tác, nhận diện những vấn đề đặt ra trong mối quan hệ giữa chính quyền và Nhân dân, đồng thời đối chiếu kinh nghiệm với các nguyên tắc, quan điểm và quy định có liên quan. Trên cơ sở đó, giảng viên định hướng để học viên phân tích bản chất của công tác dân vận, làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể và khái quát những yêu cầu cần thực hiện trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp.
Như vậy, đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy công tác dân vận không chỉ giúp học viên hiểu sâu hơn những quan điểm lý luận mà còn góp phần hình thành phương pháp tiếp cận thực tiễn dựa trên sự tôn trọng, đối thoại, đồng thuận và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ ở cơ sở.
3.4. Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy các nội dung về cải cách hành chính và chuyển đổi số
Cải cách hành chính và chuyển đổi số là những nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình đổi mới phương thức hoạt động của chính quyền địa phương.
Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy nhóm nội dung này cần hướng đến việc kết nối kiến thức về cải cách hành chính, quản trị công, chuyển đổi số với những trải nghiệm thực tiễn của học viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Thông qua hoạt động học tập tương tác, học viên có điều kiện phân tích mối quan hệ giữa ứng dụng công nghệ với đổi mới quy trình; giữa xây dựng chính quyền số với nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ; giữa cung cấp dịch vụ công trực tuyến với khả năng tiếp cận của người dân; giữa hiện đại hóa hoạt động quản lý với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đồng kiến tạo tri thức góp phần đưa nội dung cải cách hành chính và chuyển đổi số từ phạm vi nhận thức lý luận trở thành năng lực tham gia tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương hoạt động hiệu lực, hiệu quả, hiện đại và phục vụ Nhân dân.
3.5. Vận dụng đồng kiến tạo tri thức trong giảng dạy các nội dung về phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết những vấn đề thực tiễn ở địa phương
Qua hoạt động thảo luận và phản biện, học viên có điều kiện xem xét các vấn đề phát triển trong mối quan hệ tổng thể giữa kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và môi trường; giữa mục tiêu trước mắt với yêu cầu phát triển lâu dài; giữa khai thác tiềm năng địa phương với sử dụng hiệu quả nguồn lực; giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.
Trên cơ sở đó, giảng viên định hướng để học viên vận dụng kiến thức lý luận vào phân tích điều kiện phát triển, xác định vấn đề ưu tiên, đánh giá tính khả thi của các giải pháp và làm rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong tổ chức thực hiện. Việc trao đổi kinh nghiệm giữa các học viên đến từ những địa bàn, lĩnh vực khác nhau còn tạo điều kiện mở rộng góc nhìn, nhận diện những cách làm phù hợp và rút ra bài học có khả năng vận dụng trong những điều kiện tương đồng.
Như vậy, đồng kiến tạo tri thức góp phần nâng cao năng lực tư duy phát triển, năng lực phân tích chính sách và khả năng vận dụng lý luận vào giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội ở địa phương.
4. KẾT LUẬN
Vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ cán bộ ở cơ sở, đặc biệt là năng lực tư duy, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, phối hợp công tác, giải quyết vấn đề và phục vụ Nhân dân. Trong bối cảnh đó, đào tạo Trung cấp lý luận chính trị cần tiếp tục đổi mới theo hướng gắn chặt lý luận với thực tiễn, chú trọng phát triển năng lực vận dụng và khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong hoạt động lãnh đạo, quản lý. Đồng kiến tạo tri thức là một hướng tiếp cận có ý nghĩa trong quá trình đổi mới đó. Bằng việc kết nối tri thức lý luận của giảng viên với kinh nghiệm công tác của học viên, tổ chức đối thoại, phản biện và giải quyết tình huống, phương thức này tạo điều kiện để người học tham gia chủ động hơn vào quá trình hình thành tri thức, phát triển tư duy khoa học và nâng cao năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Để phương thức này phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ nâng cao nhận thức, đổi mới thiết kế bài giảng, khai thác kinh nghiệm học viên, bồi dưỡng năng lực giảng viên, xây dựng ngân hàng tình huống, đổi mới đánh giá đến tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp giữa nhà trường với địa phương. Quá trình triển khai cần được thực hiện phù hợp với đặc điểm từng chuyên đề, điều kiện của cơ sở đào tạo và yêu cầu thực tiễn của đội ngũ cán bộ.
ThS. Lê Thị Thúy Hà
Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tỉnh ủy Tây Ninh, Báo cáo số 140-BC/TU, ngày 03/6/2026, sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 02 cấp.
2. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV (2025), Luật số 72/2025/QH15 Tổ chức chính quyền địa phương.
3. Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, ban hành bộ quy chế về công tác trường chính trị.