Vì vậy, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong giáo dục, định hướng nhận thức, nâng cao năng lực nhận diện, đấu tranh và phòng ngừa các tác động tiêu cực của chiến tranh thông tin có ý nghĩa quan trọng, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội, xây dựng bản lĩnh chính trị và phẩm chất của thanh niên Quân đội trong tình hình mới.
1. Mở đầu
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, Internet và các nền tảng mạng xã hội đã làm thay đổi sâu sắc phương thức trao đổi, tiếp nhận và lan tỏa thông tin trong đời sống xã hội. Bên cạnh những giá trị tích cực, không gian mạng cũng trở thành môi trường để các thế lực thù địch, phản động đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, xuyên tạc, kích động, chống phá với phương thức ngày càng đa dạng, tinh vi. Thông qua việc phát tán thông tin sai lệch, bóp méo sự thật, lợi dụng các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội và những vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, chúng tìm cách tác động đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, làm suy giảm niềm tin, gây mất đoàn kết nội bộ, thúc đẩy quá trình "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, chiến tranh thông tin trên không gian mạng đặt ra những thách thức trực tiếp đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững trận địa tư tưởng trong Quân đội. Thanh niên Quân đội là lực lượng đông đảo, có trình độ tiếp cận công nghệ nhanh, thường xuyên tham gia các hoạt động trên môi trường số. Do đó, đây vừa là lực lượng có tiềm năng trong lan tỏa thông tin tích cực, vừa là đối tượng cần được trang bị đầy đủ kiến thức, bản lĩnh và kỹ năng để chủ động phòng ngừa, nhận diện, đấu tranh với những tác động tiêu cực của chiến tranh thông tin. Trong quá trình đó, tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong Quân đội giữ vai trò quan trọng trong tập hợp, giáo dục, định hướng và tổ chức các hoạt động xung kích của tuổi trẻ. Vì vậy, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng của thanh niên Quân đội hiện nay.
2. Nội dung
Chiến tranh thông tin trên không gian mạng là phương thức sử dụng thông tin, truyền thông và các công nghệ số để tác động đến nhận thức, tư tưởng, tâm lý, thái độ và hành vi của các đối tượng, qua đó phục vụ những mục tiêu chính trị, quân sự nhất định. Trong điều kiện hiện nay, các hoạt động này có thể được triển khai thông qua việc phát tán thông tin giả, thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, kích động tư tưởng bất mãn, chia rẽ đoàn kết quân dân, hạ thấp uy tín của Đảng, Nhà nước và Quân đội. Đặc biệt, việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ tạo dựng hình ảnh, âm thanh, video giả mạo và các thuật toán phân phối nội dung trên mạng xã hội khiến thông tin xấu độc có khả năng lan truyền nhanh, gây khó khăn cho quá trình kiểm chứng và xử lý.
Đối với thanh niên Quân đội, phòng, chống chiến tranh thông tin không chỉ là yêu cầu trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn là trách nhiệm chính trị, nghĩa vụ của mỗi quân nhân trong bảo vệ danh dự, uy tín và truyền thống của Quân đội. Hiệu quả nhiệm vụ này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó tổ chức Đoàn có vai trò trực tiếp trong giáo dục, rèn luyện, tập hợp và phát huy sức mạnh của đoàn viên, thanh niên. Để thực hiện tốt vai trò đó, cần tập trung vào một số giải pháp cơ bản sau:
2.1. Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị cho đoàn viên, thanh niên trong phòng, chống chiến tranh thông tin
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định phương hướng và hiệu quả tham gia của thanh niên Quân đội trong phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng. Bởi lẽ, trước sự chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, nếu thiếu bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường tư tưởng kiên định và khả năng phân biệt đúng, sai, đoàn viên, thanh niên rất dễ bị tác động, dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch, xuyên tạc. Do đó, tổ chức Đoàn các cấp cần xác định giáo dục chính trị, tư tưởng là nhiệm vụ thường xuyên, trọng tâm, gắn chặt với yêu cầu xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện.
Chủ động đổi mới nội dung, hình thức giáo dục chính trị, tư tưởng, ban chấp hành Đoàn các cấp cần bám sát nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và hướng dẫn của cơ quan chính trị cấp trên, nhất là Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa thành nội dung sinh hoạt, chương trình hành động phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị và từng đối tượng thanh niên. Chú trọng giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, truyền thống vẻ vang của Đảng, dân tộc và Quân đội; làm rõ âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, nhất là những luận điệu xuyên tạc về bản chất cách mạng, mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, chức năng, nhiệm vụ của Quân đội.
Đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng thiết thực, sinh động, tăng cường tính tương tác và khả năng vận dụng vào thực tiễn. Tổ chức Đoàn cần khai thác hiệu quả các nền tảng số, hệ thống truyền thông nội bộ, diễn đàn thanh niên, tọa đàm, sinh hoạt chuyên đề, cuộc thi tìm hiểu để cung cấp thông tin chính thống, giải đáp những vấn đề đoàn viên, thanh niên quan tâm. Đặc biệt, cần gắn giáo dục chính trị, tư tưởng với việc phân tích những tình huống cụ thể, những thủ đoạn tuyên truyền, xuyên tạc thường gặp trên không gian mạng; giúp thanh niên hiểu rõ bản chất vấn đề, củng cố niềm tin, nâng cao khả năng tự đề kháng trước những thông tin sai trái, thù địch. Qua đó, từng bước hình thành ý thức tự giác, trách nhiệm chính trị và thái độ kiên quyết trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
2.2. Đẩy mạnh bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng số và năng lực nhận diện, xử lý thông tin sai lệch trên không gian mạng
Trong điều kiện thông tin được truyền tải với tốc độ nhanh, phạm vi rộng và hình thức ngày càng đa dạng, việc trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng không gian mạng an toàn, hiệu quả có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng phòng ngừa, đấu tranh với chiến tranh thông tin. Nếu chỉ có nhận thức chính trị đúng đắn mà thiếu kỹ năng kiểm chứng, phân tích và xử lý thông tin thì thanh niên khó có thể chủ động ứng phó trước những thủ đoạn tuyên truyền, xuyên tạc ngày càng tinh vi. Vì vậy, tổ chức Đoàn cần coi việc bồi dưỡng năng lực số và kỹ năng nhận diện thông tin là một nội dung quan trọng trong công tác giáo dục, rèn luyện đoàn viên, thanh niên.
Tập trung trang bị kiến thức về đặc điểm, phương thức hoạt động của các nền tảng mạng xã hội; kỹ năng xác định nguồn tin, kiểm chứng tính xác thực của hình ảnh, video, văn bản và các nội dung được chia sẻ trên mạng. Hướng dẫn thanh niên nhận diện những biểu hiện thường gặp của thông tin giả mạo, thông tin cắt ghép, xuyên tạc, thông tin sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo dựng nội dung sai sự thật. Đồng thời, nâng cao khả năng phân tích mục đích, động cơ, phương thức tác động của những thông tin có nội dung kích động, gây chia rẽ, làm suy giảm niềm tin vào Đảng, Nhà nước và Quân đội. Việc bồi dưỡng phải gắn với những tình huống thực tế, tránh truyền đạt lý thuyết đơn thuần, bảo đảm mỗi đoàn viên có thể vận dụng kiến thức vào quá trình sử dụng mạng xã hội hằng ngày.
Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật quân đội khi tham gia không gian mạng, tổ chức Đoàn cần phối hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền, phổ biến những quy định của Luật An ninh mạng năm 2018 và các quy định có liên quan về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự, quản lý và sử dụng Internet, mạng xã hội trong Quân đội. Mỗi đoàn viên, thanh niên phải nhận thức rõ trách nhiệm cá nhân đối với nội dung đăng tải, bình luận, chia sẻ; không tùy tiện cung cấp, phát tán thông tin liên quan đến tổ chức, biên chế, lực lượng, vũ khí trang bị, hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và các nội dung thuộc phạm vi bí mật. Đặc biệt, cần khắc phục biểu hiện chủ quan, thiếu cảnh giác, chia sẻ thông tin theo tâm lý đám đông hoặc tương tác với những nội dung chưa được kiểm chứng. Qua đó, hình thành thói quen sử dụng không gian mạng có trách nhiệm, đúng pháp luật, đúng kỷ luật và phù hợp với môi trường quân sự.
2.3. Phát huy tính xung kích, sáng tạo của tổ chức Đoàn trong tuyên truyền thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch
Phòng, chống chiến tranh thông tin không chỉ dừng lại ở việc ngăn ngừa, hạn chế những tác động tiêu cực mà còn phải chủ động xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội. Với ưu thế về sức trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ và tinh thần nhiệt huyết, tổ chức Đoàn có điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa trên không gian mạng. Vì vậy, cần chuyển mạnh hoạt động của tổ chức Đoàn từ tuyên truyền theo phương thức truyền thống sang chủ động sáng tạo nội dung, hình thức truyền thông phù hợp với môi trường số.
Xây dựng và duy trì các mô hình, câu lạc bộ, đội, nhóm thanh niên xung kích tham gia tuyên truyền, lan tỏa thông tin tích cực trên không gian mạng. Ban chấp hành Đoàn các cấp cần lựa chọn những đoàn viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng lực chuyên môn, kỹ năng công nghệ và khả năng truyền thông để xây dựng lực lượng nòng cốt. Tổ chức các hoạt động sáng tác tin, bài, video, infographic, sản phẩm truyền thông số giới thiệu truyền thống vẻ vang của Quân đội, phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ", những thành tựu trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, nghiên cứu khoa học, lao động sản xuất và công tác dân vận. Nội dung tuyên truyền cần bảo đảm tính chính xác, tính giáo dục, tính định hướng và sức hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của thanh niên hiện nay.
Chủ động tổ chức các hoạt động đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch theo đúng chức năng, nhiệm vụ và sự lãnh đạo, hướng dẫn của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị và lực lượng chuyên trách. Tổ chức Đoàn cần hướng dẫn đoàn viên, thanh niên biết sử dụng thông tin chính thống, lập luận khoa học, căn cứ xác thực để nhận diện, phản bác những luận điệu xuyên tạc; không tranh luận cảm tính, không sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, không chia sẻ lại nội dung độc hại theo cách vô tình làm gia tăng mức độ lan truyền. Đối với những thông tin phức tạp, nhạy cảm, có liên quan đến bí mật quân sự, quốc phòng hoặc vượt quá thẩm quyền, đoàn viên phải kịp thời báo cáo tổ chức, cơ quan chức năng, không tự ý xử lý hoặc phát ngôn. Qua đó, phát huy sức mạnh tập thể của tuổi trẻ, tạo thế chủ động trong xây dựng và bảo vệ trận địa tư tưởng trên không gian mạng.
2.4. Nâng cao chất lượng phối hợp giữa tổ chức Đoàn với cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và các lực lượng trong phòng, chống chiến tranh thông tin
Phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng là nhiệm vụ có tính tổng hợp, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều tổ chức, lực lượng. Tổ chức Đoàn tuy giữ vai trò quan trọng trong tập hợp, giáo dục và phát huy sức trẻ nhưng không thể hoạt động độc lập, tách rời sự lãnh đạo của cấp ủy, sự quản lý, điều hành của người chỉ huy và sự hướng dẫn của cơ quan chức năng. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, thống nhất, bảo đảm mọi hoạt động của tổ chức Đoàn được triển khai đúng định hướng, đúng chức năng, nhiệm vụ và phù hợp với đặc thù của từng đơn vị.
Tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của cấp ủy, tổ chức đảng đối với công tác Đoàn và hoạt động phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng. Cấp ủy các cấp cần đưa nội dung này vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác chính trị và chương trình công tác thanh niên; xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân. Người chỉ huy các cấp quan tâm tạo điều kiện về thời gian, phương tiện, tài liệu và môi trường hoạt động để tổ chức Đoàn triển khai các mô hình tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng kỹ năng số. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân có cách làm sáng tạo, hiệu quả; chấn chỉnh những biểu hiện hình thức, thiếu trách nhiệm trong tổ chức hoạt động.
Phát huy vai trò tham mưu, hướng dẫn của cơ quan chính trị và sự phối hợp chuyên môn của các cơ quan chức năng, nhất là cơ quan bảo vệ an ninh, cơ quan thông tin, tuyên truyền và các lực lượng chuyên trách về an ninh mạng. Các cơ quan cần chủ động cung cấp thông tin định hướng, tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng nhận diện và xử lý những tình huống phát sinh trên không gian mạng; đồng thời phối hợp thẩm định nội dung các sản phẩm truyền thông do tổ chức Đoàn xây dựng, bảo đảm tính chính xác, an toàn và đúng quy định. Đối với những vấn đề vượt quá chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Đoàn, cần có cơ chế chuyển thông tin, báo cáo và phối hợp xử lý kịp thời, tránh tình trạng tự phát hoặc chồng chéo trong thực hiện.
Bên cạnh đó, cần gắn hoạt động phòng, chống chiến tranh thông tin với các phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ Quân đội, nhất là phong trào thi đua quyết thắng, phong trào "Thanh niên Quân đội rèn đức, luyện tài, xung kích, sáng tạo, quyết thắng". Thường xuyên tổ chức sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm, nhân rộng những mô hình hay, cách làm hiệu quả; lấy sự chuyển biến về nhận thức, bản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành kỷ luật và khả năng sử dụng không gian mạng có trách nhiệm của đoàn viên, thanh niên làm tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng hoạt động. Qua đó, tạo sự thống nhất giữa giáo dục, định hướng, quản lý và phát huy vai trò xung kích của tổ chức Đoàn trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị.
Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, có trọng tâm, trọng điểm và gắn với nhiệm vụ xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Khi tổ chức Đoàn thực sự trở thành môi trường giáo dục, rèn luyện, tập hợp và phát huy sức trẻ; mỗi đoàn viên, thanh niên có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiến thức số cần thiết và ý thức trách nhiệm cao thì khả năng phòng ngừa, nhận diện và đấu tranh với những tác động tiêu cực của chiến tranh thông tin sẽ được nâng lên. Đây là cơ sở quan trọng góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và phát huy phẩm chất cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ" trong tình hình mới.
3. Kết luận
Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong nâng cao hiệu quả phòng, chống chiến tranh thông tin trên không gian mạng của thanh niên Quân đội hiện nay là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi tổ chức Đoàn các cấp phải không ngừng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng số; phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo trong tuyên truyền thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời tăng cường phối hợp với cấp ủy, chỉ huy và các cơ quan chức năng. Qua đó, xây dựng đội ngũ thanh niên Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực làm chủ không gian mạng và trách nhiệm cao trong bảo vệ Đảng, Nhà nước, Quân đội, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong mọi tình huống.
Trung tá ThS Lê Hải Ninh
Học viện chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
[2]. Quốc hội (2018), Luật An ninh mạng, số 24/2018/QH14, ngày 12/6/2018.
[3]. Tạp chí Quốc phòng toàn dân (2023), "Bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng - nhiệm vụ chiến lược, cấp bách hiện nay", ngày 18/10/2023.