2.801km đường cao tốc được đầu tư phân kỳ
Trong báo cáo gửi Chính phủ về việc rà soát, đầu tư nâng cấp các tuyến cao tốc đã phân kỳ đầu tư, Bộ Xây dựng cho biết cả nước đang có khoảng 2.801km đường cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư. Trong số này, khoảng 2.107km đã được đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 548km cao tốc quy mô 2 làn xe và 1.559km cao tốc 4 làn xe hạn chế.
Ngoài ra, còn có khoảng 694km đang thi công, gồm 105km cao tốc 2 làn xe và 589km cao tốc 4 làn xe hạn chế.
Các tuyến cao tốc này được triển khai theo hình thức đầu tư công (2.135km, chiếm 76% chiều dài); một số đoạn tuyến triển khai theo phương thức đối tác công tư (666km).
Hơn 80.000 tỷ đồng để mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe
Đối với 653km các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe đã và đang được nghiên cứu đầu tư, Bộ Xây dựng cho biết nhu cầu vốn để mở rộng khoảng 80.007 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn (ngân sách Nhà nước, nhà đầu tư) đã xác định khoảng 49.534 tỷ đồng; nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 30.473 tỷ đồng.
Hiện có 5 tuyến với tổng chiều dài khoảng 329km đang được triển khai mở rộng lên 4 làn xe, gồm: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang và tuyến Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị. Tổng vốn đầu tư cho các dự án này khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đủ vốn.
Riêng tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26km đã được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư theo hình thức PPP. Hiện UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi với tổng mức đầu tư khoảng 7.999 tỷ đồng, trong đó ngân sách địa phương tham gia khoảng 3.028 tỷ đồng, phần còn lại do nhà đầu tư huy động.
Ngoài ra, có thêm 6 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 298km đang được các địa phương nghiên cứu đầu tư hoàn chỉnh lên 4 làn xe, gồm: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu và Ninh Bình - Hải Phòng đoạn qua Hải Phòng. Tổng nhu cầu vốn ngân sách trung ương gần 30.500 tỷ đồng.
Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho biết tổng nhu cầu vốn để mở rộng theo quy hoạch từ 4-8 làn xe vào khoảng 414.580 tỷ đồng, bao gồm cả vốn ngân sách Nhà nước và nguồn vốn ngoài ngân sách.
Ưu tiên mở rộng cao tốc 2 làn xe
Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh ùn tắc gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa, hành khách, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của vùng, địa phương.
Với các tuyến 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho rằng việc mở rộng là cần thiết để đáp ứng tiêu chuẩn cao tốc và nâng cao hiệu quả khai thác. Tuy nhiên, các số liệu hiện mới ở mức sơ bộ, chưa đủ cơ sở đánh giá hiệu quả đầu tư, nên cần tiếp tục nghiên cứu kỹ từng dự án trước khi quyết định.
Trước mắt, đối với đoạn tuyến cao tốc đang đầu tư PPP, Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh, thành phố Hà Nội, Lạng Sơn, Lâm Đồng sẽ nghiên cứu chi tiết phương án đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, phương án tài chính và cơ cấu nguồn vốn để mở rộng các tuyến như Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương và Vành đai 4 Hà Nội.
Các phương án sẽ được tính toán theo hướng bảo đảm hiệu quả tài chính trước khi báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng ngay cao tốc 2 làn xe
Đối với các tuyến đầu tư công, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương rà soát, bổ sung đầy đủ hệ thống hạ tầng kỹ thuật trên tuyến theo quy chuẩn; đồng thời đẩy nhanh thủ tục để đáp ứng điều kiện thu phí.
Trên cơ sở kết quả thu phí và đánh giá lưu lượng giao thông trên các tuyến cao tốc, quốc lộ và đường địa phương song hành, cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu lộ trình mở rộng phù hợp nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Ưu tiên các tuyến kết nối đô thị lớn và vùng động lực
Theo Bộ Xây dựng, mức độ ưu tiên đầu tư sẽ được xác định cụ thể với từng dự án dựa trên nhiều yếu tố như nhu cầu vận tải, hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính, khả năng huy động vốn và điều kiện triển khai thực tế.
Trong đó, các tuyến cao tốc kết nối với đô thị lớn, cực tăng trưởng, vùng động lực và hành lang kinh tế trọng điểm theo quy hoạch tổng thể quốc gia sẽ được ưu tiên xem xét đầu tư trước.
Ngoài ra, các yếu tố như mặt bằng đã được giải phóng, chi phí mở rộng thấp, nguồn vật liệu xây dựng thuận lợi hay có nhà đầu tư quan tâm cũng sẽ là căn cứ để xác định thứ tự ưu tiên triển khai.
Bộ Xây dựng đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền giao Bộ Tài chính xem xét, cân đối vốn ngân sách Trung ương cho các dự án mở rộng đã có nghiên cứu chi tiết, bảo đảm hiệu quả đầu tư làm cơ sở quyết định triển khai trong giai đoạn tới.
Thiên An