Buổi lễ diễn ra trong không khí trang trọng với sự tham dự của lãnh đạo các cơ quan y tế, đại diện ngoại giao, các tổ chức quốc tế cùng hệ thống y tế dự phòng khu vực phía Nam. Về phía Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh có PGS.TS.BSCKII. Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng. Sự kiện có sự hiện diện của bà Melissa A. Brown, Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ tại TP. Hồ Chí Minh; bác sĩ Lindsay Kim, Giám đốc Quốc gia, Giám đốc Chương trình An ninh Y tế Toàn cầu, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (U.S. CDC), cùng đông đảo đại biểu đến từ các đơn vị thuộc Bộ Y tế, các tỉnh, thành phía Nam và đối tác quốc tế.
Dấu mốc trong hiện đại hóa năng lực y tế dự phòng
Phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS.BSCKII. Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh, việc Phòng xét nghiệm ADU chính thức đi vào hoạt động là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật, nâng cao năng lực chuyên môn của Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh.
Dự án ADU được khởi động từ năm 2023, trải qua quá trình chuẩn bị, xây dựng và hoàn thiện với sự tham gia của đội ngũ chuyên gia trong nước và quốc tế. Trong đó, sự đồng hành về chuyên môn, kỹ thuật của Hiệp hội Phòng xét nghiệm Y tế công cộng Hoa Kỳ (APHL) đóng vai trò quan trọng, góp phần giúp phòng xét nghiệm từng bước tiếp cận và đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn sinh học, quản lý chất lượng và năng lực xét nghiệm theo chuẩn quốc tế.
Không đơn thuần là một không gian xét nghiệm được đầu tư trang thiết bị hiện đại, ADU được định hướng trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống giám sát và cảnh báo dịch bệnh. Tại đây, các mẫu bệnh phẩm phức tạp có thể được tiếp nhận, xử lý và phân tích bằng những kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu, góp phần rút ngắn thời gian từ khi phát hiện trường hợp nghi ngờ đến khi xác định chính xác tác nhân gây bệnh.
Theo định hướng hoạt động, ADU tập trung vào bốn nhóm chức năng cốt lõi. Trước hết là phát hiện nhanh các tác nhân gây bệnh, trong đó có những chủng vi-rút, vi khuẩn phức tạp, biến thể mới hoặc tác nhân chưa xác định rõ nguyên nhân. Đây là năng lực đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm có khả năng biến đổi nhanh và vượt qua ranh giới địa lý.
Bên cạnh đó, phòng xét nghiệm góp phần phục vụ công tác giám sát, cảnh báo sớm thông qua dữ liệu xét nghiệm, hỗ trợ các cơ quan chuyên môn đánh giá nguy cơ và xây dựng phương án ứng phó phù hợp. ADU cũng là nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu về sinh học phân tử, đặc tính di truyền của vi sinh vật, cơ chế kháng thuốc và sự biến đổi của các tác nhân gây bệnh.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là đào tạo, chuyển giao kỹ thuật. Thông qua hoạt động thực hành, huấn luyện và hỗ trợ chuyên môn, ADU được kỳ vọng trở thành địa chỉ đào tạo chất lượng cao cho cán bộ xét nghiệm trong hệ thống y tế công cộng các tỉnh, thành phía Nam, qua đó từng bước nâng cao năng lực xét nghiệm đồng đều trong toàn mạng lưới.
PGS.TS.BSCKII. Nguyễn Vũ Trung cho biết, ADU không chỉ là một công trình hạ tầng kỹ thuật hiện đại mà còn được kỳ vọng trở thành một thành tố quan trọng trong mạng lưới giám sát bệnh truyền nhiễm tại khu vực phía Nam. Với đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản cùng hệ thống trang thiết bị tiên tiến, phòng xét nghiệm sẽ góp phần rút ngắn tối đa thời gian từ phát hiện ca bệnh nghi ngờ đến khi có kết quả chẩn đoán chính xác, từ đó hỗ trợ ngành y tế chủ động kiểm soát nguy cơ ngay từ giai đoạn sớm.
Biểu tượng của hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ trong an ninh y tế
Sự ra đời của ADU cũng cho thấy hiệu quả của hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ trong lĩnh vực y tế công cộng, đặc biệt là an ninh y tế toàn cầu.
Phát biểu tại sự kiện, bà Melissa A. Brown, Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ tại TP. Hồ Chí Minh, đánh giá việc đưa ADU vào hoạt động là kết quả của quá trình hợp tác lâu dài, tin cậy giữa hai nước. Theo bà, Việt Nam là một đối tác quan trọng trong nỗ lực xây dựng mạng lưới an ninh y tế vững chắc tại Đông Nam Á.
Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ nhấn mạnh, tăng cường năng lực xét nghiệm, phát hiện sớm và kiểm soát nhanh các bệnh truyền nhiễm không chỉ trực tiếp bảo vệ sức khỏe, tính mạng người dân Việt Nam mà còn đóng góp cho an ninh y tế của khu vực và thế giới. Trong bối cảnh các mối đe dọa y tế có thể lan truyền xuyên biên giới với tốc độ rất nhanh, năng lực phát hiện sớm tại mỗi quốc gia chính là một phần của hệ thống phòng vệ chung của cộng đồng quốc tế.
Đại diện U.S. CDC, bác sĩ Lindsay Kim, cũng đánh giá cao sự chủ động, năng lực chuyên môn và tinh thần hợp tác của đội ngũ cán bộ Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh trong quá trình triển khai dự án.
Đáng chú ý, sự hợp tác giữa U.S. CDC, APHL và Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh không chỉ tập trung vào hỗ trợ trang thiết bị. Một nội dung quan trọng là xây dựng quy trình vận hành chuẩn (SOP), nâng cao năng lực quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn sinh học và phát triển nguồn nhân lực. Đây chính là những yếu tố quyết định để một phòng xét nghiệm chuyên sâu có thể vận hành ổn định, chính xác và đáp ứng yêu cầu trong các tình huống y tế khẩn cấp.
Thêm một lớp bảo vệ trước những nguy cơ dịch bệnh mới
Thực tế những năm qua cho thấy các bệnh truyền nhiễm đang đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với hệ thống y tế toàn cầu. Đại dịch COVID-19 từng cho thấy một tác nhân gây bệnh mới có thể nhanh chóng tạo ra khủng hoảng vượt qua mọi biên giới. Sau đại dịch, nguy cơ từ các bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi vẫn hiện hữu, cùng với sự lưu hành của sốt xuất huyết, tay chân miệng, các bệnh do vi-rút đường hô hấp, nguy cơ cúm gia cầm lây sang người và nhiều tác nhân khác.
Trong bối cảnh đó, xét nghiệm không chỉ đơn thuần là công cụ xác định bệnh mà còn là một cấu phần thiết yếu của hệ thống an ninh y tế. Kết quả xét nghiệm chính xác, nhanh chóng giúp ngành y tế xác định tác nhân, đánh giá nguy cơ, truy tìm nguồn lây và triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp.
Đối với Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh, vai trò này càng có ý nghĩa khi Viện là đơn vị tuyến đầu trong công tác chỉ đạo, hỗ trợ chuyên môn về phòng, chống dịch cho mạng lưới y tế dự phòng khu vực phía Nam. Việc bổ sung một phòng xét nghiệm chuyên sâu với năng lực công nghệ cao sẽ tạo thêm nền tảng để Viện thực hiện tốt hơn nhiệm vụ giám sát, cảnh báo và ứng phó dịch bệnh.
Ngay sau nghi thức cắt băng khánh thành, các đại biểu đã tham quan cơ sở vật chất và quy trình vận hành thực tế tại ADU. Hệ thống phòng sạch, khu vực xử lý mẫu được thiết kế bảo đảm an toàn sinh học, cùng các thiết bị xét nghiệm và hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới tạo nên một nền tảng kỹ thuật đồng bộ phục vụ chẩn đoán, giám sát và nghiên cứu.
Đặc biệt, năng lực giải trình tự gen có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện đặc điểm di truyền của tác nhân gây bệnh, theo dõi sự biến đổi và hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu bất thường. Khi được kết nối với hệ thống giám sát dịch tễ, các dữ liệu này sẽ góp phần cung cấp thêm bằng chứng khoa học cho việc đánh giá nguy cơ và đưa ra quyết định y tế công cộng.
Từ năng lực xét nghiệm đến năng lực ứng phó
Khánh thành ADU vì thế không chỉ là thêm một phòng xét nghiệm hiện đại mà còn là sự đầu tư vào năng lực ứng phó lâu dài trước các nguy cơ y tế mới.
Trong phòng, chống dịch, thời gian luôn là yếu tố quyết định. Một kết quả xét nghiệm được trả sớm có thể giúp khoanh vùng nguy cơ nhanh hơn; một tác nhân được nhận diện chính xác có thể giúp lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp hơn; một biến thể mới được phát hiện kịp thời có thể tạo thêm thời gian để ngành y tế chủ động chuẩn bị các kịch bản ứng phó.
Với sự đầu tư về cơ sở vật chất, công nghệ, quy trình và con người, ADU được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành năng lực xét nghiệm chuyên sâu có tính bền vững, đồng thời tăng cường khả năng kết nối giữa Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh với mạng lưới y tế dự phòng trong nước và các đối tác quốc tế.
Sự kiện ngày 18/8/2026 vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một công trình mới được đưa vào sử dụng. Đây là bước tiến trong quá trình xây dựng hệ thống y tế dự phòng chủ động, hiện đại và có khả năng thích ứng cao trước những biến động khó lường của bệnh truyền nhiễm.
Từ khu vực phía Nam, năng lực mới của ADU sẽ góp thêm một lớp bảo vệ cho sức khỏe cộng đồng, đồng thời đóng góp vào mạng lưới an ninh y tế khu vực và toàn cầu. Khi những mối đe dọa dịch bệnh không còn bị giới hạn bởi biên giới địa lý, việc mỗi quốc gia nâng cao năng lực phát hiện và ứng phó cũng chính là góp phần bảo vệ sức khỏe của cộng đồng quốc tế.
Với nền tảng hợp tác chuyên môn Việt Nam – Hoa Kỳ, sự đồng hành của các tổ chức quốc tế và nỗ lực của đội ngũ cán bộ trong nước, Phòng xét nghiệm Chẩn đoán chuyên sâu ADU được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những điểm tựa quan trọng của công tác giám sát, chẩn đoán và ứng phó dịch bệnh tại khu vực phía Nam trong giai đoạn mới.
Tấn Tài