Hội nghị cho thấy một cách tiếp cận mới trong liên kết kinh tế vùng: thay vì mỗi địa phương tự tìm kiếm và thu hút dự án, các bên cùng xác lập những chuỗi giá trị có tính bổ trợ, phân định vai trò, kết nối hạ tầng, nguồn vốn, công nghệ, sản xuất và thị trường. Đây được xem là hướng đi nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng của một không gian kinh tế rộng lớn ở phía Nam.
Từ những "ốc đảo" đầu tư đến không gian liên kết
Thực tế những năm qua cho thấy các địa phương phía Nam có nhiều lợi thế khác biệt nhưng bổ trợ cho nhau. Thành phố Hồ Chí Minh có thị trường lớn, hệ thống tài chính, dịch vụ, khoa học - công nghệ và mạng lưới thương mại quốc tế; Đông Nam bộ sở hữu nền tảng công nghiệp, khu công nghiệp, cảng biển và logistics; trong khi ĐBSCL là vùng nguyên liệu lớn về nông nghiệp, thủy sản, đồng thời có nhiều tiềm năng về kinh tế biển, năng lượng tái tạo và phát triển kinh tế xanh.
Tuy nhiên, nếu từng địa phương tiếp tục tiếp cận đầu tư theo cách riêng lẻ, lợi thế của mỗi nơi khó chuyển hóa đầy đủ thành sức mạnh chung. Một dự án công nghiệp không chỉ cần mặt bằng mà còn cần nguyên liệu, linh kiện, nhân lực, logistics, năng lượng, tài chính, công nghệ và thị trường. Tương tự, một sản phẩm nông nghiệp muốn đi xa không thể chỉ dừng ở khâu sản xuất mà phải được kết nối với chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, kho vận, tài chính và hệ thống phân phối.
Từ thực tế đó, liên kết đầu tư theo chuỗi giá trị được đặt ra như một phương thức để các địa phương không cạnh tranh bằng mọi giá mà cùng tạo ra một hệ sinh thái đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư.
Phát biểu tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh, nếu kết nối được quy hoạch với hạ tầng, đô thị với logistics, vốn với dự án, công nghệ với sản xuất và sản phẩm với thị trường, sức cạnh tranh của toàn vùng sẽ cao hơn nhiều so với từng địa phương phát triển riêng lẻ.
Quan điểm này đặt trọng tâm vào sự liên thông. Quy hoạch không còn là câu chuyện của từng địa phương; hạ tầng không chỉ phục vụ phạm vi một tỉnh, thành; còn dòng vốn đầu tư cũng cần được đặt trong mối quan hệ với toàn bộ chuỗi cung ứng.
Phân vai để tạo sức mạnh bổ trợ
Trong cấu trúc liên kết mới, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục được xác định là hạt nhân về dịch vụ, công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường quốc tế. Đây là những yếu tố có thể hỗ trợ các địa phương trong vùng nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.
Đông Nam bộ có điều kiện phát triển mạnh công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, logistics và các ngành sản xuất quy mô lớn. Hệ thống khu công nghiệp, cảng biển và mạng lưới giao thông kết nối với Thành phố Hồ Chí Minh tạo nền tảng để khu vực tiếp tục đóng vai trò trung tâm sản xuất của phía Nam.
Trong khi đó, ĐBSCL có thế mạnh đặc biệt về nông nghiệp, thủy sản và nguồn nguyên liệu. Việc kết nối vùng nguyên liệu với công nghệ chế biến sâu, tài chính, logistics, phân phối và xuất khẩu sẽ mở thêm dư địa để gia tăng giá trị thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.
Điểm quan trọng của cách tiếp cận này là không đặt các địa phương vào một cuộc đua thu hút đầu tư giống nhau. Thay vào đó, mỗi địa phương được khuyến khích xác định rõ mình có thể đóng góp mắt xích nào trong chuỗi giá trị.
Khi vai trò được phân định, nhà đầu tư cũng có thể nhìn thấy rõ hơn toàn bộ hệ sinh thái mà một dự án có thể tham gia. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến tính ổn định của chuỗi cung ứng và khả năng mở rộng sản xuất trong dài hạn.
Ba chuỗi giá trị được ưu tiên
Tại hội nghị, các bên tập trung vào ba hướng liên kết chiến lược có khả năng tạo tác động lan tỏa đối với kinh tế vùng.
Trước hết là chuỗi công nghiệp công nghệ cao - sản xuất - công nghiệp hỗ trợ. Theo định hướng này, Thành phố Hồ Chí Minh có thể phát huy thế mạnh về nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, công nghệ, tài chính và dịch vụ; các địa phương Đông Nam bộ đảm nhận vai trò sản xuất, công nghiệp hỗ trợ, gia công và xuất khẩu.
Nếu được tổ chức đồng bộ, chuỗi liên kết này có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.
Thứ hai là chuỗi nông nghiệp - thủy sản - chế biến - xuất khẩu. Đây là hướng liên kết có ý nghĩa trực tiếp với ĐBSCL, nơi tập trung nguồn nguyên liệu lớn nhưng vẫn còn dư địa để nâng cao tỷ trọng chế biến sâu.
Thành phố Hồ Chí Minh có thể đóng vai trò kết nối về tài chính, thương mại, dịch vụ logistics, công nghệ, phân phối và thị trường quốc tế. Khi các khâu được kết nối, giá trị của sản phẩm có thể được gia tăng ngay trong vùng thay vì chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc sản phẩm có giá trị gia tăng thấp.
Thứ ba là chuỗi năng lượng - kinh tế tuần hoàn gắn với thích ứng biến đổi khí hậu. ĐBSCL có tiềm năng về điện gió, điện mặt trời và các nguồn năng lượng tái tạo, trong khi Đông Nam bộ có nhu cầu lớn về năng lượng phục vụ sản xuất công nghiệp.
Liên kết giữa nơi có tiềm năng cung ứng và nơi có nhu cầu tiêu thụ, cùng với phát triển các dự án tái chế, sử dụng hiệu quả tài nguyên và kinh tế tuần hoàn, có thể tạo ra một hướng hợp tác mới theo yêu cầu tăng trưởng xanh.
Điểm chung của cả ba chuỗi là yêu cầu các địa phương không dừng ở việc ký kết mà phải xác định được dự án cụ thể, nhu cầu vốn, công nghệ, hạ tầng, thị trường và cơ quan chịu trách nhiệm.
Doanh nghiệp cần sự minh bạch và khả năng thực thi
Từ góc độ doanh nghiệp, liên kết vùng chỉ có ý nghĩa khi tạo ra những điều kiện đầu tư thuận lợi hơn trên thực tế.
Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA) Đinh Hồng Kỳ cho rằng quyết định đầu tư của doanh nghiệp hiện không chỉ dựa vào ưu đãi thuế hay giá thuê đất. Điều doanh nghiệp quan tâm ngày càng nhiều là chất lượng môi trường đầu tư tổng thể, khả năng kết nối chuỗi giá trị và năng lực đồng hành của chính quyền.
Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa xúc tiến đầu tư theo phương thức truyền thống và liên kết đầu tư theo chuỗi.
Nếu mô hình cũ thường tập trung vào từng dự án, từng địa phương và từng cuộc tiếp xúc, mô hình mới đòi hỏi thông tin phải được kết nối ngay từ đầu. Nhà đầu tư cần biết quy hoạch ở đâu, hạ tầng đến đâu, nguồn điện và nước có đáp ứng hay không, logistics thế nào, thủ tục do cơ quan nào xử lý và thời gian dự kiến bao lâu.
Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị các địa phương công khai, minh bạch thông tin về quy hoạch đất đai, hạ tầng giao thông, điện, nước, logistics, thủ tục hành chính và cơ quan đầu mối.
Đặc biệt, mỗi dự án hợp tác cần có đầu mối chủ trì và cơ quan phối hợp cụ thể, đi cùng thời hạn phản hồi. Những dự án còn vướng mắc phải được theo dõi và tháo gỡ định kỳ.
Đây là yêu cầu chuyển từ "xúc tiến" sang "đồng hành". Thành công không nằm ở số lượng biên bản ghi nhớ được ký, mà ở khả năng biến những cam kết đó thành dự án thực tế.
Biến quy hoạch thành dự án, dự án thành tăng trưởng
Một trong những giá trị lớn nhất của liên kết đầu tư theo chuỗi là tạo ra một cách nhìn mới về không gian phát triển.
Khi quy hoạch được kết nối với hạ tầng, hạ tầng được gắn với dự án, dự án được gắn với doanh nghiệp và thị trường, những lợi thế riêng lẻ của từng địa phương có thể được chuyển hóa thành lợi thế chung của cả vùng.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam bộ và ĐBSCL - một không gian kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ về sản xuất, thương mại, lao động, logistics, tiêu dùng và xuất khẩu.
Phát triển một nhà máy ở Đông Nam bộ có thể kéo theo nhu cầu nguyên liệu từ ĐBSCL, dịch vụ tài chính và công nghệ từ Thành phố Hồ Chí Minh. Ngược lại, một vùng nguyên liệu lớn ở ĐBSCL muốn nâng giá trị sản phẩm sẽ cần công nghệ, vốn, logistics, thị trường và hệ thống phân phối từ các trung tâm kinh tế lớn.
Chính sự đan xen đó tạo nên lý do để liên kết vùng không chỉ là khẩu hiệu hợp tác mà trở thành một phương thức tổ chức phát triển.
Khép lại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh khẳng định Thành phố Hồ Chí Minh sẵn sàng giữ vai trò kết nối, dẫn dắt và hỗ trợ các địa phương cùng phát triển; đồng thời hướng tới việc biến quy hoạch thành không gian phát triển, biến không gian thành dự án và biến dự án thành động lực tăng trưởng.
Thông điệp từ hội nghị cũng đặt ra một thước đo mới cho hiệu quả liên kết vùng. Đó không phải là số cuộc gặp, số bản ghi nhớ hay số lời cam kết, mà là bao nhiêu dự án được kết nối, bao nhiêu điểm nghẽn được tháo gỡ, bao nhiêu chuỗi giá trị được hình thành và bao nhiêu giá trị kinh tế được tạo ra.
Trong một không gian kinh tế có sự bổ trợ tự nhiên giữa Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam bộ và ĐBSCL, liên kết đầu tư theo chuỗi giá trị vì thế không chỉ là giải pháp cho một hội nghị hay một giai đoạn xúc tiến đầu tư. Đây có thể trở thành phương thức để các địa phương cùng khai thác nguồn lực, nâng sức cạnh tranh và mở rộng không gian tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Tấn Tài