Già hóa dân số đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình chăm sóc
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, kéo theo những thay đổi sâu sắc về nhu cầu chăm sóc sức khỏe và tổ chức hệ thống y tế. Nếu trước đây, hoạt động khám chữa bệnh chủ yếu tập trung vào điều trị từng bệnh lý riêng biệt, thì hiện nay, người cao tuổi thường phải đối mặt đồng thời với nhiều bệnh mạn tính, suy giảm chức năng thể chất, rối loạn nhận thức và những vấn đề tâm lý, xã hội phức tạp.
Đặc điểm này đòi hỏi ngành y tế chuyển từ tư duy điều trị từng bệnh sang chăm sóc toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm, chú trọng duy trì khả năng tự chủ và hạn chế nguy cơ mất chức năng. Mục tiêu của y học lão khoa hiện đại không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà còn giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh, duy trì khả năng sinh hoạt độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Thường niên năm 2026 của Bệnh viện Thống Nhất, diễn ra trong hai ngày 30 và 31-10-2026, mang ý nghĩa thiết thực cả về chuyên môn lẫn định hướng phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
Hội nghị có chủ đề "Lão khoa tích hợp trong kỷ nguyên già hóa dân số", quy tụ hơn 500 đại biểu là lãnh đạo ngành y tế, nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện các bệnh viện, viện nghiên cứu, trường đại học y dược cùng đông đảo nhân viên y tế. Chương trình gồm 32 phiên khoa học, với 208 báo cáo, trong đó có 180 báo cáo chuyên đề và 28 báo cáo poster.
Lễ khai mạc có sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên; GS.TS. Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh; PGS.TS. Trần Thị Trung Chiến, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế; GS.TSKH. Phạm Mạnh Hùng, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế; PGS.TS. Nguyễn Trường Sơn, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, cùng nhiều chuyên gia và đại biểu quốc tế đến từ Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan và Australia.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá cao tính thời sự của chủ đề, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực chăm sóc người cao tuổi tại y tế cơ sở, gia đình và cộng đồng. Theo định hướng này, quá trình chăm sóc cần được tổ chức liên tục, từ tiếp nhận, điều trị nội trú đến phục hồi sau xuất viện, đồng thời bảo đảm sự phối hợp giữa các chuyên khoa, các tuyến y tế và hệ thống quản lý dữ liệu sức khỏe.
Đây cũng là vấn đề cốt lõi của mô hình lão khoa tích hợp: người bệnh không chỉ được điều trị khi xuất hiện biến cố sức khỏe, mà còn được đánh giá nguy cơ, dự phòng biến chứng, phục hồi chức năng và theo dõi lâu dài sau khi trở về cộng đồng.
PGS.TS. Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, khẳng định mục tiêu của y học lão khoa hiện đại là duy trì khả năng hoạt động độc lập, kéo dài số năm sống khỏe mạnh và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Trên cơ sở đó, bệnh viện định hướng phát triển thành bệnh viện lão khoa toàn diện, chuyên sâu kỹ thuật cao, hạng đặc biệt, đồng thời phát huy vai trò hạt nhân chỉ đạo tuyến về lão khoa tại khu vực phía Nam.
Điều dưỡng giữ vai trò trung tâm trong chăm sóc liên tục
Trong mô hình lão khoa tích hợp, điều dưỡng là lực lượng trực tiếp theo dõi người bệnh thường xuyên, nhận diện những thay đổi về sức khỏe và phối hợp triển khai kế hoạch chăm sóc. Với người cao tuổi mắc nhiều bệnh nền, suy giảm khả năng vận động hoặc phụ thuộc vào người hỗ trợ, vai trò này càng trở nên quan trọng.
Hai phiên chuyên đề Điều dưỡng tại hội nghị, với 13 báo cáo khoa học, đã tập trung làm rõ yêu cầu phát triển năng lực chuyên môn, chuẩn hóa thực hành và tăng cường ứng dụng bằng chứng khoa học trong chăm sóc lâm sàng.
Một trong những nội dung đáng chú ý là kinh nghiệm quản lý luồng người bệnh tại Nhật Bản do chuyên gia Tomoko Ogura, đến từ Bệnh viện Đại học Y Shiga, chia sẻ.
Theo mô hình được giới thiệu, công tác điều dưỡng không bắt đầu từ thời điểm người bệnh nhập viện mà cần được triển khai ngay từ giai đoạn trước nhập viện. Điều dưỡng chủ động đánh giá tình trạng sức khỏe, khả năng tự thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, hoàn cảnh gia đình và nguồn lực hỗ trợ tại cộng đồng. Những thông tin này là cơ sở xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp, đồng thời dự kiến các điều kiện cần thiết để người bệnh có thể trở về nhà an toàn sau điều trị.
Đối với người cao tuổi mắc đa bệnh lý, việc lập kế hoạch xuất viện ngay từ đầu giúp hạn chế tình trạng bị động khi kết thúc điều trị nội trú. Người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng thuốc, chế độ dinh dưỡng, vận động, nhận biết dấu hiệu bất thường và lịch tái khám. Gia đình cũng được chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để tiếp tục hỗ trợ người bệnh tại nhà.
Cách tiếp cận này cho thấy điều dưỡng không chỉ thực hiện y lệnh mà còn tham gia quản lý ca bệnh, điều phối chăm sóc và kết nối giữa bệnh viện với hệ thống y tế cơ sở.
Cùng với quản lý luồng người bệnh, chuyên gia Yuki Kitagawa, đến từ Bệnh viện Đại học Y Shiga, giới thiệu hệ thống hỗ trợ điều dưỡng tích hợp công nghệ số. Việc số hóa quy trình thu thập dữ liệu và ghi chép hồ sơ có thể góp phần giảm gánh nặng hành chính, hạn chế trùng lặp thông tin và nâng cao tính liên tục giữa các ca trực.
Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, thống nhất và có khả năng chia sẻ theo quy định, nhân viên y tế có điều kiện theo dõi diễn biến bệnh, nhận diện sớm nguy cơ và phối hợp chăm sóc hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, giảm thời gian dành cho các thao tác giấy tờ sẽ giúp điều dưỡng có thêm thời gian tiếp xúc, chăm sóc trực tiếp và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh.
Ở góc độ đào tạo, báo cáo "Phát triển năng lực điều dưỡng toàn diện tại Việt Nam: Từ khung năng lực đến công cụ đo lường" của PGS.TS.ĐD. Đỗ Thị Hà, Trưởng Bộ môn Điều dưỡng Cộng đồng, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, đặt ra yêu cầu chuẩn hóa năng lực điều dưỡng gắn với thực tiễn lâm sàng.
Theo đó, cần xây dựng các công cụ đánh giá phù hợp với điều kiện Việt Nam để xác định chính xác năng lực hiện có, nhận diện khoảng trống chuyên môn và thiết kế chương trình đào tạo liên tục. Năng lực điều dưỡng hiện đại không chỉ bao gồm kỹ thuật chăm sóc mà còn đòi hỏi đạo đức nghề nghiệp, tư duy phản biện, khả năng quản lý ca bệnh và phối hợp đa chuyên ngành.
Các báo cáo khác đi sâu vào những vấn đề thường gặp ở người cao tuổi như sàng lọc rối loạn nuốt và nguy cơ hít sặc; đánh giá khả năng sinh hoạt bằng thang điểm Barthel; dự phòng đột quỵ ở người bệnh rung nhĩ; chăm sóc tổn thương da do áp lực và loét cẳng chân do suy tĩnh mạch mạn tính.
Đây đều là những vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi, thời gian nằm viện và mức độ phụ thuộc của người bệnh. Chẳng hạn, phát hiện sớm rối loạn nuốt giúp xây dựng phương án dinh dưỡng an toàn, hạn chế nguy cơ viêm phổi do hít sặc. Đánh giá chức năng bằng thang điểm Barthel giúp xác định mức độ hỗ trợ cần thiết trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày, từ đó thiết kế kế hoạch chăm sóc và phục hồi chức năng phù hợp.
Bên cạnh chuyên môn, sức khỏe tâm thần của nhân viên y tế cũng được đặt ra như một yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc. Tình trạng kiệt sức nghề nghiệp ở điều dưỡng cần được nhận diện và giải quyết thông qua cải thiện điều kiện làm việc, tổ chức nhân lực hợp lý và xây dựng môi trường hỗ trợ chuyên môn. Bảo vệ sức khỏe của nhân viên y tế cũng chính là góp phần bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Tiếp cận toàn diện trong quản lý đa bệnh lý
Nếu điều dưỡng là lực lượng duy trì tính liên tục của quá trình chăm sóc, thì phối hợp đa chuyên khoa là nền tảng để giải quyết những vấn đề sức khỏe phức tạp ở người cao tuổi.
Tại các phiên toàn thể, hội nghị cung cấp nhiều góc nhìn từ tâm lý, xã hội học đến y sinh học hiện đại, giúp làm rõ mối liên hệ giữa quá trình lão hóa và nguy cơ xuất hiện đồng thời nhiều bệnh mạn tính.
GS.TS. Nguyễn Thiện Nhân trình bày về việc chuẩn bị trước khi nghỉ hưu để có tuổi già hạnh phúc, nhấn mạnh vai trò của gia đình, điều kiện tài chính và sự tham gia các hoạt động xã hội đối với sức khỏe người cao tuổi. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến khả năng tự chủ, trạng thái tinh thần và mức độ sẵn sàng tiếp nhận điều trị của mỗi người.
Từ góc nhìn lâm sàng, việc hiểu rõ hoàn cảnh sống và nguyện vọng cá nhân giúp bác sĩ xây dựng mục tiêu điều trị thực tế hơn. Với một người cao tuổi, thành công điều trị không chỉ được đo bằng các chỉ số xét nghiệm mà còn thể hiện ở khả năng tự đi lại, ăn uống, sinh hoạt, duy trì quan hệ xã hội và giảm phụ thuộc vào người thân.
Ở cấp độ y sinh học, GS.TSKH. Phạm Mạnh Hùng phân tích cơ chế mất cân bằng miễn dịch và viêm mạn tính kéo dài liên quan đến lão hóa, thường được gọi là "inflammaging". Quá trình này góp phần lý giải mối liên hệ giữa lão hóa tế bào, suy giảm chức năng và nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Cùng hướng tiếp cận bảo vệ sức khỏe tim mạch, GS.TS. Nguyễn Đức Công trình bày vai trò của axit eicosapentaenoic (EPA) trong kiểm soát phản ứng viêm và giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở những nhóm bệnh nhân phù hợp.
Trong thực hành điều trị, các báo cáo nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa hiệu quả và an toàn, nhất là khi người cao tuổi phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc.
PGS.TS. Lê Đình Thanh đề cập đến quản lý tăng kali máu ở người bệnh suy tim kèm bệnh thận mạn. Đây là tình trạng có thể làm hạn chế việc duy trì một số thuốc điều trị nền tảng, trong khi việc ngừng hoặc giảm liều không phù hợp có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát bệnh. Theo dõi điện giải, đánh giá chức năng thận và lựa chọn biện pháp điều trị thích hợp giúp bác sĩ tối ưu hóa phác đồ, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng.
Đối với đái tháo đường mới xuất hiện sau ghép tạng, PGS.TS. Hoàng Trung Vinh phân tích ảnh hưởng của các thuốc ức chế miễn dịch đối với chuyển hóa đường, qua đó nhấn mạnh sự phối hợp giữa chuyên khoa ghép tạng và nội tiết - chuyển hóa. Mục tiêu là kiểm soát đường huyết nhưng vẫn bảo vệ chức năng tạng ghép và duy trì hiệu quả điều trị.
Trong khi đó, PGS.TS. Phạm Nguyễn Vinh cập nhật các khuyến cáo về quản lý rối loạn lipid máu, nhấn mạnh việc cá thể hóa mục tiêu LDL-C dựa trên nguy cơ tim mạch, chức năng gan thận và bệnh lý đi kèm. PGS.TS. Trần Kim Trang phân tích mối liên hệ giữa bệnh viêm ruột và bệnh tim mạch, lưu ý những nguy cơ toàn thân có thể ảnh hưởng đến tiên lượng người bệnh.
Các cập nhật từ Hội nghị Tim mạch châu Âu năm 2026 do PGS.TS. Hồ Huỳnh Quang Trí trình bày cũng góp phần bổ sung bằng chứng khoa học, hỗ trợ đội ngũ y tế cập nhật thực hành điều trị.
Một trụ cột quan trọng khác là dự phòng chủ động. PGS.TS. Nguyễn Văn Trí nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng ở người cao tuổi nhằm bảo vệ chức năng và hạn chế các đợt bệnh cấp tính có thể gây suy giảm sức khỏe kéo dài. Việc rà soát tiền sử tiêm chủng, đánh giá nguy cơ và tư vấn các loại vắc-xin phù hợp cần được tích hợp vào quy trình đánh giá lão khoa toàn diện.
Phòng ngừa cúm, bệnh do phế cầu, virus hợp bào hô hấp (RSV) và COVID-19, theo chỉ định và khuyến cáo phù hợp, có thể góp phần giảm nguy cơ biến chứng, nhập viện và làm nặng các bệnh nền. Đây là hướng tiếp cận giúp chuyển trọng tâm từ điều trị biến cố sang bảo vệ sức khỏe trước khi biến cố xảy ra.
Công nghệ cao mở rộng cơ hội điều trị cho người cao tuổi
Hội nghị cũng cập nhật nhiều tiến bộ trong chẩn đoán, điều trị và phục hồi chức năng, cho thấy công nghệ hiện đại có thể tạo thêm cơ hội cho người cao tuổi nếu được chỉ định phù hợp, đánh giá nguy cơ kỹ lưỡng và phối hợp đa chuyên khoa.
Trong quản lý tăng huyết áp, PGS.TS. Hoàng Văn Sỹ đề cập khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống theo dõi huyết áp từ xa. Dữ liệu đo tại nhà, khi được thu thập và phân tích phù hợp, có thể giúp bác sĩ nhận diện xu hướng huyết áp, đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh thuốc kịp thời. Công nghệ cần được sử dụng như công cụ hỗ trợ quyết định chuyên môn, không thay thế việc đánh giá lâm sàng.
Ở lĩnh vực ngoại khoa, PGS.TS. Lê Văn Quang trình bày quy trình phục hồi sớm sau phẫu thuật (ERAS), tập trung vào tối ưu dinh dưỡng, kiểm soát đau, hạn chế sử dụng opioid khi phù hợp và khuyến khích vận động sớm. Với người cao tuổi có dự trữ chức năng hạn chế, cách tiếp cận này có thể hỗ trợ phục hồi, giảm nguy cơ biến chứng do nằm lâu và rút ngắn thời gian nằm viện ở những trường hợp phù hợp.
Các báo cáo về phẫu thuật cột sống và thay khớp có robot hỗ trợ của PGS.TS. Võ Thành Toàn và BS. Sheng-Chieh Tseng nhấn mạnh vai trò của định vị chính xác và kỹ thuật ít xâm lấn trong hỗ trợ phục hồi vận động. Dù vậy, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào chỉ định, tình trạng sức khỏe tổng thể và chương trình phục hồi sau phẫu thuật.
Trong lĩnh vực cấp cứu tiêu hóa - ung bướu, GS.TS. Sumito Sato, chuyên gia Nhật Bản, giới thiệu kỹ thuật đặt ống giải áp qua ngả hậu môn ở bệnh nhân tắc ruột do ung thư đại trực tràng. Với những trường hợp thích hợp, kỹ thuật có thể giúp giải áp, ổn định tình trạng người bệnh và tạo điều kiện chuẩn bị cho phẫu thuật chương trình, thay vì phải can thiệp cấp cứu trong điều kiện bất lợi.
GS. Wu Feng, chuyên gia đến từ Đại học Oxford, trình bày về siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU), phương pháp sử dụng năng lượng siêu âm tập trung để tác động lên mô đích mà không cần phẫu thuật mở. Khả năng ứng dụng phụ thuộc vào loại tổn thương, vị trí, kích thước khối u và điều kiện chuyên môn của cơ sở điều trị.
Ở lĩnh vực ghép tạng, BS.CKII. Hoàng Khắc Chuẩn đề cập việc đánh giá và lựa chọn người cao tuổi phù hợp để ghép thận, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu quản lý nguy cơ nhiễm trùng, biến chứng tim mạch và ung thư thứ phát sau ghép.
Điểm chung của các tiến bộ này là công nghệ không thể tách rời chăm sóc toàn diện. Một kỹ thuật can thiệp thành công chỉ thực sự mang lại giá trị khi người bệnh được đánh giá đúng, theo dõi an toàn, phục hồi chức năng hiệu quả và tiếp tục được quản lý sau khi xuất viện.
Khẳng định vai trò hạt nhân lão khoa khu vực phía Nam
Diễn ra trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày truyền thống Bệnh viện Thống Nhất (1-11-1975 – 1-11-2026), hội nghị là dịp nhìn lại chặng đường xây dựng, phát triển và khẳng định định hướng chuyên môn của bệnh viện trong giai đoạn mới.
Từ nhiệm vụ khám chữa bệnh ban đầu, Bệnh viện Thống Nhất từng bước phát triển thành cơ sở y tế chuyên sâu, triển khai nhiều kỹ thuật hiện đại và đảm nhận vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại khu vực phía Nam.
Với 32 phiên khoa học, 208 báo cáo và sự tham gia của hơn 500 đại biểu, hội nghị tạo diễn đàn để các chuyên gia trao đổi kinh nghiệm, cập nhật bằng chứng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng điều trị. Đáng chú ý, việc dành không gian chuyên môn riêng cho điều dưỡng cho thấy yêu cầu phát triển nguồn nhân lực này phải song hành với đầu tư trang thiết bị và kỹ thuật cao.
Từ những nội dung được thảo luận, mô hình chăm sóc người cao tuổi trong thời gian tới cần được xây dựng trên bốn định hướng chính.
Thứ nhất, lấy người bệnh làm trung tâm, chú trọng mục tiêu duy trì chức năng, khả năng tự chủ và chất lượng sống, thay vì chỉ tập trung kiểm soát từng bệnh lý.
Thứ hai, tăng cường phối hợp đa chuyên khoa, kết nối bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia dinh dưỡng, phục hồi chức năng và nhân viên công tác xã hội để giải quyết đồng thời các nhu cầu thể chất, tinh thần và xã hội.
Thứ ba, phát triển mạng lưới chăm sóc liên tục, bảo đảm sự phối hợp giữa bệnh viện chuyên sâu, y tế cơ sở, gia đình và các cơ sở chăm sóc dài hạn. Kế hoạch xuất viện cần được chuẩn bị từ sớm, đi kèm hướng dẫn sử dụng thuốc, lịch tái khám và phương án theo dõi sức khỏe tại nhà.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuẩn hóa năng lực điều dưỡng và thúc đẩy thực hành dựa trên bằng chứng. Công nghệ cần phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao an toàn người bệnh, giảm thủ tục không cần thiết và tăng thời gian chăm sóc tại giường bệnh.
Già hóa dân số là thách thức dài hạn, đòi hỏi hệ thống y tế không chỉ nâng cao năng lực điều trị mà còn đổi mới cách tổ chức chăm sóc. Trong tiến trình đó, điều dưỡng giữ vai trò kết nối quan trọng giữa người bệnh với đội ngũ chuyên môn, giữa bệnh viện với gia đình và giữa điều trị nội trú với chăm sóc lâu dài tại cộng đồng.
Những kết quả chuyên môn từ Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Thường niên năm 2026 là cơ sở để Bệnh viện Thống Nhất tiếp tục hoàn thiện mô hình lão khoa tích hợp, kết hợp giữa kỹ thuật chuyên sâu, quản lý đa bệnh lý và chăm sóc liên tục. Đây cũng là hướng đi góp phần nâng cao chất lượng sống, bảo vệ khả năng tự chủ và mang lại sự an tâm cho người cao tuổi cùng gia đình trong bối cảnh dân số Việt Nam ngày càng già hóa.
Tấn Tài