Người lao động tìm hiểu thông tin tuyển dụng tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội. Việc nâng cao kỹ năng nghề được kỳ vọng sẽ giúp người lao động sớm quay trở lại thị trường lao động (Ảnh: Chí Hiếu)
Hướng tới nâng cao năng lực nghề nghiệp cho người lao động
Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) khi không chỉ tập trung hỗ trợ tài chính cho người lao động mất việc làm mà còn chú trọng nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, duy trì khả năng việc làm và hỗ trợ chuyển đổi nghề.
Theo quy định mới, người lao động tham gia BHTN từ đủ 9 tháng đến dưới 12 tháng đã có thể được hỗ trợ đào tạo nghề hoặc bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngay cả khi chưa đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Đây được xem là giải pháp mang tính chủ động, giúp người lao động nâng cao năng lực nghề nghiệp trước khi rơi vào tình trạng thất nghiệp kéo dài.
Bên cạnh đó, thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 10 ngày kể từ thời điểm nộp hồ sơ. Việc rút ngắn thời gian giải quyết giúp người lao động sớm tiếp cận quyền lợi, giảm áp lực tài chính trong giai đoạn mất việc làm.
Đối với chính sách hỗ trợ học nghề, người lao động tham gia các khóa đào tạo dưới 3 tháng được hỗ trợ tối đa 4,5 triệu đồng/người/khóa. Với các khóa học từ đủ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ tối đa là 1,5 triệu đồng/người/tháng. Ngoài học phí, người học còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học, thời gian hỗ trợ không quá 6 tháng.
Dù mức hỗ trợ chưa thực sự lớn, nhưng đây vẫn là nguồn động viên thiết thực đối với nhiều lao động thất nghiệp, đặc biệt là nhóm lao động có thu nhập thấp hoặc sinh sống xa các cơ sở đào tạo nghề. Quan trọng hơn, chính sách cho thấy sự thay đổi trong tư duy hỗ trợ, từ việc giải quyết khó khăn trước mắt sang đầu tư cho năng lực nghề nghiệp lâu dài của người lao động.
Thực tế tại Hà Nội cho thấy chính sách hỗ trợ học nghề từ quỹ BHTN đang từng bước phát huy hiệu quả. Hiện thành phố có 16 cơ sở tham gia đào tạo nghề cho người hưởng BHTN với nhiều ngành nghề phù hợp nhu cầu thị trường như kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, may công nghiệp, sửa chữa xe máy, tin học văn phòng...
Nhiều khóa đào tạo được triển khai gắn với nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp. Sau khi hoàn thành chương trình học, nhiều lao động được tiếp nhận vào làm việc hoặc có thể tự tạo việc làm cho bản thân. Một số học viên trong lĩnh vực pha chế, chế biến món ăn đã tìm được việc làm ổn định tại các nhà hàng, khách sạn; một số khác mạnh dạn mở cơ sở kinh doanh nhỏ, góp phần tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.
Đào tạo lại lao động để thích ứng với thị trường việc làm mới
Mặc dù chính sách hỗ trợ học nghề đã được mở rộng, số lượng người lao động tham gia vẫn còn khá thấp so với số người hưởng trợ cấp thất nghiệp. Theo số liệu của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong 4 tháng đầu năm 2026, hơn 16.000 người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng chỉ có 334 người đăng ký hỗ trợ học nghề.
Đây cũng là tình trạng chung tại nhiều địa phương trên cả nước. Theo Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm, giai đoạn 2023 - 2025, số lao động được hỗ trợ học nghề chỉ chiếm khoảng 2,7 - 2,9% tổng số người hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi năm. Sau khi các quy định mới được triển khai, tỷ lệ này tăng lên khoảng 4,6% trong những tháng đầu năm 2026 nhưng vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế.
Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân là nhiều người lao động vẫn tập trung vào khoản trợ cấp trước mắt mà chưa quan tâm đúng mức đến các chính sách hỗ trợ dài hạn như đào tạo nghề hay tư vấn, giới thiệu việc làm. Bên cạnh đó, không ít trường hợp đăng ký học nhưng bỏ dở giữa chừng do đã tìm được việc làm mới hoặc thay đổi định hướng nghề nghiệp.
Mặt khác, một số chương trình đào tạo chưa theo kịp sự thay đổi của thị trường lao động. Trong khi nhu cầu tuyển dụng đang gia tăng ở các ngành nghề liên quan đến công nghệ, kỹ năng số và dịch vụ chất lượng cao thì nhiều cơ sở đào tạo vẫn chủ yếu tập trung vào các nghề truyền thống. Đối với một số ngành nghề có nhu cầu nhân lực lớn, chi phí đào tạo lại cao hơn mức hỗ trợ hiện hành, khiến người lao động phải tự chi trả thêm kinh phí nên chưa thực sự mạnh dạn tham gia.
Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ cơ cấu việc làm, đào tạo lại lao động không còn là giải pháp mang tính ngắn hạn mà trở thành yêu cầu tất yếu. Những công việc giản đơn, mang tính lặp lại đang dần được thay thế bởi công nghệ, trong khi doanh nghiệp ngày càng cần nguồn nhân lực có chuyên môn, kỹ năng nghề và khả năng thích ứng cao.
Theo bản tin thị trường lao động quý I/2026 của Bộ Nội vụ, cả nước hiện có khoảng 1,06 triệu người trong độ tuổi lao động thất nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở mức 8,86%. Những con số này cho thấy áp lực lớn đối với thị trường lao động cũng như yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn hiện nay.
Các chuyên gia cho rằng để chính sách hỗ trợ học nghề phát huy hiệu quả thực chất, hoạt động đào tạo cần gắn chặt hơn với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Các cơ sở đào tạo cần thường xuyên cập nhật xu hướng thị trường, xây dựng chương trình học theo yêu cầu thực tế, giúp người lao động được trang bị đúng kỹ năng mà doanh nghiệp đang cần.
Bên cạnh đó, các trung tâm dịch vụ việc làm đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin nhằm tạo thuận lợi cho người lao động trong tiếp cận chính sách. Nhiều địa phương đã triển khai tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, tăng cường truyền thông qua website, fanpage, Zalo và các nền tảng số.
Tại Hà Nội, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm hằng ngày, phiên giao dịch lưu động tại cơ sở, các phiên chuyên đề và kết nối trực tuyến với nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Việc đa dạng hóa các hình thức kết nối giúp người lao động có thêm cơ hội tiếp cận doanh nghiệp và tìm kiếm việc làm phù hợp sau đào tạo.
Việc chuyển trọng tâm của chính sách BHTN từ hỗ trợ tài chính sang hỗ trợ nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho thấy định hướng phát triển an sinh xã hội theo hướng chủ động và bền vững hơn. Khi được trang bị kỹ năng phù hợp với nhu cầu thị trường, người lao động không chỉ có cơ hội sớm quay trở lại thị trường việc làm mà còn nâng cao khả năng thích ứng trước những thay đổi của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.