Là một trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trọng điểm của Quân đội và đất nước, Học viện Kỹ thuật Quân sự giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo cao học, nghiên cứu sinh; góp phần hình thành đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn sâu, năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong xây dựng quân đội hiện đại. Trong hệ thống đó, Hệ 2 – đơn vị quản lý học viên sau đại học – giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong quản lý, giáo dục, rèn luyện, hỗ trợ và đồng hành cùng học viên, nghiên cứu sinh trong toàn bộ quá trình học tập, nghiên cứu và trưởng thành.
Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác đào tạo sau đại học tại Học viện Kỹ thuật Quân sự; phân tích vai trò của Hệ 2 trong quản lý học viên sau đại học; chỉ ra những kết quả đạt được, những khó khăn, thách thức đặt ra hiện nay; từ đó đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cao học, nghiên cứu sinh, đáp ứng yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự trong giai đoạn mới.
Abstract: In the context of the Fourth Industrial Revolution, the requirement to modernize the Vietnam People's Army and the task of safeguarding the Fatherland in the new situation are placing increasingly high demands on the training of high-quality human resources, especially postgraduate officers in the field of military science and technology. As a key center for education, scientific research, and technological development of both the Army and the nation, the Military Technical Academy plays a core role in training master's students and doctoral candidates, thereby contributing to the development of a contingent of officers with strong political steadfastness, profound professional expertise, independent research capacity, and the ability to solve practical issues arising in the building of a modern military. Within this system, System 2—the unit responsible for managing postgraduate students—holds a particularly important position in managing, educating, training, supporting, and accompanying master's students and doctoral candidates throughout their learning, research, and professional development process.
This article focuses on clarifying the theoretical and practical foundations of postgraduate training at the Military Technical Academy; analyzing the role of System 2 in postgraduate student management; identifying the achieved results as well as the current difficulties and challenges; and, on that basis, proposing several specific solutions to improve the quality of master's and doctoral training, thereby meeting the requirements of developing high-quality human resources for the field of military science and technology in the new period.
Từ khóa: Học viện Kỹ thuật Quân sự; đào tạo sau đại học; cao học; nghiên cứu sinh; Hệ 2; nguồn nhân lực chất lượng cao; khoa học – công nghệ quân sự; quản lý học viên.
Keywords: Military Technical Academy; postgraduate education; master's training; doctoral training; System 2; high-quality human resources; military science and technology; student management.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, nhân tố con người luôn giữ vị trí trung tâm, quyết định trực tiếp đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Đối với lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự, yêu cầu về đội ngũ cán bộ không chỉ dừng lại ở bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực chỉ huy, quản lý, mà còn đòi hỏi trình độ học vấn cao, tư duy nghiên cứu hiện đại, khả năng làm chủ công nghệ mới, tiếp cận tri thức tiên tiến và chuyển hóa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, sản xuất quốc phòng.
Học viện Kỹ thuật Quân sự là cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ hàng đầu trong quân đội, có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học – kỹ thuật quân sự ở nhiều trình độ, trong đó đào tạo sau đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Công tác đào tạo cao học và nghiên cứu sinh không chỉ cung cấp tri thức chuyên sâu mà còn góp phần tạo dựng lớp cán bộ đầu ngành, cán bộ khoa học có năng lực nghiên cứu, giảng dạy, tham mưu và tổ chức thực tiễn trong các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường, viện nghiên cứu và cơ sở công nghiệp quốc phòng.
Trong toàn bộ quá trình ấy, Hệ 2 với chức năng quản lý học viên sau đại học là lực lượng trực tiếp tổ chức, duy trì nền nếp, nắm chắc tình hình học viên, phối hợp với các cơ quan chức năng và khoa chuyên ngành để nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện và hỗ trợ nghiên cứu. Vai trò của Hệ 2 không chỉ thể hiện việc công tác, quản lý hành chính đơn thuần mà còn ở việc xây dựng môi trường học thuật, kỷ luật, trách nhiệm; tạo điều kiện để mỗi học viên sau đại học phát huy tối đa năng lực, hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập và nghiên cứu.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, việc nghiên cứu một cách hệ thống về vai trò của Hệ 2 trong công tác đào tạo sau đại học ở Học viện Kỹ thuật Quân sự có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho quân đội và đất nước.
2. Cơ sở lý luận về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự
2.1. Quan niệm về nguồn nhân lực chất lượng cao
Nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận lao động có trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng cao với môi trường làm việc hiện đại, đồng thời có phẩm chất chính trị, đạo đức và ý thức trách nhiệm đáp ứng yêu cầu phát triển của cơ quan, tổ chức và xã hội. Đối với quân đội, nguồn nhân lực chất lượng cao còn mang đặc trưng riêng: trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; có bản lĩnh chính trị vững vàng; có khả năng vận dụng tri thức hiện đại vào thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.
Trong lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự, nguồn nhân lực chất lượng cao là đội ngũ cán bộ có khả năng nghiên cứu, thiết kế, ứng dụng, khai thác, cải tiến, làm chủ và phát triển công nghệ, vũ khí, trang bị kỹ thuật; có tư duy liên ngành, khả năng làm việc trong môi trường công nghệ cao; đủ sức giải quyết những bài toán phức tạp liên quan đến quốc phòng, an ninh và phát triển công nghiệp quốc phòng.
2.2. Vai trò của đào tạo sau đại học đối với phát triển nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao
Đào tạo sau đại học là nấc thang quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân và giáo dục quân đội, nhằm trang bị tri thức chuyên sâu, phương pháp luận nghiên cứu, năng lực tư duy độc lập, sáng tạo và giải quyết vấn đề ở trình độ cao. Nếu đào tạo đại học đặt nền móng cơ bản về chuyên môn, thì đào tạo cao học và nghiên cứu sinh là giai đoạn hình thành đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ giảng dạy, cán bộ quản lý khoa học – công nghệ có trình độ cao.
Đối với quân đội, đào tạo sau đại học có các vai trò cơ bản sau:
Thứ nhất, tạo nguồn cán bộ khoa học – kỹ thuật có trình độ chuyên môn sâu, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Thứ hai, bổ sung đội ngũ giảng viên, nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý khoa học cho các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, cơ sở sản xuất và sửa chữa kỹ thuật quân sự.
Thứ ba, nâng cao năng lực tham mưu, đề xuất, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ khoa học – công nghệ, góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn trong bảo đảm kỹ thuật, bảo đảm vũ khí trang bị và công nghiệp quốc phòng.
Thứ tư, thúc đẩy hình thành môi trường học thuật, nghiên cứu sáng tạo trong quân đội, góp phần lan tỏa tinh thần học tập suốt đời, nghiên cứu nghiêm túc và ứng dụng hiệu quả.
2.3. Nội dung cơ bản của quản lý học viên sau đại học trong nhà trường quân đội
Quản lý học viên sau đại học trong nhà trường quân đội là một quá trình tổng hợp, bao gồm quản lý về chính trị, tư tưởng, tổ chức, kỷ luật, học tập, nghiên cứu khoa học, đời sống vật chất, tinh thần và quan hệ phối hợp trong môi trường quân sự. Đây là hoạt động vừa mang tính giáo dục, vừa mang tính tổ chức, hành chính và bảo đảm điều kiện, nhằm giúp học viên hoàn thành mục tiêu đào tạo toàn diện.
Quản lý học viên sau đại học trong môi trường quân đội có những đặc điểm nổi bật: Học viên phần lớn đã trải qua thực tiễn công tác, có tuổi đời, kinh nghiệm và nhận thức xã hội đa dạng. Mục tiêu học tập gắn chặt với yêu cầu phát triển chuyên môn, chuẩn hóa cán bộ và phục vụ vị trí công tác sau khi tốt nghiệp. Quá trình học tập, nghiên cứu đòi hỏi tính tự giác, tự học, tự nghiên cứu rất cao. Môi trường quân đội yêu cầu chấp hành nghiêm điều lệnh, kỷ luật, nền nếp, đồng thời phải bảo đảm dân chủ học thuật và khuyến khích sáng tạo.
Do vậy, quản lý học viên sau đại học không thể chỉ theo mô hình hành chính đơn thuần mà phải kết hợp chặt chẽ giữa quản lý, giáo dục, định hướng, hỗ trợ và tạo động lực phát triển.
3. Cơ sở thực tiễn của công tác đào tạo cao học, nghiên cứu sinh ở Học viện Kỹ thuật Quân sự
3.1. Vị trí, vai trò của Học viện Kỹ thuật Quân sự trong đào tạo sau đại học
Học viện Kỹ thuật Quân sự là cơ sở đào tạo kỹ thuật quân sự trọng điểm, có truyền thống trong đào tạo cán bộ khoa học – kỹ thuật cho quân đội và đất nước. Trải qua quá trình xây dựng và phát triển, Học viện đã khẳng định vai trò là trung tâm lớn về đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, hợp tác quốc tế và chuyển giao tri thức trên nhiều lĩnh vực kỹ thuật then chốt.
Trong hệ thống nhiệm vụ của Học viện, đào tạo sau đại học là một nội dung có ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là khâu nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ hiện có mà còn là quá trình kiến tạo nguồn chuyên gia đầu ngành cho tương lai. Đào tạo cao học và nghiên cứu sinh tại Học viện gắn với nhiều lĩnh vực mũi nhọn của khoa học – công nghệ quân sự như cơ khí, điện tử, viễn thông, công nghệ thông tin, điều khiển tự động hóa, kỹ thuật quân sự, vật liệu, xây dựng công trình quốc phòng, công nghệ mô phỏng, trí tuệ nhân tạo và các chuyên ngành liên quan.
Quá trình đào tạo tại Học viện có ưu thế nổi bật là gắn chặt giữa lý luận với thực tiễn, giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, giữa nghiên cứu trong nhà trường với yêu cầu của các cơ quan, đơn vị trong toàn quân. Đây là môi trường thuận lợi để học viên sau đại học tiếp cận tri thức hiện đại, phát triển phương pháp nghiên cứu và nâng cao năng lực chuyên môn.
3.2. Vai trò của Hệ 2 trong quản lý học viên sau đại học
Hệ 2 là đơn vị trực tiếp quản lý học viên sau đại học của Học viện Kỹ thuật Quân sự. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng uỷ, Ban Giám đốc Học viện và sự phối hợp chặt chẽ giữa Hệ với các phòng, ban chức năng, các khoa chuyên ngành và các đơn vị liên quan. Vai trò của Hệ 2 thể hiện ở một số phương diện chủ yếu sau:
Một là, tổ chức quản lý chặt chẽ về quân số, hồ sơ, nền nếp, kỷ luật, tạo sự thống nhất trong điều hành và duy trì môi trường học tập chính quy.
Hai là, nắm chắc tình hình tư tưởng, hoàn cảnh gia đình, điều kiện công tác, tâm tư nguyện vọng của học viên, từ đó chủ động tham mưu các biện pháp giáo dục, động viên, hỗ trợ kịp thời trong quá trình học tập, nghiên cứu của Học viên.
Ba là, phối hợp với các cơ quan, khoa giáo viên và người hướng dẫn trong quản lý quá trình học tập, nghiên cứu, rèn luyện; theo dõi tiến độ học tập, luận văn, luận án; kịp thời nhắc nhở, chấn chỉnh và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn.
Bốn là, tổ chức các hoạt động sinh hoạt chính trị, quán triệt nhiệm vụ, xây dựng động cơ học tập đúng đắn, bồi dưỡng ý thức trách nhiệm, tinh thần tự học, tự nghiên cứu, đạo đức nghề nghiệp và đạo đức khoa học.
Năm là, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho học viên; xây dựng đoàn kết nội bộ, phát huy dân chủ, duy trì môi trường học thuật lành mạnh, giúp học viên yên tâm học tập và nghiên cứu.
Có thể nói, chất lượng quản lý của Hệ 2 ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo sau đại học, bởi trong môi trường quân đội, hiệu quả học tập và nghiên cứu chỉ có thể phát huy đầy đủ khi được đặt trong một cơ chế quản lý khoa học, nhân văn và chặt chẽ.
3.3. Những kết quả nổi bật trong công tác đào tạo sau đại học và quản lý học viên
Thời gian qua, công tác đào tạo cao học, nghiên cứu sinh ở Học viện Kỹ thuật Quân sự đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chất lượng tuyển chọn đầu vào từng bước được nâng lên; nội dung, chương trình đào tạo được đổi mới theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa; hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên được quan tâm thúc đẩy; nhiều đề tài luận văn, luận án bám sát yêu cầu thực tiễn quân sự, quốc phòng và sự phát triển của khoa học – công nghệ hiện đại.
Cùng với đó, Hệ 2 đã phát huy tốt vai trò quản lý, giáo dục, duy trì nền nếp, góp phần xây dựng đội ngũ học viên sau đại học có bản lĩnh, trách nhiệm, ý thức học tập nghiêm túc. Công tác quản lý học viên từng bước đi vào chiều sâu; việc nắm bắt tư tưởng, hoàn cảnh, nhu cầu của học viên được chú trọng; sự phối hợp giữa đơn vị quản lý với cơ quan đào tạo và khoa chuyên ngành ngày càng chặt chẽ hơn. Trong nhiệm kỳ 2020-2025 đã đào tạo 2246 tiến sĩ, thạc sĩ, chỉ huy Hậu cần trung, Lữ đoàn; với rất nhiều các công trình nghiên cứu được công nhận.
Nhiều học viên sau khi tốt nghiệp đã phát huy tốt trình độ chuyên môn ở các cơ quan, đơn vị; trở thành cán bộ giảng dạy, nghiên cứu, quản lý kỹ thuật có năng lực; tham gia hiệu quả vào nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu, bảo đảm kỹ thuật và xây dựng lực lượng khoa học – công nghệ quân sự.
3.4. Một số khó khăn, hạn chế hiện nay
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác đào tạo sau đại học và quản lý học viên ở Học viện Kỹ thuật Quân sự vẫn đứng trước một số khó khăn, thách thức.
Trước hết, yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự ngày càng cao, trong khi tốc độ phát triển của khoa học – công nghệ hiện đại rất nhanh, đòi hỏi chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo phải thường xuyên cập nhật.
Hai là, đối tượng học viên sau đại học đa dạng về độ tuổi, cương vị công tác, kinh nghiệm thực tiễn, nền tảng ngoại ngữ, công nghệ thông tin và năng lực nghiên cứu; điều này tạo ra những khác biệt lớn trong khả năng thích ứng với yêu cầu đào tạo.
Ba là, một bộ phận học viên vừa thực hiện nhiệm vụ học tập, vừa phải cân đối giữa trách nhiệm gia đình và định hướng phát triển cá nhân, nên việc tập trung thời gian cho nghiên cứu có thời điểm chưa thật sự liên tục, từ đó ảnh hưởng nhất định đến tiến độ đề tài.
Bốn là, việc phối hợp giữa quản lý hành chính với hỗ trợ học thuật ở một số thời điểm, một số nội dung có thể chưa đồng đều; cơ chế theo dõi tiến độ và cảnh báo sớm đối với học viên chậm tiến độ cần tiếp tục hoàn thiện.
Năm là, điều kiện bảo đảm phục vụ nghiên cứu ở một số chuyên ngành, nhất là tiếp cận tài liệu quốc tế, cơ sở dữ liệu chuyên sâu, môi trường thực nghiệm, đôi khi chưa theo kịp yêu cầu ngày càng cao của đào tạo sau đại học.
Những khó khăn trên đòi hỏi phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó Hệ 2 cần tiếp tục được xác định là một mắt xích quan trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học.
4. Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo cao học, nghiên cứu sinh và phát huy vai trò của Hệ 2
4.1. Nâng cao nhận thức về vị trí, ý nghĩa của đào tạo sau đại học trong xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao
Trước hết cần tiếp tục quán triệt sâu sắc trong toàn Học viện, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên, học viên, về vai trò chiến lược của đào tạo sau đại học đối với sự nghiệp xây dựng quân đội hiện đại, phát triển khoa học – công nghệ quân sự và công nghiệp quốc phòng. Nhận thức đúng sẽ tạo tiền đề cho hành động đúng, khắc phục tư tưởng xem đào tạo sau đại học chỉ là chuẩn hóa văn bằng hay hoàn thành chỉ tiêu cá nhân.
Đối với Hệ 2, cần xác định rõ quản lý học viên sau đại học không chỉ là duy trì nền nếp mà còn là tham gia trực tiếp vào quá trình tạo dựng chất lượng đào tạo. Mỗi cán bộ quản lý phải thực sự là người đồng hành, định hướng, hỗ trợ và thúc đẩy học viên phát triển.
4.2. Đổi mới công tác quản lý học viên theo hướng khoa học, chặt chẽ, linh hoạt và hỗ trợ phát triển
Công tác quản lý học viên sau đại học cần được đổi mới theo hướng kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm túc của môi trường quân đội với đặc thù học thuật của đào tạo trình độ cao. Hệ 2 cần tiếp tục hoàn thiện quy chế, quy trình quản lý phù hợp với từng loại hình học viên cao học, nghiên cứu sinh; xây dựng hệ thống theo dõi tiến độ học tập, nghiên cứu một cách khoa học, minh bạch.
Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, tiến độ học tập, kế hoạch nghiên cứu, lịch báo cáo chuyên đề, lịch bảo vệ đề cương, luận văn, luận án. Việc số hóa dữ liệu quản lý sẽ giúp Hệ 2 nắm chắc tình hình, phát hiện sớm những trường hợp chậm tiến độ, những khó khăn phát sinh để kịp thời tham mưu biện pháp hỗ trợ.
Bên cạnh đó, cần đổi mới phương pháp quản lý theo hướng gần gũi, sâu sát, lấy hiệu quả học tập và trưởng thành của học viên làm mục tiêu trung tâm. Quản lý chặt nhưng không cứng nhắc; nghiêm khắc về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong hỗ trợ; coi trọng đối thoại, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn.
4.3. Tăng cường phối hợp giữa Hệ 2 với các cơ quan, khoa chuyên ngành và người hướng dẫn khoa học
Chất lượng đào tạo sau đại học phụ thuộc lớn vào sự phối hợp đồng bộ giữa đơn vị quản lý học viên với cơ quan đào tạo, phòng chức năng, khoa chuyên ngành và đội ngũ người hướng dẫn. Do đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ trách nhiệm, thống nhất quy trình trao đổi thông tin về kết quả học tập, nghiên cứu, ý thức tổ chức kỷ luật và những vấn đề cần hỗ trợ đối với từng học viên.
Hệ 2 cần thường xuyên trao đổi với khoa chuyên ngành, cán bộ hướng dẫn về tiến độ nghiên cứu, năng lực học thuật, điểm mạnh, điểm yếu của từng học viên để có biện pháp quản lý, động viên phù hợp. Ngược lại, từ thực tiễn nắm bắt học viên, Hệ 2 có thể cung cấp những thông tin cần thiết cho người hướng dẫn, giúp quá trình định hướng nghiên cứu sát thực hơn.
Sự phối hợp này cần được thể chế hóa bằng chế độ giao ban, báo cáo định kỳ, sơ kết theo học kỳ hoặc theo từng giai đoạn đào tạo; tránh tình trạng quản lý hành chính và quản lý học thuật tách rời nhau.
4.4. Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng động cơ học tập và đạo đức nghiên cứu khoa học
Đối với học viên sau đại học trong quân đội, trình độ chuyên môn cao phải luôn đi đôi với bản lĩnh chính trị vững vàng và phẩm chất đạo đức trong sáng. Hệ 2 cần tiếp tục làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; giúp học viên nhận thức đầy đủ trách nhiệm của người cán bộ, nhà khoa học quân sự đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Cần chú trọng xây dựng động cơ học tập, nghiên cứu đúng đắn: học để nâng cao năng lực cống hiến, để giải quyết các vấn đề thực tiễn của quân đội, để làm chủ công nghệ và phát triển tri thức mới; không chạy theo hình thức, thành tích hay văn bằng đơn thuần.
Đồng thời, phải đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức nghiên cứu khoa học, tính trung thực học thuật, ý thức tôn trọng bản quyền, trích dẫn đúng quy định, chống sao chép, gian lận trong nghiên cứu. Đây là vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với đào tạo sau đại học, nhất là trong bối cảnh nguồn thông tin phong phú và công nghệ hỗ trợ ngày càng phát triển.
4.5. Hoàn thiện chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo theo hướng gắn lý luận với thực tiễn
Muốn nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, cần tiếp tục rà soát, cập nhật chương trình, học phần, chuyên đề theo hướng hiện đại, liên ngành, sát với sự phát triển của khoa học – công nghệ và nhu cầu thực tiễn của quân đội. Nội dung đào tạo phải bảo đảm tính nền tảng, tính chuyên sâu và tính ứng dụng.
Các đề tài luận văn, luận án cần hướng mạnh vào giải quyết những vấn đề thực tiễn trong bảo đảm kỹ thuật, tác chiến công nghệ cao, mô phỏng huấn luyện, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, công nghệ vật liệu, an ninh mạng, công nghệ quốc phòng và các lĩnh vực có liên quan. Đây cũng là cơ sở để học viên thấy rõ giá trị thực tiễn của nghiên cứu, nâng cao động lực học tập.
Về phương pháp đào tạo, cần đẩy mạnh phương thức dạy học lấy người học làm trung tâm, tăng cường seminar, thảo luận học thuật, phản biện khoa học, nghiên cứu tình huống, học qua dự án, khai thác cơ sở dữ liệu điện tử và tài liệu quốc tế. Hệ 2 cần phối hợp tốt trong tổ chức nền nếp, động viên học viên tham gia tích cực vào các hoạt động học thuật này.
4.6. Phát triển môi trường nghiên cứu khoa học thuận lợi cho học viên cao học và nghiên cứu sinh
Môi trường nghiên cứu có ý nghĩa quyết định đối với sự hình thành năng lực học thuật của học viên sau đại học. Vì vậy, Học viện cần tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, hệ thống phần mềm chuyên ngành, thư viện số, cơ sở dữ liệu khoa học, kết nối học thuật trong và ngoài quân đội, trong nước và quốc tế.
Cùng với đó, cần tạo điều kiện để học viên tham gia đề tài các cấp, nhóm nghiên cứu mạnh, hội thảo khoa học, tọa đàm học thuật, công bố kết quả nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành. Sự tiếp xúc thường xuyên với môi trường nghiên cứu thực chất sẽ giúp học viên trưởng thành nhanh hơn, nâng cao tư duy phản biện, kỹ năng trình bày và năng lực công bố khoa học.
Trong nội dung này, Hệ 2 có thể phát huy vai trò tổ chức, động viên, tạo khí thế thi đua học tập, nghiên cứu; kịp thời biểu dương những tấm gương vượt khó, có thành tích cao trong nghiên cứu khoa học; lan tỏa văn hóa học thuật tích cực trong đơn vị.
4.7. Chăm lo tốt đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để học viên yên tâm học tập và nghiên cứu
Học viên sau đại học, nhất là những người đang giữ cương vị công tác ở cơ quan, đơn vị hoặc có gia đình, thường chịu nhiều áp lực song song. Vì vậy, công tác quản lý muốn hiệu quả phải gắn với chăm lo đời sống, giải quyết hài hòa các mối quan hệ công tác, học tập và gia đình.
Hệ 2 cần chủ động nắm chắc hoàn cảnh từng học viên, kịp thời đề xuất giải quyết những khó khăn chính đáng, quan tâm thăm hỏi, động viên khi học viên hoặc gia đình có việc đột xuất, ốm đau, khó khăn. Sự quan tâm kịp thời, chân thành sẽ tạo niềm tin, sự gắn bó và động lực phấn đấu cho học viên.
Bên cạnh đó, cần chú trọng xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, đoàn kết, nghĩa tình trong đơn vị; duy trì các hoạt động giao lưu, tọa đàm, chia sẻ kinh nghiệm học tập, nghiên cứu; qua đó hình thành tập thể học viên sau đại học gắn kết, hỗ trợ nhau cùng tiến bộ.
4.8. Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý Hệ 2 vững về bản lĩnh, giỏi về nghiệp vụ, sâu sát thực tiễn
Để Hệ 2 thực sự phát huy vai trò, yếu tố quyết định là chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý. Cán bộ Hệ 2 cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, phương pháp công tác khoa học, tác phong sâu sát, công tâm, mẫu mực; đồng thời phải có trình độ nhận thức nhất định về đào tạo sau đại học và hoạt động nghiên cứu khoa học.
Cần quan tâm bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý giáo dục, kỹ năng nắm bắt tư tưởng, kỹ năng tham vấn, hỗ trợ học viên, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và phương pháp phối hợp liên ngành cho đội ngũ cán bộ Hệ 2. Mỗi cán bộ quản lý phải thực sự hiểu học viên, hiểu đặc thù đào tạo sau đại học và có khả năng xử lý tốt các tình huống phát sinh.
Đây là giải pháp có tính nền tảng, bởi chất lượng của đội ngũ cán bộ Hệ 2 sẽ quyết định trực tiếp đến hiệu quả của các giải pháp khác.
5. Kết luận
Đào tạo cao học và nghiên cứu sinh ở Học viện Kỹ thuật Quân sự là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho quân đội, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự. Trong bối cảnh yêu cầu hiện đại hóa quân đội và phát triển khoa học – công nghệ ngày càng cao, chất lượng đào tạo sau đại học không chỉ phụ thuộc vào chương trình, giảng viên hay điều kiện nghiên cứu, mà còn gắn chặt với hiệu quả quản lý, giáo dục và đồng hành cùng học viên trong suốt quá trình đào tạo.
Với chức năng quản lý học viên sau đại học, Hệ 2 giữ vai trò rất quan trọng trong việc duy trì nền nếp, xây dựng động cơ học tập, nắm bắt tư tưởng, hỗ trợ học tập – nghiên cứu, chăm lo đời sống và kết nối các lực lượng giáo dục trong Học viện. Thực tiễn cho thấy, ở đâu công tác quản lý học viên được tiến hành khoa học, chặt chẽ, sâu sát và nhân văn, ở đó chất lượng đào tạo sau đại học được củng cố vững chắc.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực khoa học – công nghệ quân sự, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: nâng cao nhận thức; đổi mới công tác quản lý; tăng cường phối hợp giữa các lực lượng; nâng cao giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức nghiên cứu; cập nhật chương trình, phương pháp đào tạo; phát triển môi trường nghiên cứu; chăm lo đời sống học viên; xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý Hệ 2 vững mạnh. Thực hiện tốt các giải pháp đó sẽ góp phần để Học viện Kỹ thuật Quân sự tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ hàng đầu, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Luật Giáo dục năm 2019. Luật Giáo dục đại học năm 2012, sửa đổi, bổ sung năm 2018. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ.
5.Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
6.Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
7.Nghị quyết số 03/NQ-CP ngày 09/01/2025 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Cao Trung Hà, Nguyễn Hữu Hưng, Hệ 2- Học viện Kỹ thuật Quân sự