"Ngọn lửa thiêng" thắp sáng khí phách anh hùng, bảo vệ vững chắc bờ cõi biên cương

Trong cái giá lạnh của một ngày cuối năm Ất Tỵ 2025, khoảng 7 giờ sáng nhưng trời vẫn còn mờ mịt bởi giá lạnh và sương đêm, đoàn chúng tôi được Chỉ huy Đồn Biên phòng Pò Hèn đưa ra Đài tưởng niệm dâng hương. Con đường nối từ đường vành đai biên giới dẫn vào Đài được đầu tư mở rộng, chạy thẳng tắp, phẳng phiu, đen mượt dưới làn mưa bụi giăng giăng. Hai bên đường là những hàng cây xanh tốt được cắt tỉa gọn gàng, xếp hàng ngay ngắn như đội tiêu binh danh dự đang trang nghiêm bảo vệ giấc ngủ ngàn thu cho các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống từ tháng 2/1979 đến năm 1991 để bảo vệ từng tấc đất biên cương Tổ quốc.

Vinh danh các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng ngã xuống, bảo vệ chủ quyền biên cương đất nước

Ngay chính tại nơi Đồn công an vũ trang 209 đóng quân, nơi mà 45 cán bộ chiến sĩ của đơn vị cùng 01 nữ nhân viên Cụm thương nghiệp Pò Hèn và 27 công nhân Lâm trường Hải Sơn đã anh dũng ngã xuống, ban đầu chỉ là một am nhỏ được Đồn Biên phòng Pò Hèn dựng lên để hương khói sưởi ấm cho đồng đội. Đến tháng 10/1993, Đài tưởng niệm Pò Hèn được xây dựng; sau đó được cải tạo, nâng cấp lần thứ nhất vào năm 1996 và được tôn tạo với quy mô lớn từ ngày 19/5/2010 đến 10/01/2011 đã hoàn thành.

Tháng 5/2018, Đài tiếp tục được nâng cấp, trùng tu, tôn tạo với quy mô lớn hiện đại như ngày nay và được khánh thành đúng vào dịp kỷ niệm 72 năm Ngày thương binh, liệt sĩ 27/7/2019. Đây là công trình được huy động xã hội hóa 100%, do Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh làm chủ đầu tư, với sự hiến tặng kinh phí, cơ sở vật chất của các tập thể, đơn vị, cá nhân, gia đình, thân nhân các liệt sĩ ở khắp mọi miền đất nước để tỏ lòng tri ân sâu sắc.

Trải qua quá trình xây dựng, quản lý, Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Pò Hèn (gọi tắt là Đài tưởng niệm Pò Hèn) luôn được các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm, đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Ngày 23/01/2014, Đài tưởng niệm Pò Hèn được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cấp Bằng công nhận là Khu di tích lịch sử cấp tỉnh. Đến ngày 20/9/2022, Bộ Văn hóa - Thể thao và du lịch ra Quyết định xếp hạng di tích Quốc gia đối với Khu di tích lịch sử Pò Hèn.

Vui mừng trước sự kiện này, Đồn Biên phòng Pò Hèn đã tham mưu cho Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh và thành phố Móng Cái (khi ấy) tổ chức lễ công bố Quyết định và đón Bằng xếp hạng di tích Quốc gia đối với Khu di tích lịch sử Pò Hèn vào ngày 22/12/2022. Kể từ đó đến nay, Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn đã trở thành địa chỉ đỏ, "ngọn lửa thiêng" thắp sáng truyền thống cách mạng, tinh thần quyết tâm chiến đấu bảo vệ biên cương của các thế hệ cha anh đi trước cho các tầng lớp nhân dân và thế hệ trẻ ở mọivùng miền trong cả nước noi theo.

Hiện, Đồn Biên phòng Pò Hèn vinh dự được cấp trên tin tưởng giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý, duy trì hoạt động Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn. Trong những năm gần đây, Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn thường xuyên được các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành Trung ương; nhiều tổ chức, cá nhân đến thăm viếng và luôn để lại những ấn tượng, cảm xúc đặc biệt dành cho Khu di tích. 

Trong khuôn viên của Khu di tích rộng hơn 86.000 m² được bố cục gồm: cổng chào, nhà khách, Nhà thờ Bác Hồ và tâm điểm là biểu tượng Đài tưởng niệm cùng các nhà bia vinh danh các anh hùng liệt sĩ; ngoài ra là diện tích cây xanh, sân hành lễ và các tuyến đường nội bộ. Đi đến đâu cũng thấy bát ngát một màu xanh của những tán cây cổ thụ, những hàng cây cảnh được chăm sóc chu đáo và những con đường trải nhựa rộng rãi, sạch sẽ, phẳng lỳ như vừa mới được đưa vào sử dụng, cùng những lối đi cũng luôn sạch đẹp như mới tinh khôi.

Trong đó, riêng khu vực Đài tưởng niệm được bố cục gồm: Đỉnh hương nằm ở chính giữa cao 16,6m, được làm bằng bê tông cốt thép, ốp đá hoa cương, quay mặt về hướng Bắc và có hình tượng 3 bàn tay chụm vào nhau tượng trựng cho 3 dân tộc anh em (Kinh, Dao, Sán Chỉ) cùng sinh sống, cùng chiến đấu và hy sinh để bảo vệ sự toàn vẹn dải đất biên cương Tổ quốc, vừa là biểu tượng cho vòng tay ôm của đất mẹ và đồng đội dành cho các anh chị đã ngã xuống. Ngôi sao vàng 5 cánh nằm ở chính giữa những bàn tay tượng trưng cho khí phách kiên trung của mảnh đất và con người nơi Địa đầu đất nước.

Hai bên Đài tưởng niệm là 2 bia đá vinh danh các anh hùng liệt sĩ. Tấm bia bên phải Đỉnh hương vinh danh 45 cán bộ, chiến sĩ Biên phòng đã hy sinh ngay tại đồn trong cuộc chiến đấu không cân sức ngày 17/2/1979. Tấm bia bên trái ghi danh 13 chiến sĩ Biên phòng hy sinh trong giai đoạn từ năm 1980 – 1991, cùng 28 liệt sĩ là công nhân lâm trường và nữ nhân viên thương nghiệp đã hy sinh ngày 17/2/1979 khi sát cánh cùng lực lượng Biên phòng kiên cường đẩy lui nhiều đợt tấn công biển người của địch, buộc địch phải trả giá đắt bằng máu với 250 tên bị giết và hàng trăm tên bị thương. Nhờ cầm chân được quân địch, nên đến trưa ngày 18/2/1979, chủ lực của ta ở tuyến sau đã có thời gian hành quân đánh trả, giáng cho quân xâm lược những đòn đích đáng, địch buộc phải rút quân về nước.

Trong số các liệt sĩ hy sinh vào ngày 17/2/1979, đặc biệt phải kể đến tấm gương kiên cường dũng cảm của liệt sĩ Đỗ Sỹ Họa - Trung úy, Đồn phó, người chỉ huy mưu trí, dũng cảm – đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng tháng 12/1979. Bên cạnh đó là nữ liệt sĩ duy nhất Hoàng Thị Hồng Chiêm - người con gái dũng cảm của quê hương xã Bình Ngọc, huyện Hải Ninh - cô gái đảm đang của ngành thương nghiệp huyện Hải Ninh (Quảng Ninh) khi ấy, đã anh dũng hy sinh khi mới 25 tuổi, để bảo vệ mảnh đất quê hương yêu dấu, bảo vệ biên cương Tổ quốc. Chị đã được ghi vào trang sử truyền thống của tuổi trẻ tỉnh Quảng Ninh. Và ngày 10/3/1979, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã truy tặng chị "Huy chương tuổi trẻ anh hùng bảo vệ Tổ quốc".

Thắp sáng truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước cho lớp lớp các thế hệ hôm nay và mai sau

Trở lại với Khu di tích, người đầu tiên chúng tôi gặp là Trung tá Đàm Quang Đô – một người lính đã có 36 năm trong quân ngũ và có 5 năm liên tục làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và chăm sóc hương khói hàng ngày cho các anh hùng liệt sĩ tại Khu di tích. Tối qua trời trở gió mạnh và có mưa nhỏ do không khí lạnh tăng cường làm lá cây, cành khô rụng nhiều, nên sáng nay anh cùng đồng đội dậy sớm hơn thường lệ để quét dọn. Nhìn gương mặt tái nhợt vì lạnh, quần áo xắn cao đang tất bật quét dọn, mới thấy tấm lòng các anh dành cho công việc rất trách nhiệm và tự giác đến nhường nào.

Tạm gác lại công việc dọn dẹp, anh Đô nhanh nhẹn châm hương trao cho từng người và hướng dẫn mọi người đến từng nơi để dâng hương. Đầu tiên là dâng hương tại Đỉnh hương, tiếp đến là nhà bia ghi công 45 anh hùng liệt sĩ, rồi mộ gió chung của 86 anh hùng liệt sĩ, và nhà bia còn lại khắc tên 41 liệt sĩ trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới năm 1979 - 1991 tại địa bàn đơn vị quản lý, cuối cùng là Nhà thờ Bác Hồ. 

Theo Trung tá Nguyến Thế Cường - Chính trị viên Đồn Biên phòng Pò Hèn: Trong năm 2025, có 1830 đoàn khách với tổng số 25.935 lượt người đã đến dâng hương, dâng hoa và thăm quan Khu di tích lịch sử Quốc gia Pò Hèn; trong đó dẫn đầu nhiều đoàn là Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Ủy viên Đảng ủy Quân sự Trung ương, các tầng lớp Nhân dân từ nhiều vùng miền trong cả nước và nhất là rất đông đảo các bạn học sinh, sinh viên. Đông đảo nhất là đoàn đến từ trường THPT Vũ Văn Hiếu (Phường Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh) gồm 850 thầy cô giáo, phụ huynh và học sinh đến dâng hương tri ân tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, đồng thời khắc ghi bài học về tinh thần yêu nước và ý chí quyết tâm chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Đặc biệt, bên cạnh các công việc hàng ngày như chăm sóc cắt tỉa cây cảnh, dọn vệ sinh môi trường, cắt cỏ xung quanh khu di tích và phục vụ đón tiếp các đoàn khách đến dâng hương, dâng hoa, thăm quan khu di tích; trong năm 2025, Đồn Biên phòng Pò Hèn đã phối hợp hoàn thành bộ phim tài liệu "Trường thành bất tử" dài 24 phút, kể về lịch sử xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 – nay là Đồn Biên phòng Pò Hèn. Đồng thời, tham mưu và tiến hành tu sửa dát mạ vàng ngôi sao vàng nằm ở độ cao cách mặt đất gần 16 mét trên tượng đài, cùng bức tượng Bác Hồ và 2 Bằng di tích lịch sử cấp tỉnh, cấp quốc gia; góp phần để Khu di tích lịch sử Quốc gia Pò Hèn càng trở lên linh thiêng hơn.

Được biết, trên suốt dải đất biên cương của Tổ quốc, cuộc chiến của các anh hùng liệt sĩ tại điểm cao Pò Hèn là bi tráng nhất, là biểu tượng sáng ngời về chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Chiến công oanh liệt ấy và sự tận hiến hy sinh đến người cuối cùng của các anh, chị đã trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, luôn sống bất tử trong lòng dân tộc và mãi mãi là "ngọn lửa thiêng" nơi phên dậu biên cương Địa đầu Tổ quốc, thắp sáng khí phách anh hùng chống giặc ngoại xâm, bảo vệ vững chắc suốt một dải bờ cõi biên cương cho lớp lớp các thế hệ hôm nay và mai sau.

Ghi chép đầu xuân: Phạm Quỳnh

Ảnh do Đồn BP Pò Hèn cung cấp