Nguồn gốc, mục đích và ý nghĩa của lễ hội cầu mưa "Xỏ Nặm Phạ" xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An

1. Nguồn gốc của Lễ hội cầu mưa Xỏ Nặm Phạ

Lễ hội bắt nguồn từ đời sống sản xuất nông nghiệp truyền thống của người Thái. Từ xa xưa, cộng đồng người Thái cư trú chủ yếu ở các thung lũng, ven sông, suối, gắn bó với ruộng nước, nương rẫy và chăn nuôi. Nguồn nước và thời tiết có vai trò quyết định đối với sản xuất và đời sống. Khi xảy ra hạn hán kéo dài, ruộng đồng thiếu nước, cây cối khô héo, mùa màng đứng trước nguy cơ mất mùa, cộng đồng tổ chức tục Cầu mưa để gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào và cuộc sống bình an, no đủ.

Theo tư liệu về tục Cầu mưa của người Thái ở vùng Quỳ Hợp, phong tục này có tính cộng đồng rất cao. Người già, người trẻ, nam giới, nữ giới cùng tập hợp thành đoàn, đi từ nhà này đến nhà khác trong bản và cất lên những bài đồng dao cầu mưa bằng tiếng Thái. Mỗi gia đình đều trở thành một phần của không gian thực hành văn hóa, cùng chia sẻ ước vọng về cuộc sống tốt đẹp cho gia đình và bản làng.

Tại xã Châu Lộc, ký ức về tục Cầu mưa vẫn được lưu giữ trong cộng đồng, đặc biệt qua lời kể của những người cao tuổi và người am hiểu văn hóa truyền thống. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương sưu tầm, bảo tồn và phục dựng Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái.

2. Mục đích của Lễ hội

Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ được tổ chức nhằm bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái tại xã Châu Lộc, khôi phục những phong tục, nghi lễ, tiếng Thái, các bài đồng dao và hình thức sinh hoạt cộng đồng có giá trị đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Thông qua lễ hội, cộng đồng gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào, mùa màng tươi tốt, vật nuôi sinh sôi, gia đình no ấm và bản làng bình yên, hạnh phúc.

Lễ hội cũng nhằm tạo không gian để các thế hệ trong cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, cùng tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống; nâng cao nhận thức của Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, về giá trị của di sản văn hóa dân tộc; khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn và trao truyền văn hóa truyền thống.

Đồng thời, việc tổ chức và phục dựng Lễ hội góp phần làm phong phú đời sống văn hóa ở cơ sở, tăng cường khối đoàn kết cộng đồng, tạo tiền đề để phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của người Thái gắn với quảng bá hình ảnh, văn hóa và tiềm năng phát triển du lịch của xã Châu Lộc.

Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ năm 2026 được tổ chức vào ngày 20 tháng 9 năm 2026 tại xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An.

3. Ý nghĩa của Lễ hội

Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ mang nhiều giá trị về văn hóa, tinh thần và nhân văn sâu sắc.

Trước hết, lễ hội thể hiện khát vọng sống và ước vọng về cuộc sống no đủ của người Thái. Qua những lời hát cầu mưa, cộng đồng mong muốn có nguồn nước để sản xuất, ruộng đồng được tưới mát, lúa ngô và hoa màu phát triển, vật nuôi sinh sôi, gia đình sung túc và bản làng bình yên.

Lễ hội còn thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Người Thái nhận thức sâu sắc vai trò của trời, đất, nguồn nước và thời tiết đối với đời sống; qua đó thể hiện sự tôn trọng thiên nhiên và mong muốn con người cùng chung sống hài hòa với môi trường.

Một giá trị nổi bật khác của Xỏ Nặm Phạ là tinh thần đoàn kết cộng đồng. Đây không phải là nghi lễ của riêng một cá nhân hay gia đình mà là hoạt động chung của cả bản. Mọi người cùng đi, cùng hát, cùng giao lưu, cùng cầu mong những điều tốt đẹp cho nhau. Qua đó, các thành viên trong cộng đồng được gắn kết, chia sẻ và củng cố tình làng nghĩa xóm.

Lễ hội đồng thời là không gian bảo tồn và trao truyền văn hóa dân tộc Thái, từ tiếng nói, các bài đồng dao cổ, nghệ thuật diễn xướng, trang phục, phong tục ứng xử đến các hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì sức sống của di sản và hạn chế nguy cơ mai một những giá trị văn hóa truyền thống.

Việc phục dựng Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ tại Châu Lộc ngày nay còn có ý nghĩa khôi phục ký ức văn hóa của cộng đồng, tạo niềm tự hào về bản sắc dân tộc, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở và từng bước phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững.

4. Thông điệp của Lễ hội

Xỏ Nặm Phạ không chỉ là lời cầu xin mưa mà còn là lời gửi gắm về một cuộc sống tốt đẹp: trời đất thuận hòa, ruộng đồng có nước, cây cối sinh sôi, vật nuôi phát triển, gia đình hạnh phúc, bản làng đoàn kết và cuộc sống ngày càng no ấm.

Việc tổ chức Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ năm 2026 là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa truyền thống, góp phần đưa những giá trị tốt đẹp của cộng đồng người Thái từ ký ức của các thế hệ đi trước trở lại với đời sống đương đại; để văn hóa truyền thống thực sự trở thành niềm tự hào, sức mạnh đoàn kết và động lực phát triển của cộng đồng.

Theo dự kiến lễ hội cầu mưa " Xỏ Nặm Phạ" gìn giữ bản sắc - Kết nối cộng đồng - Trao truyền giá trị Văn hóa Thái sẽ được diễn ra vào 20/9/2026.