Vở nhạc kịch "Tuổi thơ dữ dội" do Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam dàn dựng, NSƯT Lê Ánh Tuyết làm đạo diễn, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Phùng Quán. Tác phẩm lấy bối cảnh Huế những năm kháng chiến chống Pháp, xoay quanh những thiếu niên trong Đội thiếu niên trinh sát thuộc Trung đoàn Trần Cao Vân như Mừng, Quỳnh "Sơn ca", Lượm, Vịnh "Sưa", Tư Dát hay Bồng Da Rắn…
Khác với việc kể lại toàn bộ tiểu thuyết, ê-kíp lựa chọn những lát cắt giàu cảm xúc, tập trung vào số phận và đời sống nội tâm của các nhân vật, đặc biệt là Mừng và Quỳnh Sơn Ca. Đạo diễn Lê Ánh Tuyết cho biết âm nhạc được sử dụng như một dòng chảy xuyên suốt, khi vui, khi buồn, khi dữ dội, lúc lại lãng mạn, nhằm đưa câu chuyện lịch sử đến gần hơn với cảm xúc của khán giả hôm nay.
Đại tá - Nhạc sĩ An Hiếu - Phó Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội, trường Đại học VHNT Quân đội - đảm nhận vai trò sáng tác âm nhạc cho vở nhạc kịch, đứng trước những bài toán không hề đơn giản.
"Làm sao để gần 2 tiếng âm nhạc không bị một màu?"
Theo nhạc sĩ An Hiếu, viết âm nhạc cho một vở nhạc kịch dài hơi là một thử thách đặc biệt. Nếu một tác giả âm nhạc phải viết khoảng 10-15 tác phẩm cho cùng một vở diễn, nguy cơ lớn nhất là các ca khúc có thể bị trùng màu sắc, trong khi âm nhạc lại phải đủ sức giữ chân khán giả trong suốt gần hai giờ.
"Phải làm sao để viết cho trường hơi, nghĩa là mỗi bài sẽ có một lát cắt, một màu sắc âm nhạc riêng. Người sáng tạo rất dễ rơi vào trường hợp bị một màu. Làm thế nào để xuyên suốt cả một vở vẫn có những giai điệu để người ta nhớ, nhưng quan trọng là mỗi bài đều có vẻ đẹp riêng để khán giả có thể yêu thích?", anh chia sẻ.
Đó cũng là một trong những yêu cầu quan trọng của âm nhạc nhạc kịch: ca khúc không tồn tại độc lập mà phải phục vụ câu chuyện, nhân vật và nhịp điệu sân khấu. Với Tuổi thơ dữ dội, âm nhạc còn phải cùng lúc giữ được chất trẻ thơ, tinh thần chiến đấu, tình bạn, tình yêu gia đình và những mất mát của chiến tranh.
Điều này phù hợp với cách ê-kíp sáng tạo tiếp cận tác phẩm. Thay vì nhấn quá mạnh vào sự đau thương, vở diễn hướng tới việc làm nổi bật vẻ đẹp của những thiếu niên trong chiến tranh, để sự hy sinh được nhìn nhận như một giá trị cao đẹp chứ không chìm trong bi lụy.
Nhạc sĩ An Hiếu cho biết mình đã đọc tiểu thuyết của Phùng Quán từ khi còn nhỏ. Câu chuyện về những cậu bé, cô bé sống và chiến đấu giữa chiến tranh vì thế đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của chính anh. Có lẽ bởi vậy, khi nhận lời sáng tác âm nhạc cho vở diễn, anh vừa có sự háo hức của người sáng tạo, vừa có một áp lực rất riêng của người từng yêu tác phẩm từ thuở nhỏ.
"Tuổi thơ dữ dội" theo cách nhạc sĩ An Hiếu nhìn nhận, không chỉ là câu chuyện về tuổi thơ. "Thông qua những câu chuyện ở trong đó, mình cảm nhận được lịch sử hào hùng của dân tộc và trí khí của con người Việt thể hiện qua những cậu bé khi chiến đấu. Có cả những người hy sinh để ngày hôm nay chúng ta, đất nước chúng ta có được sự toàn vẹn, độc lập cũng như có một cuộc sống như thế này", anh nói.
Chính lớp ký ức ấy khiến việc đặt bút viết những giai điệu đầu tiên trở nên đặc biệt. Anh thừa nhận ban đầu có những lo lắng nhất định, bởi đây là một tác phẩm đã quá quen thuộc với nhiều thế hệ độc giả. Nhưng rồi quá trình sáng tác lại diễn ra nhanh hơn chính anh tưởng tượng.
Một trong những điều khiến An Hiếu bất ngờ nhất là tốc độ hoàn thiện âm nhạc cho vở diễn. Anh kể, sự đồng điệu với nhà thơ, nhà biên kịch Phạm Vân Anh - người đảm nhiệm phần ca từ - giúp quá trình sáng tác diễn ra thuận lợi. Khi giai điệu và ca từ tìm được tiếng nói chung, những ca khúc gần như liên tục được hoàn thiện.
"Gần như mỗi ngày tôi có thể xong một tác phẩm, một bài ca khúc dành cho vở này", anh chia sẻ. Đó là một tốc độ đáng kể nếu đặt trong yêu cầu của một vở nhạc kịch, nơi mỗi ca khúc phải đồng thời đáp ứng câu chuyện, tâm lý nhân vật, diễn xuất và cấu trúc sân khấu. Nhưng với An Hiếu, hoàn thành một ca khúc mới chỉ là một nửa công việc.
Người sáng tác luôn có thể bị cuốn vào chính thế giới âm nhạc của mình, vì vậy anh chủ động tìm kiếm những "người nghe bên ngoài" để kiểm chứng tác phẩm. Anh quan sát phản ứng của diễn viên trong các buổi tập, đồng thời nhờ những người có chuyên môn nghe và đánh giá. Bởi cuối cùng, âm nhạc trên giấy và âm nhạc khi bước lên sân khấu là hai câu chuyện khác nhau. "Người sáng tác bao giờ cũng đắm đuối trong công việc của mình, nhưng phải có người ngoài nhìn vào nữa", anh nói.
Với nhạc kịch, sự kiểm chứng ấy càng quan trọng. Một giai điệu có thể rất đẹp khi nghe độc lập nhưng chưa chắc đã phù hợp với một nhân vật, một cảnh diễn hay một chuyển động sân khấu cụ thể. Vì thế, nhạc sĩ An Hiếu cho rằng âm nhạc của Tuổi thơ dữ dội vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện qua quá trình tập luyện, đặc biệt là khi các diễn viên đạt tới độ "nhuyễn" trong việc thể hiện ca khúc.
Trong số các ca khúc của vở diễn, An Hiếu đặc biệt ấn tượng với "Đường rừng nhớ mẹ" - một bài hát khai thác thế giới nội tâm của nhân vật Mừng. Trong câu chuyện, Mừng xa nhà để làm nhiệm vụ liên lạc, chiến đấu cùng những người bạn trong chiến khu rồi tham gia hoạt động ở thành phố. Giữa những nhiệm vụ và hiểm nguy, cậu bé vẫn có những khoảng lặng rất riêng của một đứa con nhớ mẹ.
Đó là một điểm nhìn quan trọng của Tuổi thơ dữ dội: đằng sau những nhân vật được gọi là "thiếu niên anh hùng" vẫn là những đứa trẻ với những tình cảm rất đỗi bình thường. Mừng nhớ mẹ và trong nỗi nhớ ấy, cậu không chỉ mong được trở về. Cậu còn muốn mẹ ở quê nhà tin rằng con mình đang làm những điều tốt đẹp, hoàn thành nhiệm vụ vì quê hương rồi sẽ trở về với gia đình.
Nhạc sĩ An Hiếu lựa chọn cho trường đoạn này màu sắc pop ballad, nhẹ nhàng hơn so với những phân cảnh mang tính chiến đấu. "Tôi nghĩ là một bản pop ballad khá nhẹ nhàng và quan trọng nhất là có giai điệu bắt tai, giai điệu đẹp và có thể gây được cảm xúc mạnh dành cho diễn viên, người thể hiện cũng như khán giả", anh nói.
Đây có thể cũng là một trong những khoảnh khắc âm nhạc giúp khán giả nhìn Mừng không chỉ như một cậu bé gan lì, dũng cảm giữa chiến trường, mà trước hết là một đứa con.
Trong các tư liệu giới thiệu vở diễn, đạo diễn Lê Ánh Tuyết cũng đặc biệt nhấn mạnh tình yêu của Mừng dành cho mẹ. Chính sự hy sinh của nhân vật này là một trong những yếu tố khiến bà xúc động khi đọc lại tác phẩm của Phùng Quán. Có lẽ vì vậy, "Đường rừng nhớ mẹ" không chỉ là một bài hát về nỗi nhớ mà đó còn là khoảng lặng để chiến tranh tạm lùi xuống phía sau, nhường chỗ cho một cậu bé được trở về đúng với tuổi của mình.
Mong âm nhạc có thể sống lâu hơn một vài đêm diễn
Nhạc sĩ An Hiếu hy vọng, vở nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội sẽ đến được với đông đảo khán giả, có sức sống lâu bền và đặc biệt thu hút nhiều học sinh, sinh viên từ các trường phổ thông, cao đẳng, đại học đến xem, cảm nhận và đối thoại với tác phẩm.
"Tôi mong đây sẽ là một tác phẩm không chỉ để thưởng thức mà còn góp phần giáo dục thẩm mỹ nghệ thuật, đồng thời trở thành một cách tiếp cận lịch sử gần gũi, dễ cảm nhận hơn đối với các bạn trẻ. Qua đó, thế hệ trẻ thêm yêu đất nước, đồng thời biết trân trọng hơn những giá trị của hòa bình - những giá trị đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước, của những anh hùng, thương binh, liệt sĩ và những người có công với cách mạng", nhạc sĩ chia sẻ.
Nhạc sĩ An Hiếu cũng kỳ vọng, âm nhạc không chỉ làm cho câu chuyện trên sân khấu trở nên giàu cảm xúc hơn, mà còn có thể mở ra một con đường để những câu chuyện lịch sử đến gần hơn với thế hệ hôm nay. Bởi khi một bài hát khiến người trẻ xúc động, khi một nhân vật khiến họ muốn tìm đọc lại cuốn sách, lịch sử khi ấy không còn nằm yên trên những trang giấy mà bắt đầu có một đời sống mới trong tâm thức của họ.
Với nhạc sĩ An Hiếu, mục tiêu cuối cùng không dừng lại ở việc hoàn thành phần âm nhạc cho một đợt công diễn vở nhạc kịch. Anh hy vọng âm nhạc của Tuổi thơ dữ dội có thể đứng được độc lập, và nếu có thêm điều kiện đầu tư, vở diễn có thể tham gia những cuộc thi lớn về nghệ thuật ở cấp quốc gia. Đây cũng là kỳ vọng không nhỏ đối với một tác phẩm được Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam đầu tư trong năm 2026. Vở diễn được xác định không chỉ là một tác phẩm sân khấu về chiến tranh mà còn hướng tới cuộc đối thoại giữa thế hệ hôm nay và thế hệ cha anh về tình yêu đất nước, sự cống hiến, lòng nhân ái và giá trị của hòa bình.
Từ một cuốn tiểu thuyết từng đi qua tuổi thơ của nhiều thế hệ, Tuổi thơ dữ dội đang có thêm một đời sống mới trên sân khấu. Và trong đời sống ấy, âm nhạc của An Hiếu sẽ phải làm một công việc không dễ: kể lại lịch sử mà không biến lịch sử thành bài giảng; kể về chiến tranh mà vẫn giữ được tiếng nói trong trẻo của tuổi thơ.
Nhạc sĩ An Hiếu là Đại tá, Phó Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Anh đồng thời là tổng đạo diễn, đạo diễn âm nhạc của nhiều chương trình nghệ thuật, lễ hội lớn của Quân đội và quốc gia.
Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, nhạc sĩ An Hiếu đã giành nhiều giải thưởng tại các cuộc thi sáng tác ca khúc do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức. Anh có nhiều tác phẩm viết về lực lượng vũ trang, thanh thiếu niên và các vấn đề xã hội được công chúng đón nhận.
Trước khi đảm nhiệm phần âm nhạc cho "Tuổi thơ dữ dội", An Hiếu là tác giả nhạc kịch "Nhớ anh Kim Đồng", "Thằng Bờm"… Anh cũng từng tham gia nhiều hội đồng, ban giám khảo các cuộc thi biểu diễn nghệ thuật cấp Bộ và cấp quốc gia.
Vở nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội sẽ chính thức ra mắt khán giả với suất diễn đầu tiên vào 15h ngày 23/8 tại Nhà hát Tuổi Trẻ Việt Nam, số 11 Ngô Thì Nhậm, Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Tuệ Giang