Các dự án gồm tuyến metro số 2 Bến Thành – Tham Lương, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và Khu liên hợp Thể dục thể thao (TDTT) quốc gia Rạch Chiếc. Với tổng kinh phí dự kiến gần 240.000 tỷ đồng, đây được xem là một trong những đợt khởi công hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của TPHCM.
Niềm vui bên bến phà Bình Khánh
Những ngày này, tại bến phà Bình Khánh – cửa ngõ duy nhất kết nối huyện Cần Giờ với trung tâm TPHCM – không khí rộn ràng, phấn khởi hiện rõ trên gương mặt người dân. Tin cầu Cần Giờ chính thức khởi công khiến nhiều người không giấu được xúc động.
"Đây là sự kiện quá mơ ước. Bến phà này ăn đời ở kiếp bao đời, từ đời ông, cha cho đến đời tôi và các con, cháu hiện tại. Đi lại cách trở, mưa gió là khổ đủ bề. Chỉ thời gian ngắn nữa thôi, cầu xây xong, làng quê chúng tôi chắc chắn sẽ đổi thay nhiều mặt", chú Hùng, người dân sinh sống bên kia phà Bình Khánh, hồ hởi chia sẻ.
Cầu Cần Giờ là dự án trọng điểm phía Nam TPHCM, vượt sông Soài Rạp, thay thế hoàn toàn phà Bình Khánh hiện hữu. Khi hoàn thành, công trình không chỉ giải quyết căn bản bài toán giao thông, đi lại cho người dân, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho huyện Cần Giờ – khu vực được định hướng trở thành đô thị sinh thái, đô thị biển của thành phố. Xa hơn, cây cầu sẽ tạo đà kết nối Cần Giờ với Vũng Tàu, giúp TPHCM từng bước hướng mạnh ra biển, phát huy lợi thế kinh tế biển trong chiến lược phát triển dài hạn.
Metro số 2 – trục xương sống xuyên tâm
Một trong những công trình được giới chuyên gia và người dân đặc biệt kỳ vọng chính là tuyến metro số 2 Bến Thành – Tham Lương. Đây là tuyến đường sắt đô thị có vai trò "xương sống", chia đôi thành phố theo trục đông – tây, kết nối khu vực trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc – nơi tập trung mật độ dân cư rất cao và nhu cầu đi lại ngày càng lớn.
Dự án được phê duyệt từ năm 2010 bằng nguồn vốn vay ODA, song quá trình triển khai gặp nhiều vướng mắc về thủ tục đầu tư, bố trí vốn và công tác giải phóng mặt bằng. Những khó khăn kéo dài khiến tiến độ liên tục bị lùi, ảnh hưởng không nhỏ đến chiến lược phát triển giao thông công cộng của TPHCM.
Trước thực tế đó, thành phố đã quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư sang đầu tư công, sử dụng ngân sách thành phố. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, giúp tháo gỡ những "nút thắt" tồn tại suốt nhiều năm, tạo điều kiện để dự án được triển khai quyết liệt và đồng bộ hơn.
Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng tuyến metro số 2 đã hoàn tất, các hạng mục di dời hạ tầng kỹ thuật đang được triển khai khẩn trương, sẵn sàng cho việc thi công toàn tuyến.
Theo ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM, dự án được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết 188 của Quốc hội, giúp rút gọn thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương, từ đó đẩy nhanh tiến độ triển khai. Metro số 2 dự kiến thi công trong 57 tháng và hoàn thành vào cuối năm 2030 – nhanh hơn rất nhiều so với tuyến metro số 1 từng mất tới 12 năm xây dựng.
Với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 57.000 tỷ đồng, TPHCM cũng thí điểm các cơ chế huy động vốn mới như phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), phát hành trái phiếu hoặc giữ lại phần thu ngân sách vượt kế hoạch. Cách làm này giúp thành phố chủ động nguồn lực, giảm phụ thuộc vào vốn vay ODA – vốn thường đi kèm các điều kiện ràng buộc về thiết kế, công nghệ, gây thiếu đồng bộ giữa các tuyến.
Đáng chú ý, metro số 2 sẽ áp dụng mức độ tự động hóa GoA4 – cấp độ cao nhất theo tiêu chuẩn châu Âu. Tàu vận hành hoàn toàn tự động, không cần người lái, mọi hoạt động được kiểm soát qua trung tâm điều hành. Khi đi vào khai thác, tuyến metro này được kỳ vọng phục vụ khoảng 140.000 lượt hành khách mỗi ngày trong giai đoạn đầu, góp phần giảm ùn tắc, cải thiện môi trường và thay đổi thói quen đi lại của người dân.
Mở toang cánh cửa liên kết vùng
Cùng thời điểm này, TPHCM cũng động thổ dự án cầu Phú Mỹ 2 – công trình có tổng chiều dài khoảng 6,3km, điểm đầu tại đường Nguyễn Hữu Thọ (TPHCM) và điểm cuối giao với đường Liên Cảng (Đồng Nai). Với quy mô 8 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 23.000 tỷ đồng, cầu Phú Mỹ 2 sẽ cùng với cầu Cát Lái hình thành trục giao thông quan trọng kết nối trực tiếp TPHCM với tỉnh Đồng Nai.
Các dự án này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh sân bay quốc tế Long Thành đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi hoàn thành, hệ thống cầu và trục giao thông mới sẽ "mở toang" cánh cửa liên kết vùng, tạo động lực mạnh mẽ cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam tăng tốc phát triển.
Không gian thể thao – văn hóa xứng tầm
Song song với hạ tầng giao thông, việc động thổ Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc được xem là bước đi hết sức cần thiết. Cho đến nay, TPHCM vẫn chưa có một công trình thể thao – văn hóa hiện đại, quy mô xứng tầm một đô thị đặc biệt.
Dự án có quy mô hơn 186ha, tổng mức đầu tư dự kiến trên 145.600 tỷ đồng, bao gồm sân vận động trung tâm sức chứa từ 65.000 đến 75.000 chỗ, nhà thi đấu đa năng khoảng 18.000 chỗ cùng nhiều hạng mục chuyên biệt như trung tâm thể thao dưới nước, khu quần vợt, khu thể thao tổng hợp. Không chỉ phục vụ thể thao thành tích cao, khu liên hợp còn được quy hoạch như một tổ hợp đô thị dịch vụ – công cộng hoàn chỉnh, với bệnh viện thể thao, trung tâm hội nghị – triển lãm, khu lưu trú cho vận động viên, quảng trường, công viên cây xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng.
Động lực thúc đẩy phát triển bền vững
Theo các chuyên gia kinh tế – đô thị, việc TPHCM đồng loạt khởi công, động thổ các dự án trọng điểm không chỉ giải quyết những "điểm nghẽn" hạ tầng kéo dài nhiều năm, mà còn góp phần tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng hiện đại, đa trung tâm và bền vững.
TS Nguyễn Ngọc Quang, chuyên gia quy hoạch đô thị và hạ tầng giao thông, cho rằng Khu liên hợp TDTT quốc gia Rạch Chiếc mang ý nghĩa chiến lược, vượt xa phạm vi một công trình thể thao đơn thuần. Đây là bước đi cần thiết để TPHCM tiệm cận các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới, đồng thời tạo thêm một cực phát triển mới ở khu Đông.
Cùng quan điểm, PGS-TS Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải Việt – Đức, nhận định metro số 2 giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc giao thông đô thị TPHCM. Trục Bến Thành – Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh hiện đang chịu áp lực giao thông rất lớn, trong khi quỹ đất mở rộng đường gần như không còn. Đầu tư metro, đặc biệt với tỷ lệ đi ngầm cao, là giải pháp căn cơ và bền vững để giảm ùn tắc, hạn chế phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống đô thị.
Từ những công trình mang tính biểu tượng này, TPHCM đang cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc tạo dựng nền tảng hạ tầng hiện đại, đồng bộ – tiền đề quan trọng để thành phố bứt phá, phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Tấn Tài