Dự thảo Quy hoạch chung TP Cần Thơ đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 đang lấy ý kiến người dân được lập trên toàn bộ địa giới hành chính thành phố gồm 103 đơn vị hành chính cấp xã, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 6.360,98km2, đồng thời nghiên cứu cả không gian biển có liên quan.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian Cần Thơ đã thay đổi căn bản, từ đô thị trung tâm bên sông Hậu mở rộng tới khu vực ven biển và cửa biển Trần Đề. Đây cũng là cơ sở để thành phố tái định vị vai trò trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong một cấu trúc phát triển hoàn toàn mới.
Từ trung tâm sông Hậu đến đô thị hướng biển
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo là cấu trúc phát triển không còn tập trung chủ yếu quanh khu vực Cần Thơ cũ.
Theo phương án quy hoạch, không gian thành phố được tổ chức theo mô hình 2 cực - 5 hành lang phát triển.
Hai cực gồm trung tâm TP Cần Thơ cũ và Khu kinh tế biển Trần Đề.
Hai hành lang Đông - Tây gồm hành lang dọc sông Hậu và hành lang dọc cao tốc Châu Đốc - Trần Đề. Ba hành lang Bắc - Nam được hình thành dọc cao tốc Cà Mau - TP.HCM, cao tốc N2 và cao tốc ven biển. Đi cùng với đó là hệ thống các trung tâm khu vực phục vụ từng tiểu vùng.
Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn: Cần Thơ từ vị thế trung tâm nội vùng được định hướng tiến tới trở thành cửa ngõ kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với biển Đông và quốc tế.
Hồ sơ xác định thành phố hướng tới mô hình “thành phố đa trung tâm - đô thị nước - sinh thái - thông minh - thích ứng với biến đổi khí hậu”, đồng thời trở thành cực tăng trưởng, trung tâm dịch vụ, công nghiệp, logistics và đổi mới sáng tạo của vùng.
Một “trung tâm mới” với hàng loạt khu đô thị quy mô lớn
Trong cấu trúc mới, Phân vùng 1, đặc biệt là Tiểu vùng 1E, là một trong những khu vực chứa nhiều nội dung điều chỉnh đáng chú ý nhất.
Tại đây, dự thảo xác định Khu đô thị thể thao Olympic khoảng 3.400ha. Khu vực được định hướng tổ chức theo mô hình đô thị nước, tôn trọng cấu trúc hiện hữu, chỉnh trang khu dân cư dọc giao thông và kênh rạch; phát triển thêm hệ thống không gian mở và các chức năng đô thị trong lõi các thửa đất. Các vùng cây ăn trái phía Tây Bắc và phía Nam khu đô thị được định hướng giữ lại.
Kế bên là Khu đô thị mới phía Nam Tiểu vùng 1E khoảng 2.900ha, được xác định theo quy hoạch phân khu đã được phê duyệt và cũng được đề xuất triển khai theo mô hình đô thị nước.
Chuỗi không gian mới còn có khu đô thị đại học khoảng 400ha, khu đô thị trung tâm đa chức năng TOD khoảng 100ha, gắn với ga đường sắt đô thị trong bán kính 300-500m, cùng các khu đô thị sinh thái gắn với du lịch miệt vườn và vùng cây ăn trái đặc trưng.
Điểm đáng chú ý ở đây không chỉ nằm ở quy mô. Các chức năng thể thao, giáo dục, giao thông công cộng, hành chính, dịch vụ và sinh thái được bố trí đan xen, thay vì hình thành những khu đô thị đơn chức năng riêng biệt.
Trung tâm hành chính mới: Ngã Bảy được đề xuất ưu tiên nghiên cứu
Một nội dung khác có thể tác động đáng kể tới cấu trúc không gian Cần Thơ trong dài hạn là việc lựa chọn vị trí trung tâm hành chính mới.
Hồ sơ nghiên cứu nhiều phương án, trong đó khu vực đô thị Ngã Bảy được đánh giá có lợi thế nhờ nằm tương đối cân bằng giữa các cực Cần Thơ hiện hữu - Vị Thanh - Sóc Trăng, tiếp giáp Quốc lộ 1A và có định hướng tuyến đường sắt đô thị kết nối từ trung tâm hiện hữu qua khu vực này tới Sóc Trăng và cảng biển Trần Đề.
Dự thảo nhận định vị trí Ngã Bảy có lợi thế tổng hợp nổi trội về tính trung tâm, khả năng kết nối và điều kiện phát triển đô thị, phù hợp để ưu tiên nghiên cứu bố trí trung tâm hành chính mới trong dài hạn.
Như vậy, câu chuyện trung tâm hành chính không đơn thuần là tìm quỹ đất đặt trụ sở mới, mà gắn với bài toán tái cân bằng không gian của một thành phố có lãnh thổ lớn hơn rất nhiều sau sáp nhập.
Khu kinh tế biển Trần Đề khoảng 40.000ha tạo cực tăng trưởng thứ hai
Nếu khu vực Cần Thơ hiện hữu tiếp tục là cực đô thị quan trọng, thì Trần Đề được định hướng trở thành cực tăng trưởng hướng biển.
Theo hồ sơ, Khu kinh tế biển Trần Đề được nghiên cứu với tổng diện tích khoảng 40.000ha, mang tính chất khu kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực; là đầu mối giao thương hàng hải quốc tế và trung tâm ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Không gian này bao gồm khu vực Trần Đề - Lịch Hội Thượng - Liêu Tú với các chức năng đô thị dịch vụ, công nghiệp, nông nghiệp sinh thái; khu vực cồn cát Thạch Thới An phát triển đô thị đan xen với sinh thái, nuôi trồng thủy sản và du lịch; khu vực Cù Lao Dung hướng tới dịch vụ y tế, nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái tiêu chuẩn quốc tế. Hồ sơ cũng để mở khả năng nghiên cứu phát triển khu kinh tế ra không gian biển.
Đề xuất khu thương mại tự do tới 2.000ha
Một trong những nội dung kinh tế đáng chú ý nhất là định hướng hình thành khu thương mại tự do gắn với Khu kinh tế Trần Đề, quy mô khoảng 500-2.000ha.
Khu vực này được định hướng theo mô hình FTZ cảng biển với các chức năng như logistics cảng biển, showroom - triển lãm sản phẩm, chế biến giá trị gia tăng, tài chính, bảo hiểm, hải quan, kiểm định, dịch vụ đô thị và nghiên cứu - đổi mới sáng tạo liên quan tới logistics, quản lý chuỗi cung ứng.
Quy hoạch logistics cũng có những điều chỉnh đáng chú ý. Trung tâm logistics Sóc Trăng được đề xuất chuyển về khu vực gần nút giao cao tốc Châu Đốc - Trần Đề, mở rộng lên khoảng 150ha, kết hợp chợ đầu mối nông sản khoảng 10ha. Một trung tâm logistics khác khoảng 61ha được đề xuất tại khu vực gần cảng Trần Đề, cạnh KCN Mỹ Thạnh và cảng Vĩnh Hải.
Đây là những mảnh ghép nhằm đưa Trần Đề từ một khu vực ven biển trở thành trung tâm cảng - logistics - thương mại mới của thành phố.
Cao tốc, đường sắt và cảng biển định hình lại bản đồ phát triển
Một điểm xuyên suốt của dự thảo là không gian đô thị mới phải đi cùng các hạ tầng khung cấp vùng.
Quy hoạch kế thừa và nghiên cứu bổ sung hàng loạt công trình quan trọng như cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; cao tốc Cần Thơ - Cà Mau; kéo dài cao tốc 33 từ Sóc Trăng đến Trần Đề; tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ và định hướng kéo dài qua Sóc Trăng về Cà Mau, kết nối cảng Trần Đề; phát triển cảng Trần Đề; nâng cấp, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ và nghiên cứu sân bay chuyên dùng phục vụ du lịch.
Trong hệ thống đường sắt, hồ sơ còn định hướng tổ chức các khu TOD tại những vị trí có tiềm năng phát triển đô thị như phía Đông trung tâm Cần Thơ và khu vực Ngã Bảy; đồng thời nghiên cứu đường sắt chuyên dụng nối cảng biển Trần Đề với chiều dài khoảng 73km.
Sự xuất hiện đồng thời của cao tốc, đường sắt, cảng biển, hàng không và đường thủy cho thấy hạ tầng không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà trở thành công cụ tổ chức lại toàn bộ không gian kinh tế - đô thị.
Dân số dự kiến đạt khoảng 6,1 triệu người vào năm 2050
Quy mô phát triển mới cũng đi kèm với dự báo dân số rất lớn.
Theo phương án được lựa chọn trong hồ sơ, tổng quy mô dân số Cần Thơ dự kiến khoảng 4,8 triệu người năm 2035, 6,1 triệu người năm 2050 và khoảng 8,6 triệu người vào năm 2075.
Đáng chú ý, hồ sơ cho rằng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%/năm, thành phố cần có chính sách thu hút lao động nhập cư có chọn lọc, tập trung nâng cao chất lượng nhân lực trong công nghiệp, dịch vụ và du lịch, thay vì thu hút dân số ồ ạt.
Giáo dục - đào tạo cũng được xác định là một chiến lược đột phá. Cần Thơ được định hướng trở thành một trong bốn trung tâm giáo dục đại học lớn của cả nước, với Đại học Cần Thơ làm nòng cốt, đồng thời phát triển mô hình khu đô thị đại học gắn đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.
Một Cần Thơ khác trong tầm nhìn dài hạn
Nhìn tổng thể, điểm đáng chú ý nhất của lần quy hoạch này không nằm ở một dự án riêng lẻ, mà ở việc thay đổi cấu trúc phát triển của toàn thành phố.
Cần Thơ được định hướng chuyển từ một đô thị tập trung quanh sông Hậu sang mô hình đa trung tâm, mở rộng từ vùng sản xuất nông nghiệp tới đô thị, công nghiệp, cảng biển và không gian kinh tế biển.
Ở phía trong là trung tâm Cần Thơ hiện hữu, Tiểu vùng 1E với Olympic, đô thị nước, đại học, TOD và các khu sinh thái; ở khu vực trung độ có Ngã Bảy được nghiên cứu cho trung tâm hành chính dài hạn; phía biển là Trần Đề với Khu kinh tế biển, cảng cửa ngõ, logistics và khu thương mại tự do.
Tất cả được kết nối bằng mạng lưới cao tốc, đường sắt, đường thủy và hàng không.
Nếu các định hướng này được cụ thể hóa qua những bước quy hoạch và đầu tư tiếp theo, bản đồ phát triển của Cần Thơ trong vài thập kỷ tới sẽ không còn xoay quanh một lõi đô thị duy nhất, mà trở thành một hệ thống nhiều trung tâm gắn với sông - đất liền - biển, đúng với mục tiêu tái định vị Cần Thơ thành cực tăng trưởng và cửa ngõ quốc tế của Đồng bằng sông Cửu Long.
Đăng Thy