Theo hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Tây Ninh thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, việc rà soát, phân loại lại hệ thống đô thị được đặt trong bối cảnh đặc biệt: tỉnh Tây Ninh mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất Long An và Tây Ninh (cũ), với diện tích tự nhiên khoảng 8.536 km², dân số hơn 2,96 triệu người, đồng thời chịu áp lực phải đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026–2030 ở mức 10–10,5%/năm – cao hơn đáng kể so với mục tiêu cũ.
Sơ bộ hình thành 19 đô thị loại II và III đến năm 2030
Trên cơ sở Dự thảo Nghị quyết phân loại đô thị đang trình Quốc hội khóa XV và tổng hợp trong hồ sơ điều chỉnh quy hoạch, đến năm 2030, hệ thống đô thị Tây Ninh được xác định sơ bộ gồm 19 đô thị, chia thành hai nhóm chính:
09 đô thị loại II, gồm: Tân An, Tân Ninh, Hòa Thành, Trảng Bàng, Đức Hòa, Bến Lức, Cần Giuộc, Cần Đước, Bến Cầu – Mộc Bài.
Đây là các đô thị được định hướng giữ vai trò động lực, gắn với phát triển công nghiệp, dịch vụ, logistics và kinh tế cửa khẩu, đồng thời là các điểm tựa chính cho tăng trưởng kinh tế – xã hội của tỉnh.
10 đô thị loại III, gồm: Kiến Tường, Đức Huệ, Dương Minh Châu, Châu Thành, Tân Biên, Tân Châu, Tân Trụ, Thủ Thừa, Vĩnh Hưng, Tân Thạnh.
Nhóm đô thị này được xác định là các trung tâm kinh tế – xã hội cấp huyện hoặc liên huyện (trước sắp xếp), đóng vai trò lan tỏa phát triển, hỗ trợ cho các đô thị động lực và khu vực nông thôn xung quanh.
Danh mục và phân loại trên được tổng hợp trong phương án phát triển hệ thống đô thị tỉnh Tây Ninh đến năm 2030, kèm theo lộ trình hoàn tất phân cấp, phân loại đô thị trong giai đoạn 2026–2030, bảo đảm tuân thủ các tiêu chí, tiêu chuẩn và quy chuẩn hiện hành.
Tây Ninh trong cấu trúc vùng Đông Nam Bộ: cực tăng trưởng thứ cấp
Theo định hướng quy hoạch vùng, Tây Ninh thuộc vùng Đông Nam Bộ mở rộng, trong đó TP.HCM tiếp tục giữ vai trò cực tăng trưởng chủ đạo của cả nước. Trong cấu trúc này, Tây Ninh được xác định là cực tăng trưởng thứ cấp, có nhiệm vụ hỗ trợ, bổ sung và chia sẻ áp lực phát triển với TP.HCM.
Lợi thế của Tây Ninh nằm ở vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế, kết nối trực tiếp với Campuchia, đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa TP.HCM và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, phần lãnh thổ Long An (cũ) sau khi sáp nhập được đánh giá là yếu tố giúp Tây Ninh tăng cường kết nối với TP.HCM, tạo dư địa lớn cho phát triển công nghiệp, logistics và đô thị vệ tinh trong không gian vùng.
Phát triển đô thị theo mạng lưới, kiểm soát mở rộng tràn lan
Quy hoạch xác định phát triển hệ thống đô thị Tây Ninh theo mô hình mạng lưới, gắn với các khu vực đô thị hóa cơ bản, khu vực đô thị hóa lớn và các Khu kinh tế cửa khẩu. Các đô thị không phát triển rời rạc mà được tổ chức dọc theo các hành lang công nghiệp – đô thị, kết nối bằng hệ thống giao thông huyết mạch, bảo đảm liên kết không gian và kinh tế – xã hội trong toàn tỉnh và với vùng.
Đáng chú ý, hồ sơ quy hoạch nhấn mạnh nguyên tắc không mở rộng đô thị một cách tràn lan, thiếu cơ sở khoa học. Thay vào đó, Tây Ninh định hướng:
Ưu tiên nâng cấp, cải thiện chất lượng hạ tầng hiện hữu;
Từng bước mở rộng quy mô đô thị theo kế hoạch nâng loại;
Phát triển đô thị nén tại một số khu vực trọng tâm nhằm tiết kiệm đất và nâng cao hiệu quả sử dụng đất đô thị.
Cách tiếp cận này nhằm tránh lặp lại mô hình phát triển dàn trải, gây áp lực lên hạ tầng và ngân sách, đồng thời tạo dư địa cho phát triển bền vững trong dài hạn.
Hướng đến tầm nhìn “Tây Ninh xanh”
Một trụ cột xuyên suốt của quy hoạch là hiện thực hóa tầm nhìn “Tây Ninh xanh”, với mục tiêu xây dựng các đô thị có môi trường sống, làm việc và kinh doanh hấp dẫn, đủ sức giữ chân người dân và doanh nghiệp địa phương, đồng thời thu hút nhà đầu tư, người lao động và khách du lịch.
Theo đó, Tây Ninh định hướng phát triển đô thị sinh thái ven sông Vàm Cỏ Đông và sông Vàm Cỏ, cải tạo cảnh quan đô thị ven sông, kết hợp xây dựng hệ thống phòng chống lũ lụt để bảo đảm an toàn cho các đô thị khu vực này. Với các khu vực trũng thấp, quy hoạch yêu cầu có giải pháp phát triển phù hợp nhằm bảo đảm an toàn dân sinh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Mục tiêu đô thị hóa đến năm 2030
Về tổng thể, Tây Ninh đặt mục tiêu xây dựng nền kinh tế năng động, tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, phù hợp với Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Trong lĩnh vực đô thị, các chỉ tiêu chính được xác định gồm:
Tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 45–50%;
Hoàn tất phân cấp, phân loại đô thị giai đoạn 2026–2030;
Phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đáp ứng nhu cầu đô thị và khu công nghiệp, tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành.
Với định hướng này, việc hình thành 19 đô thị loại II và III không chỉ là sự thay đổi về danh xưng, mà là bước đi nhằm tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cao chất lượng đô thị và khẳng định vai trò của Tây Ninh trong mạng lưới đô thị vùng Đông Nam Bộ.
Đăng Thy