Ảnh minh họa
Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê (2023), tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên (từ 15-24 tuổi) quý 2 năm 2024 là 8,01%, tăng 0,6 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Trong khi nhiều cử nhân loay hoay tìm việc, một bộ phận Gen Z lại chọn con đường freelancing, khởi nghiệp hoặc làm việc từ xa. Câu hỏi đặt ra: Liệu thị trường lao động đang thiếu việc làm, hay thanh niên chưa thích ứng kịp với xu thế mới?
Nghịch lý thừa bằng cấp, thiếu kỹ năng
Nguyễn Thị Lan Anh (23 tuổi, cử nhân Quản trị Kinh doanh) vừa nhận thêm một email từ chối việc làm. Đây là lá thư thứ 47 trong 6 tháng ròng rã tìm việc. "Tốt nghiệp loại khá, ngoại ngữ B2, nhưng doanh nghiệp đều yêu cầu 2-3 năm kinh nghiệm", cô gái trẻ thở dài. Đây cũng là tình trạng chung của nhiều bạn trẻ mới ra trường đang gặp phải.
Theo Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, mỗi năm có khoảng 1,2 triệu người gia nhập thị trường lao động, nhưng 40% sinh viên tốt nghiệp đại học không tìm được việc phù hợp. Đây là tình trạng đáng báo động khi sắp tới đây, sự phát triển về công nghệ, trí tuệ nhân tạo và biến động xã hội có thể gây trầm trọng thêm vấn đề này.
Nguyên nhân được chỉ ra là do “lỗ hổng” trong chương trình đào tạo của một số trường đại học còn lạc hậu, chưa bắt kịp xu thế, chưa phục vụ nhu cầu thực tiễn. Nhiều doanh nghiệp phản ánh sinh viên ra trường thiếu kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm và kỹ năng chuyên môn thực tế.
Tình trạng này còn diễn ra do những định hướng sai lầm. Nhiều bạn trẻ chọn ngành học theo áp lực gia đình hoặc xu hướng, dẫn đến dư thừa nhân lực ngành Công nghệ thông tin, Quản trị kinh doanh trong khi thiếu hụt trầm trọng nhân sự ngành Dịch vụ cộng đồng.
Làn sóng mới: Khi người trẻ tự tạo việc làm
Freelancer - Tự do, thu nhập khủng
Bàn Thị Nguyệt Anh, sinh viên ngành Truyền thông tại Hà Nội, đã cùng lúc cộng tác với 4 khách hàng và đơn vị báo chí trong khi đang làm nhân viên bán thời gian cho một công ty du học. Nhờ có định hướng phát triển sớm, hiện bạn đã có một kênh Tiktok thu hút nhiều lượt xem và công việc ổn định với thu nhập gấp 3 so với mức lương của sinh viên mới ra trường.
Nguyệt Anh chia sẻ bí quyết của mình: “Phải xuất phát sớm và luôn trong trạng thái tìm kiếm cơ hội với tâm thế muốn được học hỏi. Từ năm đầu đại học mình đã mạnh dạn đi xin việc ở tất cả những nơi cảm thấy thích và cố gắng tạo network thật tốt. Nhờ tinh thần ham học hỏi và những mối quan hệ đó mà mình mới có được ngày hôm nay”.
Theo khảo sát của Top CV, hiện cũng có 35% thanh niên Việt chọn làm freelancer. Thu nhập trung bình 10-30 triệu đồng/tháng ở các ngành thiết kế, lập trình, viết content. Đây là những ngành tương đối dễ kiếm việc cho sinh viên ở vị trí thực tập sinh, cộng tác viên, bán thời gian để học hỏi, trau dồi kỹ năng nghề nghiệp và kinh nghiệm xã hội.
Xuất khẩu lao động chất lượng cao
Xuất khẩu lao động chất lượng cao đang trở thành lựa chọn hấp dẫn cho thanh niên Việt. Theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chỉ riêng chương trình kỹ năng đặc định Nhật Bản đã thu hút hơn 50.000 lao động trẻ từ 2020-2023, với mức lương trung bình 35-50 triệu đồng/tháng - gấp 3-5 lần thu nhập trong nước cùng vị trí.
Không chỉ dừng lại ở các ngành truyền thống như xây dựng, nông nghiệp, nhiều kỹ sư công nghệ thông tin, điều dưỡng viên Việt cũng đang được các thị trường Nhật Bản, Đức, Israel săn đón. Đây không còn là giải pháp tạm thời mà trở thành bước đệm quan trọng để người trẻ tích lũy kinh nghiệm quốc tế và vốn liếng cho tương lai.
Khởi nghiệp sáng tạo
Khởi nghiệp đang trở thành xu hướng mạnh mẽ trong giới trẻ Việt Nam, với hàng loạt mô hình sáng tạo gây ấn tượng. Năm 2023, cả nước có gần 10,7 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 6,6% về số doanh nghiệp, trong đó nhiều dự án đã gọi vốn thành công từ các quỹ đầu tư nước ngoài.
Từ các ứng dụng công nghệ đến mô hình nông nghiệp thông minh, người trẻ đang chứng minh khả năng biến ý tưởng thành doanh nghiệp thực thụ. Đặc biệt, các không gian làm việc chung và chương trình ươm tạo khởi nghiệp đã trở thành bệ phóng quan trọng, giúp nhiều bạn trẻ vượt qua rào cản ban đầu để hiện thực hóa ước mơ làm chủ.
Ngoài tư duy đổi mới, chủ động, lộ trình phát triển cụ thể của cá nhân, còn cần sự chung tay của các cơ quan, tổ chức để đẩy mạnh việc làm thanh niên. Trước hết từ việc thay đổi chính sách, tập trung đề án nâng cao kỹ năng tay nghề của lao động trẻ, cung cấp gói vay ưu đãi hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp.
Các doanh nghiệp nên cũng mở rộng cơ hội việc làm cho người trẻ được học hỏi và phát triển. Đặc biệt, cần sự cải tiến, kiểm định thường xuyên trong chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục để đảm bảo lực lượng sinh viên mới ra trường đủ điều kiện đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động hiện nay.
Hồng Anh