Thống nhất một đầu mối kiểm tra thực phẩm nhập khẩu
Một trong những bước chuyển đáng chú ý trong công tác quản lý an toàn thực phẩm là việc thống nhất đầu mối kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu.
Thực hiện Quyết định số 5258/QĐ-UBND ngày 19/8/2026 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 1/9/2026, Sở An toàn thực phẩm chính thức tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trên địa bàn.
Từ khi triển khai đến nay, Sở đã tiếp nhận 1.064 hồ sơ, trong đó hoàn tất xử lý 723 hồ sơ. Các nhóm hàng chủ yếu gồm thực phẩm đông lạnh, trái cây, rau củ quả và thực phẩm chế biến.
Việc tập trung nhiệm vụ về một đầu mối được kỳ vọng tạo thuận lợi đáng kể cho doanh nghiệp. Thay vì phải liên hệ với nhiều cơ quan, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục tại một đầu mối thống nhất, qua đó giảm thời gian, chi phí và hạn chế những khâu trung gian không cần thiết.
Ở góc độ quản lý, mô hình này cũng tạo điều kiện để cơ quan chuyên môn xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, tăng khả năng theo dõi, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc thực phẩm ngay từ cửa ngõ nhập khẩu.
Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để Thành phố vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm trong bối cảnh lượng hàng hóa lưu thông ngày càng lớn.
Bữa ăn học đường được kiểm soát từ nguồn nguyên liệu
Nếu thực phẩm nhập khẩu được kiểm soát ngay từ cửa ngõ thì bữa ăn học đường lại là một trong những "mắt xích" được Thành phố đặc biệt quan tâm bởi liên quan trực tiếp đến sức khỏe trẻ em, học sinh.
Thực hiện Chỉ thị số 33/CT-TTg ngày 14/8/2026 và Công điện số 64/CĐ-TTg ngày 13/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ, Sở An toàn thực phẩm đã ban hành Kế hoạch số 5619/KH-SATTP ngày 8/9/2026, đồng thời phối hợp các sở, ngành và địa phương triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm trong trường học.
Một trong những nhiệm vụ được chú trọng là nâng cao năng lực cho đội ngũ trực tiếp tham gia quản lý.
Sở đã phối hợp tổ chức 9 lớp tập huấn cho 5.116 người, gồm cán bộ quản lý an toàn thực phẩm tại phường, xã, đặc khu; thành viên Ban Chỉ đạo liên ngành; nhân viên y tế và hơn 3.200 hiệu trưởng các trường học.
Song song với tập huấn, Sở ban hành các văn bản hướng dẫn địa phương lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn, cũng như quy trình ứng phó, xử lý sự cố an toàn thực phẩm trong trường học.
Điểm đáng chú ý là công tác kiểm soát không chỉ dừng ở việc kiểm tra bếp ăn trong trường mà được mở rộng về phía các đơn vị cung cấp suất ăn sẵn.
Theo đó, Sở triển khai hai kế hoạch kiểm tra chuyên đề đối với các cơ sở cung cấp suất ăn sẵn. Các bếp ăn tập thể, căng tin và đơn vị cung ứng được rà soát, đánh giá năng lực; đồng thời từng bước số hóa, công khai mạng lưới đơn vị cung cấp thực phẩm an toàn.
Khoảng 400 cơ sở cung cấp suất ăn sẵn trên địa bàn đã được Sở làm việc, hướng dẫn trực tiếp về các yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm.
Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu quản lý đang chuyển mạnh từ kiểm tra khi sự cố xảy ra sang phòng ngừa nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Từ nguyên liệu đầu vào, vận chuyển, sơ chế, chế biến, bảo quản đến chia suất ăn đều phải được đặt trong một quy trình kiểm soát liên tục.
Phụ huynh trở thành một mắt xích giám sát
Một điểm mới được nhấn mạnh trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm học đường là phát huy vai trò giám sát của phụ huynh.
Các trường được khuyến khích tạo điều kiện để Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia kiểm tra nguồn thực phẩm đầu vào, quy trình chế biến, chia suất ăn và, trong những trường hợp phù hợp, thực hiện test nhanh đối với một số nhóm nguyên liệu có nguy cơ cao.
Sự tham gia của phụ huynh không thay thế trách nhiệm của nhà trường hay cơ quan quản lý, nhưng tạo thêm một lớp giám sát xã hội ngay tại nơi trẻ em sử dụng bữa ăn hằng ngày.
Cùng với an toàn thực phẩm, chất lượng nước uống và nước sinh hoạt tại trường học cũng được đặt trong yêu cầu kiểm soát chặt chẽ. Việc kiểm soát chất lượng nước được thực hiện theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và Thông tư số 52/2024/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Tùy theo vai trò là đơn vị cấp nước hay đơn vị sử dụng nước, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm thực hiện nội kiểm theo quy định. Công tác giám sát chất lượng nước sạch trên địa bàn do Sở Y tế chủ trì theo Quyết định số 5720/QĐ-UBND.
Đáng chú ý, Thành phố cũng chuẩn bị tổ chức diễn tập xử lý tình huống ngộ độc thực phẩm quy mô lớn, từ 30 người mắc trở lên, với sự tham gia của trường học, cơ sở y tế và chính quyền địa phương.
Mục tiêu không chỉ là phát hiện nhanh mà còn phải bảo đảm khả năng phối hợp, khoanh vùng, điều tra nguyên nhân, cấp cứu và truyền thông khi xảy ra sự cố.
Không gian mạng không phải "vùng trống" quản lý
Một thách thức mới đối với quản lý an toàn thực phẩm là sự phát triển nhanh của kinh doanh trên môi trường số.
Chỉ với một tài khoản mạng xã hội hoặc gian hàng trực tuyến, người bán có thể tiếp cận hàng nghìn khách hàng mà không cần có cửa hàng vật lý. Mô hình này tạo thuận lợi cho người tiêu dùng nhưng đồng thời đặt ra bài toán lớn về nguồn gốc hàng hóa, danh tính người bán và trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Quan điểm của Sở An toàn thực phẩm là kinh doanh thực phẩm trên môi trường số không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân đối với sản phẩm cung cấp cho người tiêu dùng.
Từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực, tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc quản lý hoạt động kinh doanh trực tuyến.
Việc xác thực danh tính người bán trên các nền tảng trung gian được kỳ vọng góp phần hạn chế tài khoản ảo, đồng thời nâng cao khả năng truy xuất khi phát sinh vi phạm.
Trong trường hợp người bán không công khai địa chỉ, che giấu danh tính hoặc tìm cách trốn tránh trách nhiệm, cơ quan chức năng có thể phối hợp xác minh thông qua các dữ liệu liên quan đến dòng tiền, hạ tầng mạng, đơn vị giao nhận và những nguồn thông tin phù hợp khác để xử lý theo quy định.
Từ phía người tiêu dùng, cơ quan quản lý khuyến cáo chỉ nên mua thực phẩm từ những tài khoản có thông tin rõ ràng, nguồn gốc sản phẩm minh bạch và có khả năng truy xuất.
Siết thức ăn đường phố tại những khu vực nguy cơ cao
Cùng với môi trường mạng, thức ăn đường phố tiếp tục là lĩnh vực cần được quản lý thường xuyên.
Theo Kế hoạch số 2907/KH-SATTP ngày 22/6/2026, UBND 168 phường, xã, đặc khu được giao trực tiếp rà soát, lập danh sách và quản lý các hàng quán vỉa hè, xe đẩy kinh doanh thức ăn đường phố.
Lực lượng chức năng tập trung tại những khu vực có nguy cơ cao như cổng trường học, bệnh viện, bến xe và khu công nghiệp.
Điểm quan trọng là kiểm tra được kết hợp với hướng dẫn trực tiếp. Người bán được nhắc nhở thực hiện những yêu cầu tưởng như đơn giản nhưng có ý nghĩa lớn đối với an toàn thực phẩm như sử dụng kẹp gắp, đeo găng tay phù hợp, che chắn thực phẩm khỏi bụi bẩn, giữ vệ sinh dụng cụ và khu vực chế biến.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xử phạt mà quan trọng hơn là thay đổi thói quen kinh doanh, hình thành ý thức tự kiểm soát của người bán.
Hình thành hệ sinh thái an toàn thực phẩm bền vững
Từ cửa ngõ nhập khẩu đến trường học, từ quán ăn vỉa hè đến các gian hàng trên mạng, quản lý an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh đang được triển khai theo hướng bao phủ toàn bộ chuỗi cung ứng và các phương thức kinh doanh mới.
Điểm chung trong các giải pháp là chuyển mạnh từ tư duy xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa; từ kiểm tra đơn lẻ sang kiểm soát chuỗi; từ quản lý hành chính thuần túy sang kết hợp dữ liệu, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng.
Trong đó, sự tham gia của phụ huynh, người tiêu dùng, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở được xem là những mắt xích quan trọng để tạo nên hệ thống giám sát nhiều tầng.
Thời gian tới, Sở An toàn thực phẩm tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và tiếp nhận phản ánh của người dân 24/7.
Một hệ sinh thái thực phẩm an toàn không thể chỉ được xây dựng bằng những đợt kiểm tra sau khi sản phẩm đã đến tay người tiêu dùng. Đó phải là một chuỗi kiểm soát liên tục, bắt đầu từ nguồn nguyên liệu, cửa ngõ nhập khẩu, cơ sở sản xuất, vận chuyển, kinh doanh và kết thúc ở trách nhiệm của người bán cũng như lựa chọn của người tiêu dùng.
Với cách tiếp cận này, Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường thực phẩm minh bạch, có khả năng truy xuất và kiểm soát rủi ro tốt hơn, qua đó bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em và học sinh – những đối tượng cần được ưu tiên trong chiến lược bảo đảm an toàn thực phẩm lâu dài.
Tấn Tài