Hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược, đặt nền móng cho việc kiến tạo một “chiếc áo thể chế” phù hợp với quy mô, vai trò và khát vọng phát triển của thành phố. Trong bối cảnh mới, khi yêu cầu về tăng trưởng nhanh và bền vững ngày càng cấp thiết, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được xem là giải pháp mang tính căn cơ, lâu dài để “cởi trói” các rào cản thể chế.
Từ cơ chế “đặc thù” đến thể chế “vượt trội”
Phát biểu định hướng tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, nhấn mạnh rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không đơn thuần là sự kế thừa hay kéo dài các cơ chế đặc thù trước đây. Đây là một bước chuyển mang tính đột phá về tư duy quản lý và phát triển.
Theo ông, thành phố cần chuyển từ mô hình “xin – cho” sang cơ chế “trao quyền – chịu trách nhiệm”, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, hướng đến tính tự chủ, linh hoạt và hiệu quả cao hơn. “Luật Đô thị đặc biệt phải khẳng định được sự chuyển đổi từ cơ chế đặc thù sang thể chế vượt trội, từ đề xuất sang chủ động quyết định, từ quản lý sang kiến tạo phát triển”, ông nhấn mạnh.
Thực tiễn cho thấy, dù là đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp lớn vào ngân sách quốc gia, nhưng Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang chịu sự ràng buộc bởi khung pháp lý chung, vốn được thiết kế cho nhiều địa phương với điều kiện phát triển khác nhau. Điều này đã tạo ra những “điểm nghẽn” kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phản ứng chính sách nhanh của một siêu đô thị.
Do đó, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng một hệ thống pháp luật riêng, đủ mạnh, đủ linh hoạt để thành phố phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế, đồng thời đáp ứng các chuẩn mực phát triển quốc tế.
Ba nhiệm vụ trọng tâm trong “kỷ nguyên mới”
Theo lãnh đạo thành phố, hiện nay Thành phố Hồ Chí Minh đang đồng thời triển khai ba nhiệm vụ lớn có tính liên kết chặt chẽ.
Thứ nhất là tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị nhằm đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, bất cập trong quá trình thực hiện.
Thứ hai là xây dựng dự thảo nghị quyết mới của Trung ương thay thế Nghị quyết 31, với định hướng phát triển thành phố trong bối cảnh mới, phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và chuyển đổi số.
Thứ ba, quan trọng nhất, là nghiên cứu và xây dựng Luật Đô thị đặc biệt – công cụ pháp lý cao nhất nhằm luật hóa các chủ trương, chính sách đã được xác định. Đây chính là “điểm hội tụ” của toàn bộ quá trình đổi mới thể chế, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển dài hạn.
Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường cho rằng việc luật hóa là điều kiện tiên quyết để giải phóng nguồn lực, thu hút đầu tư, tạo ra các động lực tăng trưởng mới và mở rộng không gian phát triển cho thành phố.
Ba nguyên tắc “vàng” định hình dự luật
Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng để Luật Đô thị đặc biệt thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, cần bám sát ba nguyên tắc cốt lõi.
Trước hết là trao quyền tự chủ thực chất cho chính quyền thành phố. Điều này không chỉ dừng ở việc phân cấp mà phải đi kèm với cơ chế trách nhiệm rõ ràng, đảm bảo thành phố có thể chủ động quyết định các vấn đề quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ hai là luật hóa từ thực tiễn. Các quy định pháp luật phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, tập trung giải quyết các điểm nghẽn tồn tại lâu nay như quản lý không gian ngầm, sử dụng tài sản công, phát triển hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án đường sắt đô thị.
Thứ ba là phát huy tính đặc thù của đô thị đặc biệt. Thành phố cần tận dụng tối đa các lợi thế riêng có về vị trí địa lý, quy mô dân số, trình độ phát triển kinh tế để tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội trong khu vực và quốc tế.
Những đề xuất đột phá: Từ tài chính đến không gian phát triển
Một trong những nội dung được thảo luận sôi nổi tại hội thảo là các đề xuất mang tính đột phá nhằm tạo động lực mới cho thành phố.
Các chuyên gia đề xuất xây dựng cơ chế tài chính – ngân sách vượt trội, cho phép Thành phố Hồ Chí Minh chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực, quyết định chi tiêu và tái đầu tư phát triển. Cơ chế này cần tiệm cận với thông lệ quốc tế, tạo điều kiện để thành phố trở thành trung tâm tài chính khu vực.
Bên cạnh đó, việc mở rộng không gian phát triển cũng được xem là yêu cầu cấp thiết. Không chỉ dừng lại ở không gian bề mặt, thành phố cần có hành lang pháp lý để khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian số, cũng như tăng cường liên kết vùng và phát triển không gian đô thị đa tầng.
Đặc biệt, cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) được nhiều chuyên gia đánh giá cao. Đây là công cụ cho phép thành phố triển khai các mô hình kinh tế mới, ứng dụng công nghệ tiên tiến trong môi trường pháp lý linh hoạt, từ đó rút kinh nghiệm và hoàn thiện chính sách trước khi áp dụng rộng rãi.
Nếu được triển khai hiệu quả, cơ chế này sẽ biến Thành phố Hồ Chí Minh trở thành “phòng thí nghiệm” đổi mới sáng tạo của cả nước, góp phần thúc đẩy nền kinh tế số và các ngành công nghiệp tương lai.
Huy động trí tuệ, kiến tạo tương lai
Phát biểu tại hội thảo,PGS TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết đây là hoạt động cụ thể hóa chương trình hợp tác giữa nhà trường và UBND thành phố giai đoạn 2026–2030.
Ông nhấn mạnh, việc huy động đội ngũ trí thức, chuyên gia tham gia xây dựng chính sách là yếu tố then chốt để đảm bảo dự thảo luật có tính khoa học, thực tiễn và tầm nhìn dài hạn. Những ý kiến đóng góp tại hội thảo không chỉ giúp hoàn thiện dự thảo mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới trong quản trị đô thị.
Các chuyên gia cũng đề xuất cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là các mô hình đô thị đặc biệt thành công trên thế giới, để vận dụng phù hợp với điều kiện của Việt Nam.
Kỳ vọng bước ngoặt lịch sử
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ cần vượt qua những khó khăn trước mắt mà còn phải vươn lên mạnh mẽ, khẳng định vị thế là trung tâm kinh tế, tài chính hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp thành phố lấy lại đà tăng trưởng hai con số, đồng thời tạo dựng nền tảng phát triển bền vững trong dài hạn. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là “bản hiến chương” cho tương lai phát triển của đô thị mang tên Bác.
Kết thúc hội thảo, lãnh đạo thành phố bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được những ý kiến phản biện sâu sắc, những đề xuất sáng tạo từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Mục tiêu là xây dựng một đạo luật không chỉ khả thi, hiệu quả mà còn mang tính tiên phong, dẫn dắt sự phát triển.
Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của xã hội và sự chung tay của giới trí thức, hành trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt đang mở ra một chương mới đầy kỳ vọng cho Thành phố Hồ Chí Minh – một đô thị năng động, sáng tạo và không ngừng vươn xa trong kỷ nguyên mới.
Tấn Tài