Từ khoảnh khắc lịch sử ấy đến Nagoya 2026 là hành trình hơn ba thập niên bền bỉ vươn lên của thể thao nước nhà. Từ một nền thể thao từng bước tìm kiếm cơ hội hội nhập, Việt Nam đã xây dựng được lực lượng vận động viên (VĐV) ngày càng chuyên nghiệp, mở rộng sự hiện diện ở đấu trường châu lục và nuôi dưỡng khát vọng chinh phục những đỉnh cao mới.
Từ hội nhập đến khẳng định vị thế châu lục
Tại ASIAD 1982 ở New Delhi (Ấn Độ), lần đầu tiên tham dự Đại hội, thể thao Việt Nam chỉ có một nhóm xạ thủ và giành được một huy chương đồng (HCĐ). Bốn thập niên sau, đoàn thể thao Việt Nam đến Nagoya 2026 với lực lượng gần 400 VĐV, dự kiến góp mặt ở khoảng 70% số môn thi đấu. Sự thay đổi về quy mô phản ánh quá trình phát triển, tích lũy kinh nghiệm và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của thể thao quốc gia.
Qua các kỳ ASIAD, những tấm huy chương không chỉ là thành quả của nỗ lực cá nhân mà còn ghi dấu sự trưởng thành của cả một hệ thống đào tạo, huấn luyện và thi đấu. Từ tấm HCV lịch sử của Trần Quang Hạ tại Hiroshima 1994, thể thao Việt Nam tiếp tục bổ sung những cột mốc đáng nhớ, đưa tổng số huy chương vàng tại đấu trường này lên 21, cùng 28 huy chương bạc (HCB) và hơn 90 HCĐ theo số liệu được nêu.
Trong bức tranh thể thao Đông Nam Á, Việt Nam từng bước khẳng định chỗ đứng bằng thành tích ở nhiều môn khác nhau. Nếu Thái Lan tạo dấu ấn ở quyền Anh, cử tạ, taekwondo và cầu lông; Indonesia nổi bật với cầu lông, cử tạ, leo núi thể thao; Philippines có thế mạnh ở thể dục dụng cụ, quyền Anh và điền kinh, thì Việt Nam sở hữu lực lượng cạnh tranh ở các môn như bắn súng, wushu, karate, pencak silat, rowing, cầu mây, cử tạ và điền kinh.
Đáng chú ý, tại ASIAD 19 ở Hàng Châu (Trung Quốc), đoàn thể thao Việt Nam giành 3 HCV, 5 HCB và 19 HCĐ, xếp thứ 21 toàn đoàn. Dù chưa thể cạnh tranh trực tiếp với các cường quốc thể thao châu lục như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc, thành tích tại Hàng Châu cho thấy Việt Nam vẫn duy trì khả năng tranh chấp huy chương ở nhiều môn, đồng thời tiếp tục hiện diện trong nhóm các đoàn thể thao Đông Nam Á giành HCV.
Tuy nhiên, những con số cũng đặt ra yêu cầu nhìn nhận thực chất về khoảng cách trình độ. Thành tích giữa các kỳ ASIAD chưa hoàn toàn ổn định, trong khi cuộc cạnh tranh ở châu lục ngày càng quyết liệt. Muốn chuyển từ khả năng tạo bất ngờ sang năng lực tranh chấp huy chương bền vững, thể thao Việt Nam cần một chiến lược dài hạn, đầu tư có trọng tâm và cơ chế phát triển VĐV phù hợp với chuẩn mực thể thao đỉnh cao.
Sức bật mới cho khát vọng vươn mình
Khi ngọn lửa ASIAD 20 rực cháy tại Nagoya, kỳ vọng dành cho thể thao Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng huy chương. Đây còn là cơ hội để đánh giá năng lực cạnh tranh của các môn thể thao trọng điểm, kiểm nghiệm hiệu quả đầu tư và tạo động lực cho một giai đoạn phát triển mới.
Điểm đáng chú ý trong hành trình đến Nagoya lần này là sự chuyển động về tư duy phát triển thể thao thành tích cao. Quyết định số 816/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026-2045, mở ra định hướng đầu tư dài hạn, tập trung hơn vào những môn và VĐV có khả năng cạnh tranh ở đấu trường quốc tế.
Thay vì đầu tư dàn trải, định hướng mới đặt ra yêu cầu tập trung nguồn lực cho các môn thể thao trọng điểm, xây dựng lực lượng VĐV tinh hoa đủ khả năng tranh chấp huy chương ở cấp độ châu lục và Olympic. Cùng với đó là yêu cầu đổi mới công tác tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện, nâng cao chất lượng dinh dưỡng, y học thể thao và chế độ đãi ngộ đối với VĐV.
Đây không chỉ là câu chuyện đầu tư kinh phí, mà còn là quá trình xây dựng môi trường phát triển toàn diện cho tài năng thể thao. Một VĐV muốn vươn tới đỉnh cao cần được phát hiện sớm, đào tạo bài bản, thi đấu thường xuyên với những đối thủ mạnh và có đủ điều kiện phục hồi, duy trì phong độ trong suốt sự nghiệp.
Trong bối cảnh ấy, ASIAD 20 mang ý nghĩa như một phép thử quan trọng đối với những định hướng phát triển mới. Thành tích tại Nagoya sẽ là một trong những cơ sở để nhìn nhận năng lực thực tế của thể thao Việt Nam, từ đó tiếp tục điều chỉnh chiến lược đầu tư, nâng cao hiệu quả đào tạo và chuẩn bị cho những mục tiêu xa hơn.
Hành trình từ Hiroshima 1994 đến Nagoya 2026 vì thế không đơn thuần là sự trở lại của một kỳ Á vận hội trên đất Nhật Bản. Đó còn là hành trình tiếp nối khát vọng, nơi những thế hệ VĐV hôm nay mang theo niềm tự hào từ những người đi trước, đồng thời mở ra kỳ vọng về một nền thể thao Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại và có sức cạnh tranh cao hơn.
Từ tấm HCV đầu tiên của Trần Quang Hạ đến những mục tiêu mới tại Nagoya, mỗi bước tiến đều được đánh đổi bằng mồ hôi, ý chí và sự hy sinh thầm lặng. Khi thể thao Việt Nam bước vào ASIAD 20, điều được chờ đợi không chỉ là những khoảnh khắc đứng trên bục vinh quang, mà còn là bản lĩnh thi đấu, tinh thần cống hiến và sự trưởng thành của một thế hệ VĐV mới.
Cùng ngọn lửa Á vận hội, thể thao Việt Nam tiếp tục hành trình khẳng định mình, hướng đến những chuẩn mực cao hơn và khát vọng tỏa sáng cùng châu Á.
Tấn Tài