Với hàng loạt giải pháp mang tính hệ thống, từ điều chỉnh chính sách tài chính y tế, mở rộng quyền lợi người tham gia, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh đến thí điểm các nguồn thu mới từ thuế tiêu thụ đặc biệt, Chính phủ đang mở ra một giai đoạn cải cách sâu rộng nhằm tiến tới bao phủ BHYT toàn dân vào năm 2030.
Đây không chỉ là một kế hoạch hành động đơn thuần, mà còn là tuyên bố mạnh mẽ về quyết tâm xây dựng một hệ thống y tế công bằng, nhân văn và bền vững, trong đó mọi người dân đều được bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe có chất lượng.
Tầm nhìn chiến lược cho một hệ thống an sinh hiện đại
Trong nhiều năm qua, BHYT đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của hệ thống an sinh xã hội Việt Nam. Chính sách này không chỉ góp phần chia sẻ gánh nặng chi phí y tế giữa cộng đồng mà còn giúp hàng triệu người dân tránh nguy cơ tái nghèo do bệnh tật.
Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi nhanh chóng của mô hình bệnh tật, già hóa dân số, áp lực chi phí y tế và yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ, hệ thống BHYT hiện hành đang đứng trước nhiều thách thức mới. Chính vì vậy, Quyết định số 844/QĐ-TTg được xem là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc toàn diện hệ thống BHYT theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.
Theo kế hoạch, Việt Nam đặt mục tiêu đạt tỷ lệ bao phủ BHYT trên 95,5% dân số vào năm 2026 và tiến tới bao phủ toàn dân vào năm 2030. Đây là một mục tiêu đầy tham vọng nhưng cũng phù hợp với xu hướng phát triển của nhiều quốc gia có hệ thống y tế tiên tiến.
Điểm đáng chú ý là kế hoạch lần này không chỉ tập trung vào mở rộng số lượng người tham gia mà còn hướng đến nâng cao chất lượng thụ hưởng, giảm chi trực tiếp từ tiền túi của người dân và bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm để đổi mới toàn diện hệ thống BHYT
Để hiện thực hóa mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân, Chính phủ đã xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mang tính xuyên suốt và đồng bộ.
Tăng cường vai trò lãnh đạo và đổi mới truyền thông
Một trong những yêu cầu đầu tiên được đặt ra là nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền và các cơ quan chức năng trong tổ chức thực hiện chính sách BHYT.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông sẽ được đổi mới theo hướng gần gũi, thực chất và dễ tiếp cận hơn, giúp người dân hiểu rõ BHYT không chỉ là nghĩa vụ mà còn là “tấm lá chắn tài chính” trước rủi ro bệnh tật.
Việc thay đổi nhận thức xã hội về BHYT được xem là yếu tố then chốt để đạt mục tiêu bao phủ toàn dân trong bối cảnh vẫn còn một bộ phận người dân tham gia chưa bền vững hoặc chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của mình.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Chính phủ xác định việc sửa đổi Luật Bảo hiểm y tế và các văn bản liên quan là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Những nội dung được xem xét sửa đổi bao gồm mức đóng, phạm vi quyền lợi, cơ chế thanh toán, chính sách hỗ trợ đối tượng yếu thế và quản lý quỹ BHYT theo hướng linh hoạt, minh bạch hơn.
Việc hoàn thiện pháp luật cũng sẽ tạo cơ sở để triển khai các mô hình BHYT bổ sung, mở rộng phạm vi bảo vệ tài chính cho người dân.
Nâng cao chất lượng khám chữa bệnh
Một hệ thống BHYT bền vững không thể tách rời chất lượng dịch vụ y tế. Vì vậy, kế hoạch yêu cầu nâng cao năng lực khám chữa bệnh ở tất cả các tuyến, đặc biệt là y tế cơ sở.
Các bệnh viện tuyến huyện, tuyến tỉnh sẽ tiếp tục được đầu tư nhân lực, trang thiết bị và công nghệ nhằm giảm tình trạng quá tải ở tuyến trên. Đồng thời, việc cải thiện thái độ phục vụ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao sự hài lòng của người bệnh được đặt ra như những tiêu chí bắt buộc.
Quản trị quỹ hiệu quả và minh bạch
Một trong những thách thức lớn của hệ thống BHYT hiện nay là bảo đảm cân đối quỹ trong bối cảnh chi phí y tế ngày càng gia tăng.
Do đó, Chính phủ yêu cầu tăng cường năng lực quản lý nhà nước, đẩy mạnh kiểm soát lạm dụng quỹ, ứng dụng công nghệ trong giám định BHYT và bảo đảm việc sử dụng quỹ đúng mục đích, hiệu quả, minh bạch.
Phát triển quỹ BHYT bền vững
Đây được xem là điểm nhấn mang tính đột phá trong kế hoạch lần này.
Ngoài việc nghiên cứu điều chỉnh mức đóng BHYT phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, Chính phủ còn hướng tới đa dạng hóa nguồn thu để tạo nền tảng tài chính ổn định lâu dài cho hệ thống y tế.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng AI
Kế hoạch cũng nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số trong quản lý BHYT.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, liên thông hồ sơ sức khỏe điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý chi phí khám chữa bệnh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân khi tiếp cận dịch vụ y tế.
Đột phá từ nguồn thu mới: Thuế “tội lỗi” vì sức khỏe cộng đồng
Một trong những nội dung được dư luận đặc biệt quan tâm là chủ trương thí điểm huy động nguồn thu cho Quỹ BHYT từ các sản phẩm có hại cho sức khỏe như thuốc lá, rượu, bia và đồ uống có đường.
Theo kế hoạch, Chính phủ sẽ xây dựng Nghị quyết về thí điểm huy động, đa dạng hóa và mở rộng nguồn thu cho Quỹ BHYT, dự kiến hoàn thành vào Quý IV/2028.
Đây là bước chuyển đổi quan trọng trong tư duy tài chính y tế của Việt Nam, phù hợp với xu hướng quốc tế khi nhiều quốc gia đã sử dụng nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt để đầu tư trở lại cho y tế cộng đồng.
Cơ chế này mang lại “lợi ích kép”. Một mặt, việc tăng thuế đối với các sản phẩm không có lợi cho sức khỏe sẽ góp phần điều chỉnh hành vi tiêu dùng, giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Mặt khác, nguồn thu bổ sung sẽ tạo điều kiện để mở rộng các chương trình y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Nguồn kinh phí này dự kiến được sử dụng cho nhiều hoạt động thiết thực như quản lý bệnh mãn tính, khám sức khỏe định kỳ, tầm soát sớm ung thư, hỗ trợ dinh dưỡng và tăng cường các dịch vụ phòng bệnh cơ bản.
Các chuyên gia đánh giá đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch và ung thư.
Tăng mức đóng đi đôi với mở rộng quyền lợi
Một điểm đáng chú ý khác là lộ trình điều chỉnh mức đóng BHYT từ năm 2027.
Theo định hướng của Chính phủ, việc tăng mức đóng sẽ được thực hiện từng bước, bảo đảm phù hợp với khả năng chi trả của người dân và đi kèm với mở rộng quyền lợi khám chữa bệnh.
Quan trọng hơn, Nhà nước sẽ tiếp tục nâng mức hỗ trợ cho các nhóm yếu thế như người nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, người có công và các đối tượng chính sách xã hội.
Chủ trương này khẳng định nguyên tắc cốt lõi của BHYT là chia sẻ rủi ro và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe.
Song song với đó, các gói BHYT bổ sung cũng sẽ được nghiên cứu triển khai thí điểm nhằm tạo thêm lựa chọn cho người dân, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa BHYT nhà nước và bảo hiểm sức khỏe thương mại.
Thay đổi mạnh mẽ trong hoạt động khám chữa bệnh
Không chỉ tập trung vào tài chính y tế, Quyết định 844/QĐ-TTg còn hướng tới thay đổi toàn diện trải nghiệm của người bệnh tại các cơ sở y tế.
Một trong những giải pháp đáng chú ý là triển khai phân luồng bệnh nhân theo cấp chuyên môn kỹ thuật từ Quý II/2027. Theo đó, các trường hợp bệnh nhẹ sẽ được điều trị tại tuyến cơ sở hoặc tuyến cơ bản, trong khi các bệnh viện tuyến trên tập trung cho kỹ thuật chuyên sâu.
Giải pháp này được kỳ vọng sẽ giảm tải cho các bệnh viện lớn vốn đang thường xuyên trong tình trạng quá tải, đồng thời nâng cao vai trò của y tế cơ sở.
Ngoài ra, các bệnh viện cũng sẽ nghiên cứu cơ chế cho phép người bệnh ra viện vào cuối tuần hoặc ngày lễ thay vì chỉ tập trung vào ngày làm việc như hiện nay. Đây là thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong việc giảm thời gian chờ đợi và tối ưu hóa công suất giường bệnh.
Từ tháng 5/2026, ngành y tế cũng sẽ triển khai xây dựng giá dịch vụ y tế mới có tính đúng, tính đủ chi phí quản lý. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho các cơ sở y tế nâng cao tính tự chủ, cải thiện chất lượng phục vụ và đầu tư phát triển chuyên môn.
Giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân
Mục tiêu cao nhất của BHYT toàn dân không chỉ là tăng tỷ lệ tham gia mà còn giảm tỷ lệ chi tiền túi trực tiếp của người dân khi sử dụng dịch vụ y tế.
Trong nhiều năm qua, chi phí điều trị vẫn là gánh nặng lớn đối với nhiều hộ gia đình, đặc biệt khi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh mãn tính kéo dài.
Do đó, kế hoạch hành động yêu cầu từng bước mở rộng phạm vi thanh toán BHYT cho các dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm.
Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho người tham gia BHYT khi khám chữa bệnh, đồng thời thí điểm chương trình hỗ trợ người nghèo, cận nghèo nhằm giảm phần chi phí cùng chi trả.
Danh mục thuốc, vật tư y tế và dịch vụ kỹ thuật cũng sẽ được rà soát thường xuyên để phù hợp với nhu cầu điều trị thực tế và sự phát triển của y học hiện đại.
Quyết tâm xây dựng hệ thống y tế công bằng và bền vững
Việc ban hành Quyết định số 844/QĐ-TTg cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc hiện thực hóa mục tiêu BHYT toàn dân trong giai đoạn phát triển mới.
Điểm đặc biệt của chiến lược lần này là sự kết hợp hài hòa giữa mở rộng nguồn lực tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm công bằng xã hội. Tư duy “lấy phòng bệnh làm trọng tâm”, sử dụng nguồn thu từ các sản phẩm có hại cho sức khỏe để đầu tư trở lại cho cộng đồng được xem là bước tiến phù hợp với xu hướng phát triển y tế hiện đại trên thế giới.
Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao và chi phí y tế không ngừng gia tăng, BHYT toàn dân không chỉ là mục tiêu an sinh mà còn là nền tảng bảo đảm ổn định xã hội và phát triển bền vững.
Với những định hướng chiến lược, giải pháp đồng bộ và quyết tâm chính trị rõ ràng, hệ thống BHYT Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình mạnh mẽ, hướng tới một tương lai mà mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe công bằng, toàn diện và chất lượng hơn.
Tấn Tài