Cầu Bãi Cháy - biểu tượng của hạ tầng giao thông hiện đại, góp phần kết nối không gian phát triển và tạo động lực cho quá trình đô thị hóa của Quảng Ninh.
Việc HĐND tỉnh Quảng Ninh thông qua Nghị quyết về Chương trình phát triển đô thị tỉnh đến năm 2030 tại Kỳ họp thứ 5 khóa XV không chỉ là một quyết sách mang tính quy hoạch, mà còn là sự khẳng định tầm nhìn chiến lược của tỉnh trong việc kiến tạo không gian phát triển mới, mở rộng dư địa tăng trưởng và nâng cao vị thế của Quảng Ninh trong hệ thống đô thị quốc gia.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc xây dựng một chương trình phát triển đô thị mang tính tổng thể, dài hạn và hiện đại là yêu cầu khách quan. Đối với Quảng Ninh, địa phương hội tụ đầy đủ các yếu tố biển, đảo, biên giới, di sản và cửa ngõ giao thương quốc tế, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Từ tư duy phát triển đơn ngành đến hệ sinh thái phát triển tích hợp
Điểm nổi bật nhất của Chương trình phát triển đô thị tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030 là sự đổi mới trong tư duy phát triển. Nếu như trước đây các đô thị thường được quy hoạch và phát triển theo từng lĩnh vực riêng lẻ, thì nay Quảng Ninh lựa chọn cách tiếp cận tích hợp, liên kết giữa đô thị với biển, đảo, biên giới và di sản.
Đây là bước phát triển mới trong nhận thức và hành động. Bởi lẽ, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của Quảng Ninh không chỉ nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay vị trí địa lý mà còn nằm ở khả năng kết nối và cộng hưởng giữa các nguồn lực đặc thù. Vịnh Hạ Long, Yên Tử, Khu kinh tế Vân Đồn, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, hệ thống cảng biển và mạng lưới giao thông hiện đại sẽ không phát huy tối đa giá trị nếu phát triển theo từng khu vực riêng biệt.
Nghị quyết đã xác định rõ định hướng phát triển tích hợp biển, đảo, biên giới, di sản, đô thị thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Đây không chỉ là quy hoạch không gian mà còn là định hướng phát triển kinh tế mới, tạo nền tảng cho kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, logistics, thương mại quốc tế, công nghiệp công nghệ cao và các ngành kinh tế số phát triển mạnh mẽ trong tương lai.
Tư duy này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của các đô thị tiên tiến trên thế giới, nơi mà khả năng kết nối các nguồn lực khác nhau mới chính là yếu tố tạo nên sức cạnh tranh bền vững.
Đô thị không chỉ là nơi để ở mà là động lực tăng trưởng
Một trong những thông điệp quan trọng được thể hiện trong chương trình phát triển đô thị lần này là coi đô thị là không gian tạo ra tăng trưởng và đổi mới sáng tạo.
Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế đô thị đóng góp khoảng 96,6% GRDP của tỉnh và kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP cho thấy vai trò trung tâm của đô thị trong chiến lược phát triển của Quảng Ninh. Điều này đồng nghĩa với việc các đô thị không chỉ thực hiện chức năng cư trú, hành chính hay dịch vụ đơn thuần mà phải trở thành các trung tâm sản xuất tri thức, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Thực tiễn hơn một thập niên qua đã chứng minh rằng, những bước phát triển đột phá của Quảng Ninh đều gắn với quá trình đô thị hóa và đầu tư hạ tầng hiện đại. Từ tuyến cao tốc Hải Phòng, Hạ Long, Móng Cái, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long đến hệ thống đô thị ven biển ngày càng hiện đại đã tạo nên những động lực tăng trưởng mới cho tỉnh.
Chương trình phát triển đô thị đến năm 2030 tiếp tục kế thừa và nâng tầm những thành quả đó bằng việc xây dựng các đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đây là lựa chọn phù hợp trong bối cảnh các địa phương hiện nay không còn cạnh tranh chủ yếu bằng nguồn tài nguyên sẵn có mà bằng chất lượng môi trường đầu tư, chất lượng sống và năng lực quản trị.
Mở rộng không gian phát triển, tạo động lực cho toàn tỉnh
Một điểm đáng chú ý khác là mô hình cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm được xác lập trong nghị quyết.
Thay vì tập trung nguồn lực vào một vài đô thị trung tâm, Quảng Ninh định hướng hình thành các vùng động lực gồm Hạ Long, Móng Cái, Vân Đồn, Quảng Yên và không gian Di sản Yên Tử, Vịnh Hạ Long. Đồng thời phát triển các vùng đô thị phía Tây, phía Đông, vùng biển đảo và vùng miền núi phía Bắc theo hướng liên kết chặt chẽ.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa rất lớn trong việc giải quyết bài toán phát triển cân bằng giữa các vùng miền. Nếu Hạ Long tiếp tục giữ vai trò trung tâm hành chính, du lịch và dịch vụ cao cấp thì Móng Cái sẽ phát huy lợi thế cửa khẩu quốc tế; Vân Đồn trở thành trung tâm kinh tế biển và đổi mới sáng tạo; Quảng Yên là cực tăng trưởng công nghiệp - dịch vụ mới; còn các khu vực miền núi, biên giới sẽ có điều kiện khai thác tốt hơn tiềm năng về du lịch sinh thái, kinh tế cửa khẩu và nông nghiệp đặc sản.
Không gian phát triển được mở rộng đồng nghĩa với cơ hội phát triển được phân bổ rộng hơn, tạo điều kiện để mọi địa phương cùng tham gia vào quá trình tăng trưởng chung của tỉnh.
Lấy chất lượng cuộc sống của người dân làm trung tâm
Một chương trình phát triển đô thị chỉ thực sự thành công khi mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân.
Nghị quyết đã đặt ra hàng loạt chỉ tiêu liên quan trực tiếp đến chất lượng sống như diện tích nhà ở bình quân đạt khoảng 36m² sàn/người; trên 95% trường học đạt chuẩn quốc gia; trên 99% dân số đô thị được cung cấp nước sạch; tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải và rác thải đô thị cơ bản đạt tiêu chuẩn cao; diện tích cây xanh công cộng từ 6-10m²/người.
Những chỉ tiêu này cho thấy quan điểm phát triển nhất quán của Quảng Ninh là không đánh đổi môi trường, chất lượng sống và an sinh xã hội để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.
Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh ở nhiều địa phương, nguy cơ quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và suy giảm chất lượng sống luôn hiện hữu. Vì vậy, việc đặt con người vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển là lựa chọn đúng đắn, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội.
Khẳng định vị thế Quảng Ninh trong kỷ nguyên phát triển mới
Chương trình phát triển đô thị đến năm 2030 là bước đi tiếp theo trong hành trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại, trung tâm phát triển năng động của khu vực phía Bắc và cả nước.
Đằng sau những con số về tỷ lệ đô thị hóa, hạ tầng hay quy hoạch không gian là khát vọng xây dựng một Quảng Ninh hiện đại, thông minh, xanh và đáng sống; một địa phương vừa giữ gìn được các giá trị di sản độc đáo, vừa trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Lịch sử phát triển của Quảng Ninh trong những năm qua cho thấy, mỗi bước đột phá đều bắt đầu từ những quyết sách chiến lược và tư duy đổi mới. Nghị quyết về Chương trình phát triển đô thị đến năm 2030 tiếp tục mở ra một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn và khát vọng lớn lao hơn.
Từ những quyết sách hôm nay, Quảng Ninh đang từng bước kiến tạo không gian phát triển của tương lai, tạo nền tảng vững chắc để cùng đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu xây dựng Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng.
Những định hướng được xác lập trong Chương trình phát triển đô thị đang từng bước được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể. Ngày 26/6/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Quyết định số 1026/QĐ-BXD công nhận tỉnh Quảng Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những thành tựu phát triển đô thị của địa phương trong thời gian qua mà còn là cơ sở quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng, nâng cao chất lượng đô thị và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành trung tâm phát triển năng động của khu vực phía Bắc./.
Phan Yến - Đỗ Phương