Giá vật liệu đồng loạt tăng cao
Giá nhiên liệu tăng mạnh trong quý 1/2026 đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ thị trường vật liệu xây dựng, đẩy chi phí thi công tăng cao và gây áp lực lớn lên tiến độ hàng loạt dự án đầu tư công tại nhiều địa phương.
So với tháng 2/2026, xi măng hiện đã tăng hơn 7%, thép hơn 2%, cát, đá tăng tới 23,3%
Theo báo cáo của UBND TP Cần Thơ và Sở Xây dựng TP Hải Phòng, tính đến cuối tháng 3/2026, mặt bằng giá vật liệu xây dựng đã tăng rõ rệt so với tháng trước.
Cụ thể, xi măng tăng hơn 7%, thép tăng trên 2%, gạch lát tăng gần 5%. Đáng chú ý, nhóm vật liệu cơ bản như cát, đá, gạch xây ghi nhận mức tăng từ 13,5% đến 23,3%, trong khi nhựa đường tăng đột biến gần 32%.
Nguyên nhân chính được xác định đến từ biến động giá xăng dầu. UBND TP Cần Thơ cho biết, do đặc thù nguồn cung nhiều loại vật liệu như cát, đá phải vận chuyển từ các tỉnh khác, nên chi phí nhiên liệu tăng đã trực tiếp đẩy giá thành lên cao.
Theo TP Cần Thơ, hoạt động xây dựng tại địa phương này thường áp dụng 3 loại hợp đồng chủ yếu: Hợp đồng trọn gói; Hợp đồng theo đơn giá cố định; Hợp đồng điều chỉnh giá. Biến động vật liệu, nhiên liệu tăng cao, nằm ngoài khả năng dự báo của nhà thầu mà không có cơ sở điều chỉnh ngay, các nhà thầu thường có tâm lý e dè, thi công cầm chừng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.
Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, dù có phương pháp bù giá, nhưng việc công bố chỉ số giá xây dựng thông thường theo tháng, quý nên chưa sát với tình hình biến động thực tế, không bù đắp kịp thời mức độ biến động khi giá xăng/dầu tăng nhanh, tiến độ dự án bị ảnh hưởng.
Tại Hải Phòng, Sở Xây dựng cho biết theo nguyên tắc, giá hợp đồng không được điều chỉnh do các nguyên nhân thông thường, nhà thầu phải tự chịu rủi ro đầu vào. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến động giá lớn và bất thường như hiện nay, chi phí thi công tăng mạnh đã khiến nhiều đơn vị buộc phải giảm nhịp thi công hoặc dừng lại.
Các dự án giao thông chịu tác động lớn từ đà tăng giá vật liệu xây dựng
Theo rà soát của Sở Xây dựng TP Hải Phòng, giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến triển khai 190 dự án với tổng vốn hơn 166.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, do ảnh hưởng từ biến động giá nhiên liệu và vật liệu, tổng vốn dự kiến tăng thêm hơn 19.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 11%.
Riêng nhóm dự án giao thông chịu tác động nặng nề nhất, với mức tăng vốn ước tính hơn 14.800 tỷ đồng, chưa bao gồm các dự án huy động vốn ngoài ngân sách.
Xem xét trường hợp “bất khả kháng”
Trước thực trạng này, nhiều địa phương đã kiến nghị điều chỉnh chính sách để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xây dựng.
Sở Xây dựng TP Hải Phòng đề xuất Bộ Xây dựng báo cáo cấp có thẩm quyền cho phép xem biến động giá nhiên liệu, vật liệu là trường hợp “bất khả kháng” hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản.
Đồng thời, kiến nghị cho phép chuyển đổi các hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định sang hợp đồng điều chỉnh giá, áp dụng phương pháp bù trừ trực tiếp chênh lệch chi phí trong giai đoạn từ tháng 3/2026 đến khi giá vật liệu ổn định.
Với các hợp đồng đã áp dụng cơ chế điều chỉnh theo chỉ số giá, địa phương đề xuất chuyển sang phương pháp bù trực tiếp để phản ánh sát thực tế biến động.
Tương tự, UBND TP Cần Thơ cho rằng, trường hợp biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng do các yếu tố khách quan, bất thường vượt ngoài khả năng dự báo tại thời điểm ký kết hợp đồng. Do đó, cần được xem xét là yếu tố bất khả kháng theo quy định tại Nghị định 37/2015 của Chính phủ.
Đề xuất giải pháp ứng phó giá vật liệu xây dựng tăng mạnh
Ngoài cơ chế hợp đồng, các địa phương cũng đề xuất loạt giải pháp tài chính nhằm bình ổn thị trường vật liệu. Trong đó có việc miễn, giảm thuế tài nguyên môi trường đối với các vật liệu thiết yếu như cát, đá, xi măng, thép, nhựa đường; giãn, hoãn hoặc giảm thuế VAT cho nhà thầu xây dựng.
Bên cạnh đó, đề xuất cho phép chủ đầu tư chủ động điều chỉnh tiến độ thi công đối với các hạng mục chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá, nhưng vẫn đảm bảo không vượt tổng tiến độ dự án.
Trước đó, để chủ động theo dõi, dự báo diễn biến giá vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật và xử lý vi phạm pháp luật về giá vật liệu xây dựng.
Các hành vi như găm hàng, đầu cơ, thổi giá hoặc tung tin sai lệch gây nhiễu loạn thị trường sẽ bị xử lý nghiêm. Đồng thời, các địa phương cần chủ động cân đối cung - cầu vật liệu, ưu tiên cho các công trình trọng điểm; rà soát trữ lượng mỏ để cấp phép, tăng công suất khai thác, đảm bảo nguồn cung ổn định.
Việc công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng cũng được yêu cầu cập nhật kịp thời, sát với diễn biến thị trường, tránh tình trạng chậm trễ gây ảnh hưởng đến công tác lập và điều chỉnh chi phí dự án.
Thiên An