Mới hửng nắng xuân, các bà các mẹ đã dặn dò đủ thứ "mùng 1 không được quét nhà", "đừng đòi nợ đầu năm". Dân gian có câu "có thờ có thiêng, có kiêng có lành", chuyện tâm linh phong thủy đầu năm vốn là nét văn hóa ăn sâu vào tiềm thức người Việt. Thế nhưng, giữa thời hiện đại, không ít chị em rơi vào cảnh "kiêng mù quáng" đến mức mệt mỏi, đi đứng rón rén vì chưa thực sự hiểu đúng gốc rễ của những luật ngầm này. Bài viết dưới đây sẽ giải mã 15 điều kiêng kỵ kinh điển nhất ngày Tết bằng một góc nhìn mộc mạc, chân thật nhất, giúp gia đình bạn đón một năm mới nhẹ nhàng, hút trọn vượng khí mà chẳng lo phạm húy.
Chuyện cái chổi, thùng rác và những dòng năng lượng đầu năm
Mùng 1 đầu năm, cái chổi tự nhiên thành "vật thể cấm kỵ". Ai cũng truyền tai nhau rằng (1) quét nhà hất rác ra cửa là đuổi thẳng thần Tài đi mất. Sự thật thì gốc gác của tục này xuất phát từ một điển tích cổ, nhưng hiểu đúng cho thời nay là bạn hoàn toàn có thể quét dọn cho nhà cửa tươm tất, miễn là gom rác gọn vào một góc chứ đừng hớt hải mang đi vứt ngay.
Kế đến là chuyện (2) kiêng cho lửa, cho nước. Lửa tượng trưng cho sự đỏ đắn, nước là nguồn tài lộc "tiền vô như nước", giữ lại là giữ lộc. Nhưng thực tế, nếu đầu năm có người sang mượn chiếc bật lửa hay xin cốc nước ấm, mình cứ xởi lởi trao đi thì năng lượng tích cực mới quay về, dĩ hòa vi quý mới sinh tài lộc chứ bo bo giữ khư khư lại đâm ra hẹp hòi. Dẫu vậy, nhiều người mượn xong cầm đi luôn thì người ta cũng kiêng, bởi vậy nước và lửa nhiều nơi vẫn kiêng không cho mượn vào đầu năm.
Tương tự, dân gian dặn (3) kiêng giặt giũ mùng 1 mùng 2 vì e mạo phạm Thủy Thần. Thử nghĩ sâu xa hơn một chút, cả năm phụ nữ đã quần quật vất vả, mấy ngày đầu năm là lúc để cái máy giặt nghỉ và đôi bàn tay được thảnh thơi diện áo dài, cắm đầu vào đống quần áo dơ làm gì cho cực thân. Ngay cả việc (4) cất gọn dao kéo, đồ sắc nhọn cũng thường bị gắn mác là để "cắt đứt xui xẻo, sát khí". Nhìn ở góc độ thực tế nhất, nhà ngày Tết khách khứa ra vào, trẻ con nô đùa chạy nhảy cất gọn đi là để giữ an toàn tuyệt đối, tránh xước xát rơi máu đầu năm.
Lời ăn tiếng nói và cái ví tiền ngày mùng 1
Chắc hẳn chị em nào cũng ám ảnh cảnh (5) vay mượn, đòi nợ hay trả nợ đầu năm. Người ta cữ xuất tiền mùng 1 vì tâm lý "đầu năm xuất dạ, cả năm hao tài". Hiểu cho đúng, đây là cái cớ tuyệt vời để chúng ta rèn giũa thói quen dứt điểm nợ nần từ năm cũ, bước sang năm mới với tâm thế tự do, thảnh thơi không ai réo gọi.
Chuyện (6) kiêng cãi vã, to tiếng hay khóc lóc thì quá rõ ràng. Đầu năm đầu tháng mà nhà cửa ồn ào, vợ chồng mặt mày bí xị thì phong thủy nào gánh nổi? Năng lượng đầu năm cần sự tươi mới và chân thành. Dù có bực bội đến mấy, hít một hơi thật sâu, nhịn nhau một câu để giữ cái "hòa khí sinh tài".
Đi kèm với đó là luật bất thành văn về việc (7) kiêng nói những từ xui xẻo như "chết", "hỏng", "tiêu rồi". Bản chất của nó chính là luật hấp dẫn trong thời hiện đại, miệng niệm toàn điều lành thì điềm lành mới gõ cửa.
Đôi khi sự cấm kỵ lại xuất phát từ phép lịch sự tinh tế, ví như (8) kiêng đánh thức người đang ngủ mùng 1. Đầu năm ai cũng mệt nhoài sau chặng đường sắm sanh dọn dẹp, cứ để họ ngủ tròn giấc để tinh thần minh mẫn, chứ xông vào gọi dậy dụi mắt ngáp ngắn ngáp dài thì cả năm uể oải là điều dễ hiểu.
Và nhớ (9) đừng chúc Tết khi người ta đang nằm trên giường, không phải vì ma quỷ trù ẻo bệnh tật gì đâu, mà đơn giản là tư thế ấy không đủ trang trọng để nhận những lời tốt đẹp.
Bát đĩa vỡ, màu sắc và mâm cỗ Tết
Ngày xuân, các bà nội trợ làm bếp bao giờ cũng rón rén hơn vì sợ (10) làm vỡ bát đĩa, gãy đũa. Dân gian kỵ vì vỡ là điềm báo sự đứt đoạn, chia ly. Nhưng sự thật, nếu lỡ tay làm rơi vỡ, chị em cứ bình tĩnh gói ghém lại, miệng cười xòa xí xóa niệm "tuế tuế bình an" (năm năm bình an) là hóa giải được ngay. Đừng vì cái bát mẻ mà mắng mỏ con cái hay cáu gắt với chồng đầu năm, đó mới là cái dông lớn nhất phá hỏng ngày Tết.
Về chuyện (11) kiêng mặc đồ trắng đen, ngày xưa hai màu này gắn với tang tóc nên bị xa lánh. Nhưng ở thế kỷ 21, trắng đen là biểu tượng của sự thanh lịch sang trọng. Nếu thích, bạn cứ mặc, chỉ cần khéo léo phối thêm chiếc khăn lụa đỏ hay túi xách vàng tươi là đủ cân bằng âm dương rực rỡ.
Thói quen (12) kiêng dùng kim chỉ mùng 1 cũng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, cốt là để người phụ nữ được tạm gác lại việc nữ công gia chánh, tránh thêu thùa gai góc đâm vào tay. Nhìn sang mâm cỗ, tục (13) kiêng ăn thịt chó, thịt vịt, mực, hay tôm (sợ đi giật lùi như tôm) thực chất chỉ là cách ông bà ta ưu tiên chọn những món ăn màu đỏ tươi, tên gọi vần điệu may mắn (như gà luộc luộc, xôi gấc) để mưu cầu sự trọn vẹn. Còn thực tế, mâm cơm gia đình miễn nấu ngon miệng, cả nhà quây quần hỉ hả thì ăn gì lộc lá cũng tự chui vào nhà.
Khách khứa và câu chuyện xông đất đầu năm
Cuối cùng là những luật ngầm trong giao tiếp. (14) Kiêng người có tang đi xông đất hay chúc Tết là điều ai cũng nằm lòng. Đừng nghĩ họ mang vận xui đến cho mình, mà hãy hiểu đây là sự nhị cảm tột cùng của người Việt. Người đang mang nỗi đau mất mát thì ở nhà tĩnh tâm là tốt nhất, đi chúc Tết lệ sầu tuôn rơi lại làm ảnh hưởng đến không khí hồ hởi của gia đình người khác.
Và điều cuối cùng, (15) kiêng bước nhầm chân phải chân trái ra cửa hay ngã đổ khi xuất hành. Thực ra, một cú vấp ngã đầu năm chỉ nhắc nhở chúng ta rằng năm tới làm việc gì cũng cần cẩn trọng, chậm lại một nhịp, quan sát kỹ lưỡng hơn chứ chẳng phải trời sập đến nơi. Thế mới thấy, đằng sau mỗi lời cấm kỵ tưởng chừng khắt khe, đầy mùi mê tín đều ẩn chứa những bài học sâu sắc về cách đối nhân xử thế, về sự bình an và cái tình người vô cùng mộc mạc của ông bà ta từ ngàn đời.
*Thông tin mang tính tham khảo, chiêm nghiệm
Hạ Lam