Khi nghe đến cụm từ "dịch cười", nhiều người sẽ ngay lập tức hình dung ra một khung cảnh hài hước, vui nhộn hay một trò đùa tinh nghịch của nhóm học sinh tuổi mới lớn. Thế nhưng, thực tế lịch sử tại quốc gia Đông Phi Tanganyika, nay là Tanzania, vào năm 1962 lại là một câu chuyện đen tối, đau đớn và hoàn toàn không có chỗ cho niềm vui.
Trận cười kích động không thể kiểm soát này đã kéo dài ròng rã suốt nhiều tháng trời, làm tê liệt cả một hệ thống giáo dục và đẩy hàng ngàn người vào trạng thái kiệt quệ hoàn toàn về cả thể xác lẫn tinh thần.
Khởi nguồn bất ngờ từ một lớp học nội trú
Sự việc bắt đầu vào ngày 30 tháng 1 năm 1962 tại một trường nội trú nữ sinh do các nhà truyền giáo điều hành ở ngôi làng nhỏ Kashasha. Ban đầu, ba nữ sinh bỗng nhiên bật cười khúc khích ngay trong giờ học mà không xuất phát từ bất kỳ câu chuyện đùa hay tình huống hài hước nào. Đó là những tràng cười vô cớ, co thắt và không thể kiềm chế.
Chỉ trong một thời gian ngắn, hiện tượng này bắt đầu lây lan với tốc độ chóng mặt. Đến cuối ngày, phần lớn học sinh của trường đã bị cuốn vào vòng xoáy của những tràng cười điên cuồng. Nhận thấy tình hình vượt quá tầm kiểm soát, ban giám hiệu nhà trường đã buộc phải đóng cửa trường học vào tháng 3 năm đó và gửi tất cả các học sinh về nhà.
Sai lầm chết người và làn sóng lây lan di động
Tuy nhiên, việc cho học sinh về nhà vô tình biến các em thành những nguồn lây nhiễm di động và khiến dịch bệnh bùng phát dữ dội hơn. Khi trở về làng, các nữ sinh tiếp tục cười và lây lan hiện tượng này sang cho người thân, bạn bè, rồi nhanh chóng lan qua các ngôi làng lân cận.
Tác giả Tao Tao Holmes trong bài nghiên cứu của mình đã nhấn mạnh một chi tiết cốt lõi rằng không phải một cá nhân ngồi cười liên tục từ tháng này qua tháng khác mà hiện tượng diễn ra gối đầu nhau. Một nạn nhân có thể bị cuốn vào cơn cuồng loạn, cười điên cuồng trong vài giờ hoặc vài ngày, sau đó tạm dừng vì kiệt sức rồi lại bị tái phát ngay khi nhìn thấy người khác xung quanh bắt đầu cười. Làn sóng này cứ thế tiếp diễn khiến tổng cộng 14 trường học phải đóng cửa và hơn một ngàn người chịu ảnh hưởng.
Trải nghiệm kinh hoàng đằng sau những tiếng cười quặn thắt
Đằng sau những tiếng cười đó thực chất là một trải nghiệm vô cùng kinh hoàng đối với các nạn nhân. Đi kèm với tiếng cười quặn thắt cơ bụng là cảm giác lo âu tột độ, hoảng loạn, sợ hãi, cùng những cơn khóc lóc thảm thiết ngay sau đó. Nhiều người thậm chí đã ngất xỉu vì thiếu oxy hoặc có hành vi bạo lực bộc phát khi bị người khác cố tình khống chế.
Khi dịch bệnh đạt đỉnh điểm, các bác sĩ và nhà khoa học đã ráo riết vào cuộc để tìm kiếm nguyên nhân. Họ nghi ngờ đủ thứ, từ một loại virus lạ tấn công hệ thần kinh cho đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm do nấm cựa gà. Tuy nhiên, tất cả các xét nghiệm y tế, nguồn nước và thực phẩm đều cho kết quả hoàn toàn bình thường. Sau cùng, các nhà nghiên cứu thần kinh và xã hội học đưa ra kết luận đây là một trường hợp kinh điển của Hội chứng cuồng loạn tập thể, hay còn gọi là rối loạn phân ly tập thể.
Ngòi nổ tâm lý từ cuộc xung đột văn hóa thời đại
Bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ đóng vai trò như một ngòi nổ cho căn bệnh tâm lý này. Tanganyika vừa giành được độc lập từ tay vương quốc Anh vào cuối năm 1961, tạo nên một làn sóng thay đổi mạnh mẽ về chính trị và văn hóa.
Các thanh thiếu niên bản địa, đặc biệt là nữ sinh tại các trường truyền giáo, phải gánh chịu một áp lực tinh thần quá tải khi bị giằng xé giữa hai thế giới. Một bên là những luật lệ kỷ luật sắt đá nghiêm khắc từ các giáo viên phương Tây, một bên là những giá trị truyền thống tại gia đình mà các em được nuôi dưỡng từ nhỏ.
Khi không thể phản kháng bằng lời nói hay hành động trước áp lực vô hình của thời cuộc, hệ thần kinh của các em đã tự kích hoạt một cơ chế phòng vệ vô thức bất thường để giải tỏa năng lượng tiêu cực bị dồn nén. Thông qua hiệu ứng đám đông, nó đã lây lan thành một thảm họa xã hội thực sự.
Dịch cười Tanganyika dần hạ nhiệt và biến mất hoàn toàn sau khoảng 18 tháng kể từ ca bệnh đầu tiên. Trận dịch không để lại di chứng lâu dài nào về mặt thể chất, nhưng đã trở thành một hồ sơ nghiên cứu y khoa đầy ám ảnh về sức mạnh đáng sợ của tâm trí con người khi bị dồn ép đến mức cực hạn.
Nguồn: Atlas Obscura
Chi Chi