3,6 triệu tấn rác thải cabin: Bài toán giảm lãng phí của ngành hàng không

‏Trước áp lực giảm phát thải, nhiều hãng hàng không đang tìm cách giảm lượng thực phẩm bị bỏ đi ngay từ khâu chuẩn bị suất ăn.‏

‏Hàng triệu tấn rác thải cabin của ngành hàng không‏

‏Cùng với lượng hành khách ngày càng tăng, rác thải cabin đang trở thành một bài toán đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không.‏

‏Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các cuộc kiểm toán chất thải cabin cho thấy trung bình mỗi hành khách tạo ra khoảng 0,94 kg rác trên một chuyến bay. Tính trên toàn ngành, lượng rác phát sinh vào khoảng 3,6 triệu tấn mỗi năm và có thể tăng gấp đôi vào năm 2040 nếu duy trì tốc độ tăng trưởng hành khách hiện nay. Thực phẩm và đồ uống chiếm 65% tổng lượng rác, trong đó riêng các suất ăn còn nguyên nhưng không được sử dụng chiếm 18%.‏

‏Những con số này cho thấy, bên cạnh chai nhựa, cốc giấy hay bao bì dùng một lần, thực phẩm cũng chiếm một phần đáng kể trong lượng rác phát sinh trên máy bay.‏

‏Việc xử lý lượng rác này cũng phức tạp hơn rác thải thông thường. Theo IATA, rác cabin gồm hai dòng chính là chất thải từ hoạt động vệ sinh và chất thải từ phục vụ ăn uống. Với các chuyến bay quốc tế, quy định kiểm dịch, sức khỏe động thực vật tại nhiều quốc gia khiến một phần rác từ suất ăn phải được xử lý riêng, thậm chí tiêu hủy, thay vì tái sử dụng hoặc tái chế.‏

‏Bởi vậy, các hãng hàng không đang tác động vào nhiều khâu, từ thay vật liệu, giảm đồ dùng một lần đến phân loại ngay trên máy bay và tổ chức lại quy trình xử lý sau chuyến bay.‏

‏Hãng KLM hiện phân loại 14 dòng chất thải trên các chuyến bay châu Âu để đưa đi tái chế. Hãng cho biết mỗi năm đối tác xử lý khoảng 300 tấn nhựa từ hoạt động này.‏

‏Còn Iberia lựa chọn cách tổ chức lại quá trình thu gom thông qua chương trình Zero Cabin Waste, sử dụng xe đẩy có các ngăn riêng để phân loại rác ngay trên chuyến bay. Năm 2023, hãng ghi nhận 3.310 tấn rác cabin, trong đó 47% được tái chế.‏

‏Với hàng không Việt Nam, bài toán tương tự ngày càng được đặt ra khi quy mô thị trường và nhu cầu đi lại bằng đường hàng không tiếp tục mở rộng. Nhiều chuyến bay hơn cũng kéo theo lượng suất ăn, đồ uống, bao bì và vật phẩm phục vụ trên khoang lớn hơn. Điều này đặt ra yêu cầu kiểm soát lượng chất thải phát sinh ngay trong quá trình khai thác, thay vì chỉ xử lý sau khi chuyến bay kết thúc.‏

‏Dư địa giảm chất thải nằm ở nhiều mắt xích. Các hãng có thể hạn chế vật dụng dùng một lần, lựa chọn vật liệu phù hợp, phân loại rác trên máy bay và tính toán lượng suất ăn sát hơn với nhu cầu thực tế của hành khách.‏

‏Như tại Vietnam Airlines, hàng không xanh được xác định là một trong sáu trụ cột chiến lược. Hãng đang triển khai nhiều giải pháp, từ đổi mới đội tàu bay, sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đến giảm giấy, nhựa dùng một lần và phân loại rác trên máy bay. Bài toán suất ăn đang mở thêm một hướng tiếp cận: giảm lượng dư thừa ngay trước khi nó trở thành rác.‏

‏Giảm lãng phí từ mỗi lựa chọn‏

‏Phân loại và tái chế giúp xử lý lượng rác đã phát sinh, nhưng với suất ăn, một phần lãng phí có thể được hạn chế sớm hơn. Nếu hãng hàng không biết trước hành khách nào không có nhu cầu dùng bữa, lượng suất ăn chuẩn bị cho chuyến bay có thể được tính toán sát hơn.‏

‏Theo hướng này, Vietnam Airlines triển khai chương trình Lotus Green Choice trên hệ thống check-in trực tuyến, cho phép hành khách lựa chọn không sử dụng suất ăn trong khoảng 24 giờ đến 1 giờ trước giờ khởi hành. Với các đường bay dài, giai đoạn đầu chương trình áp dụng đối với bữa ăn đầu tiên.‏

‏Lựa chọn của hành khách được ghi nhận trước chuyến bay và chuyển thành dữ liệu để các bộ phận liên quan điều chỉnh lượng cung ứng. Thay vì chuẩn bị một suất ăn rồi đưa lên máy bay dù người nhận không có nhu cầu sử dụng, hãng có thể giảm phần nguyên liệu, suất ăn và vật phẩm phục vụ không cần thiết ngay từ đầu.‏

‏Cách làm này đi theo hướng kiểm soát chất thải tại nguồn đang được ngành hàng không thúc đẩy. IATA cũng khuyến nghị hành khách từ chối thực phẩm, đồ uống hoặc vật phẩm trên chuyến bay nếu biết mình không sử dụng, đồng thời lựa chọn suất ăn trước chuyến bay khi hãng cung cấp tính năng này.‏

‏Với hành khách, Lotus Green Choice được thiết kế như một lựa chọn trong quá trình làm thủ tục trực tuyến. Người dùng có thể thay đổi quyết định trước giờ bay; trường hợp phát sinh nhu cầu trên chuyến bay, hãng có phương án phục vụ phù hợp tùy điều kiện thực tế.‏

‏Quy mô tác động của giải pháp sẽ phụ thuộc vào số hành khách sử dụng và phạm vi triển khai. Tuy nhiên, việc đưa nhu cầu thực tế vào khâu chuẩn bị cho thấy một cách tiếp cận trực tiếp hơn với bài toán rác cabin: hạn chế lượng dư thừa trước khi chuyến bay khởi hành.‏

‏Với khoảng 3,6 triệu tấn rác cabin phát sinh mỗi năm trên toàn cầu, không một giải pháp riêng lẻ nào có thể xử lý toàn bộ bài toán. Việc giảm chất thải cần được thực hiện ở nhiều khâu, từ lựa chọn vật liệu, phân loại và tái chế đến điều chỉnh lượng suất ăn. Lotus Green Choice là một mắt xích trong chuỗi đó, đưa lựa chọn của hành khách vào quá trình chuẩn bị để giảm phần nguồn lực được đưa lên máy bay nhưng cuối cùng không được sử dụng.‏

Ánh Dương