Có lần, khi nghe tôi nói đang học cách quản lý tài chính, một người quen nhìn tôi khá ngạc nhiên rồi hỏi: "Có nhiều tiền lắm à mà phải quản lý?".
Tôi bật cười. Nếu có rất nhiều tiền, có lẽ mọi chuyện còn dễ hơn. Chính vì tiền không dư dả vô hạn nên tôi mới càng phải học cách quản lý nó.
Ở tuổi 38, tôi không còn xem quản lý tài chính đơn thuần là chuyện lập bảng thu - chi hay tìm một khoản đầu tư sinh lời. Với tôi, đó còn là quá trình xem lại cách mình nhìn nhận tiền bạc, nhu cầu vật chất và cả kiểu cuộc sống mình muốn có trong vài năm tới.
Sau nhiều năm kiếm tiền, tiêu tiền, trả nợ và tiết kiệm, đây là 5 điều tôi ngày càng tin tưởng.
1. Tiết kiệm không nhất thiết phải có một mục tiêu thật lớn
Trước đây, mỗi khi nghĩ đến tiết kiệm, tôi luôn phải gắn cho khoản tiền đó một cái tên: tiền trả nợ nhà, tiền sửa nhà, tiền du lịch, tiền dự phòng, tiền dưỡng già.
Sau này tôi nhận ra, không phải đồng tiền tiết kiệm nào cũng cần một mục đích cụ thể.
Cuộc sống vốn có quá nhiều chuyện không thể tính trước. Có thể là thu nhập giảm, công việc thay đổi, gia đình phát sinh khoản chi lớn hoặc đơn giản là một ngày nào đó, bạn không còn muốn tiếp tục sống theo cách hiện tại.
Khi ấy, một khoản tiền chưa được "đặt tên" lại trở thành thứ rất có giá trị.
Hiện tại, phần lớn khoản tiết kiệm của tôi vẫn dành để xử lý khoản vay mua nhà. Nhưng kể cả khi trả hết nợ, tôi vẫn muốn tiếp tục tích lũy.
Bởi mục tiêu cuối cùng không còn là mua thêm một món đồ gì đó. Tôi muốn dùng tiền để mua cho mình quyền lựa chọn.
2. Càng bớt nhu cầu chứng minh bản thân, tôi càng thấy mình dư dả
Có người từng hỏi tôi: "Thu nhập tốt hơn rồi, sao không nâng cấp cuộc sống?".
Nhưng thế nào mới gọi là nâng cấp?
Những năm gần đây, tôi ngủ ngon hơn, ăn uống điều độ hơn, sức khỏe tốt hơn và có thêm thời gian cho những việc mình thích. Những đồ tôi dùng hàng ngày không quá đắt nhưng đều là thứ tôi thấy thoải mái.
Theo tôi, đó đã là một dạng nâng cấp rất lớn.
Chỉ là nhìn từ bên ngoài, cuộc sống của tôi khá đơn giản.
Tôi không mua quá nhiều quần áo, không liên tục đổi đồ gia dụng theo xu hướng, không có thói quen ăn ngoài đắt đỏ và cũng không cố sở hữu một chiếc xe chỉ vì người khác bảo "có xe mới tiện, mới xứng với thu nhập".
Điều thú vị là từ khi giảm bớt những mong muốn mang tính phô bày, tôi lại cảm thấy tài chính của mình khá hơn rõ rệt.
Trong khoảng 5 năm, vợ chồng tôi đã trả được phần lớn khoản vay mua nhà. Quan trọng hơn, khi thu nhập có lúc biến động, chúng tôi không rơi vào trạng thái hoảng loạn.
Tôi nhận ra một điều: khả năng tích lũy không chỉ phụ thuộc vào bạn kiếm được bao nhiêu, mà còn phụ thuộc vào khoảng cách giữa thu nhập và những thứ bạn nghĩ mình "phải có".
Thu nhập tăng mà tiêu chuẩn sống cũng tăng tương ứng, cuối cùng vẫn có thể chẳng giữ lại được gì.
3. Tiền tiết kiệm thực chất là một phần thời gian của tương lai
Có rất nhiều thứ tạo nên cảm giác an toàn, nhưng với tôi, một trong những điều đáng giá nhất là được tự quyết định thời gian của mình.
Khi không có tiền dự phòng, chúng ta rất khó nói "không".
Không dám nghỉ việc dù đã kiệt sức. Không dám chuyển sang công việc ít áp lực hơn vì sợ giảm thu nhập. Không dám nghỉ vài tháng để chăm sóc gia đình hay đơn giản là cho bản thân được nghỉ ngơi.
Ngược lại, một khoản tiết kiệm đủ lớn có thể cho bạn khoảng thời gian để suy nghĩ.
Có thể bạn chưa giàu, nhưng bạn không cần lập tức nhận bất kỳ công việc nào chỉ để trả hóa đơn tháng tới.
Đó là lý do tôi càng lớn tuổi càng muốn tích lũy nhiều hơn.
Tiền, trong trường hợp này, không phải để khoe mình có bao nhiêu. Nó là quyền được nói: "Tôi có thể chậm lại một chút".
4. Khoản đầu tư tốt là khoản không khiến tôi mất ngủ
Từ năm 2020, tôi bắt đầu thử đầu tư.
Tôi không phải kiểu người sẵn sàng dồn toàn bộ tiền tiết kiệm vào một kênh chỉ vì thấy thị trường đang tăng. Tôi cũng không cho rằng gửi tiền an toàn hay đầu tư mạnh tay thì bên nào "thông minh" hơn.
Mỗi người có khả năng chịu rủi ro khác nhau.
Có người mất vài triệu vẫn ăn ngon ngủ kỹ. Có người chỉ cần tài khoản giảm một chút là cả ngày mở điện thoại kiểm tra.
Vì thế trước mỗi quyết định tài chính, tôi thường tự hỏi một câu rất đơn giản: "Nếu số tiền này biến động, tối nay tôi có ngủ ngon không?".
Nếu câu trả lời là không, tôi sẽ giảm số tiền đầu tư hoặc không tham gia.
Đầu tư vốn là công cụ để cuộc sống tốt hơn. Nếu một khoản đầu tư khiến bạn lo lắng liên tục, ảnh hưởng đến công việc, sức khỏe và tâm trạng, có lẽ mức rủi ro đó đã vượt quá khả năng chịu đựng của bạn.
Lợi nhuận cao đến đâu cũng không đáng nếu đổi lại là nhiều tháng bất an.
5. Muốn có một kết quả nào đó, phải hiểu cái giá mình sẽ trả
Đến tuổi 38, tôi không còn quá ghen tị khi nhìn người khác kiếm được nhiều tiền hơn mình. Bởi phía sau một mức thu nhập cao thường là một cái giá nào đó.
Có người làm việc đến khuya. Có người chịu áp lực lớn. Có người chấp nhận rủi ro đầu tư cao. Có người dành phần lớn thời gian và năng lượng cho sự nghiệp.
Không có lựa chọn nào hoàn toàn miễn phí.
Đầu tư cũng vậy. Muốn có cơ hội sinh lời cao hơn, bạn phải chấp nhận khả năng thua lỗ. Muốn kinh doanh, phải chấp nhận những tháng doanh thu không như mong muốn. Muốn tăng thu nhập nhanh, đôi khi phải đánh đổi thời gian nghỉ ngơi.
Vì thế, trước khi ao ước kết quả của người khác, tôi thường tự hỏi: "Mình có sẵn sàng trả cái giá họ đang trả hay không?".
Nếu không, tôi không còn thấy tiếc.
Có người đang làm thêm khi tôi đi ngủ. Có người đang căng thẳng vì khoản đầu tư giảm giá trong khi tiền của tôi vẫn nằm yên. Ngược lại, khi họ có lợi nhuận lớn, tôi cũng không thể đòi hỏi mình phải có kết quả giống họ nếu không chấp nhận cùng mức rủi ro.
Sau cùng, tài chính cá nhân không phải cuộc thi xem ai kiếm được nhiều nhất.
Ở tuổi 38, tôi chỉ muốn tiền giúp cuộc sống của mình nhẹ hơn, chứ không biến thành một áp lực mới.
Tôi vẫn tiết kiệm, vẫn đầu tư, vẫn cố gắng tăng thu nhập. Nhưng tôi không còn muốn chạy theo mọi cơ hội kiếm tiền hay mọi tiêu chuẩn sống mà người khác đặt ra.
Với tôi, giàu có lúc này không phải là sở hữu thật nhiều.
Đó là có tiền dự phòng khi bất ngờ xảy ra, có khả năng từ chối những điều mình không muốn, có thời gian cho bản thân và quan trọng nhất: mỗi tối vẫn có thể ngủ ngon mà không quá lo lắng về ngày mai.
Thảo Nguyễn