Theo y học cổ truyền Trung Quốc, phụ nữ được cho là "lấy huyết làm gốc", khí huyết đầy đủ có liên quan đến sắc mặt hồng hào, tinh thần tốt. Đây là cách lý giải của Đông y, không hoàn toàn tương đương với các khái niệm sinh lý học hiện đại.
Nếu nhìn dưới góc độ sức khỏe hiện đại, có 4 dấu hiệu đáng chú ý có thể phản ánh một cơ thể đang được chăm sóc tốt.
1. Sắc mặt tươi tắn, làn da khỏe
Khuôn mặt thường là nơi dễ nhận thấy những thay đổi về sức khỏe. Khi cơ thể mệt mỏi kéo dài, thiếu ngủ hoặc gặp một số vấn đề sức khỏe, diện mạo có thể trở nên kém tươi tắn.
Ngược lại, một người ngủ đủ, ăn uống cân bằng và vận động thường xuyên thường có trạng thái tinh thần tốt hơn, từ đó diện mạo cũng có thể trở nên khỏe khoắn.
Tuy nhiên, không nên dùng màu da hoặc vẻ ngoài để tự chẩn đoán tình trạng "khí huyết".
Da xỉn màu, xanh xao, vàng da hoặc thay đổi bất thường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Chẳng hạn, thiếu máu, bệnh gan, rối loạn nội tiết hoặc các vấn đề sức khỏe khác đều có thể ảnh hưởng đến sắc da.
Vì vậy, nếu da hoặc sắc mặt thay đổi rõ rệt và kéo dài, thay vì chỉ tìm đến mỹ phẩm, việc kiểm tra sức khỏe sẽ có ý nghĩa hơn.
2. Ngủ ngon và thức dậy thấy tỉnh táo
Giấc ngủ là một trong những chỉ dấu quan trọng của sức khỏe tổng thể.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), người trưởng thành từ 18-60 tuổi nên ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm; nhóm 61-64 tuổi được khuyến nghị khoảng 7-9 giờ, còn người từ 65 tuổi trở lên khoảng 7-8 giờ. Chất lượng giấc ngủ cũng quan trọng không kém thời lượng ngủ.
Ngủ đủ giúp cơ thể phục hồi và hỗ trợ hoạt động bình thường vào ban ngày. Ngược lại, thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến tâm trạng, khả năng tập trung và sức khỏe tim mạch.
Đặc biệt, phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh có thể gặp nhiều thay đổi về giấc ngủ. Theo Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ (NIA), bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm và thay đổi tâm trạng có thể khiến phụ nữ khó ngủ hoặc dễ tỉnh giấc.
Do đó, một phụ nữ trung niên vẫn duy trì được giấc ngủ tương đối ổn định, thức dậy tỉnh táo và không thường xuyên mệt mỏi có thể xem đây là một tín hiệu tích cực về sức khỏe, dù không thể chỉ dựa vào giấc ngủ để đánh giá toàn bộ thể trạng.
3. Tay chân không thường xuyên lạnh
Bài viết gốc cho rằng phụ nữ có "khí huyết tốt" thường có tay chân ấm và liên hệ tình trạng tay chân lạnh với "huyết hư", "hàn ngưng" hoặc "dương khí不足" theo quan niệm Đông y.
Trong y học hiện đại, tay chân lạnh không phải là dấu hiệu đủ để kết luận một người có thể trạng kém hay thiếu máu.
Nhiệt độ tay chân có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiệt độ môi trường, tuần hoàn ngoại vi, mức độ hoạt động, stress và nhiều yếu tố khác. Trong một số trường hợp, tay chân lạnh kéo dài có thể liên quan đến các vấn đề như thiếu máu, suy giáp hoặc rối loạn tuần hoàn.
Vì vậy, nếu tay chân thường xuyên lạnh bất thường, đặc biệt đi kèm mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt nhạt, khó thở hoặc các triệu chứng khác, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào việc "bổ khí huyết".
4. Duy trì năng lượng và vận động tốt
Càng lớn tuổi, khả năng vận động và sức bền càng trở thành những yếu tố quan trọng phản ánh sức khỏe. Một người có thể đi bộ, làm việc nhà, làm việc hằng ngày mà không thường xuyên kiệt sức, đồng thời duy trì sức mạnh cơ bắp và khả năng vận động tốt thường có nền tảng thể chất đáng chú ý.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên thực hiện 150-300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75-150 phút hoạt động cường độ mạnh, kết hợp các bài tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày mỗi tuần.
Hoạt động thể chất thường xuyên không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ, tiểu đường type 2 và một số bệnh ung thư; đồng thời có lợi cho sức khỏe tinh thần, giấc ngủ và chức năng não. Điều này cũng lý giải vì sao "năng lượng tốt" không nhất thiết đồng nghĩa với vóc dáng gầy. Một cơ thể khỏe mạnh được đánh giá toàn diện hơn thông qua sức bền, sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động, giấc ngủ, dinh dưỡng và các chỉ số sức khỏe khác.
Sau tuổi 40, nội tiết cũng đóng vai trò quan trọng
Một yếu tố không thể bỏ qua khi nói về sức khỏe phụ nữ trung niên là giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.
Theo NIA, quá trình chuyển tiếp mãn kinh thường bắt đầu trong khoảng 45-55 tuổi. Khi buồng trứng giảm sản xuất estrogen và progesterone, phụ nữ có thể xuất hiện nhiều thay đổi như kinh nguyệt không đều, bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, rối loạn giấc ngủ, thay đổi tâm trạng và thay đổi thành phần cơ thể.
Vì vậy, việc một phụ nữ ngoài 40 tuổi bắt đầu khó ngủ, dễ mệt, thay đổi vóc dáng hoặc xuất hiện những cơn bốc hỏa không đồng nghĩa với việc cơ thể "xuống cấp" nghiêm trọng. Đây có thể là một phần của quá trình chuyển tiếp sinh lý bình thường.
Tuy nhiên, nếu triệu chứng ảnh hưởng rõ đến cuộc sống hằng ngày, phụ nữ nên được tư vấn y tế để tìm giải pháp phù hợp.
Muốn giữ cơ thể khỏe khi tuổi tăng, đừng chỉ chăm chút vẻ ngoài
Thực tế, không có một dấu hiệu đơn lẻ nào có thể chứng minh một phụ nữ đang có "chức năng sinh lý tốt". Sức khỏe cần được nhìn nhận toàn diện. Thay vì chỉ chú ý đến sắc mặt hay cân nặng, những thói quen đơn giản nhưng có bằng chứng khoa học tốt hơn là:
Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ tương đối ổn định. Người trưởng thành cần ít nhất khoảng 7 giờ ngủ mỗi đêm, đồng thời chú ý đến chất lượng giấc ngủ.
Duy trì vận động. WHO khuyến nghị 150-300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần và tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày/tuần.
Không ngồi quá lâu. Đi bộ, làm việc nhà, leo cầu thang hoặc tranh thủ vận động trong ngày đều góp phần tăng tổng mức hoạt động thể chất.
Ăn uống cân bằng. Ưu tiên đa dạng thực phẩm, rau quả, nguồn đạm phù hợp và hạn chế thực phẩm siêu chế biến, thay vì quá phụ thuộc vào các sản phẩm được quảng cáo là "bổ khí huyết".
Quan tâm đến sức khỏe ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Những thay đổi về giấc ngủ, chu kỳ kinh nguyệt, tâm trạng hay cơ thể có thể liên quan đến biến động nội tiết và nên được theo dõi phù hợp.
Nhan sắc chắc chắn thay đổi theo thời gian. Nhưng một cơ thể khỏe mạnh, khả năng vận động tốt, giấc ngủ ổn định và tinh thần tích cực mới là những yếu tố giúp phụ nữ duy trì chất lượng cuộc sống khi tuổi tác tăng lên.
4 dấu hiệu trên có thể là những tín hiệu tích cực, nhưng không phải tiêu chuẩn y khoa để đánh giá "tuổi sinh lý" hay mức độ trẻ của một người. Điều quan trọng hơn là duy trì những thói quen có lợi cho sức khỏe và kiểm tra y tế khi xuất hiện các thay đổi bất thường.
Diệp Lục