Năm nay tôi 55 tuổi và đã nghỉ hưu được 5 năm. Trước đây, tôi từng nghĩ nghỉ hưu sẽ là giai đoạn nhẹ nhàng nhất của cuộc đời: Không còn áp lực công việc, sáng đi bộ, chiều gặp bạn bè, có thời gian chăm sóc sức khỏe và làm những điều mình thích.
Thực tế lại hoàn toàn khác.
Mỗi tháng tôi nhận khoảng 8,5 triệu đồng tiền lương hưu. Trong tài khoản tiết kiệm hiện chỉ còn khoảng 18 triệu đồng. Trong khi đó, khoản vay mua nhà còn lại của tôi lên tới gần 1,5 tỷ đồng.
Có những đêm tôi nằm đến gần sáng vẫn không ngủ được. Điều khiến tôi day dứt nhất là khoản nợ này không xuất phát từ biến cố bất khả kháng. Nó bắt đầu từ chính quyết định của tôi.
Tôi từng nghĩ mua một căn nhà mới là phần thưởng cho tuổi già
Phần lớn cuộc đời, tôi sống khá tiết kiệm. Tôi hiếm khi mua đồ đắt tiền, không có thói quen tiêu xài hoang phí và luôn cố gắng để dành một khoản cho tuổi già.
Căn nhà cũ của gia đình đã sử dụng nhiều năm, xuống cấp khá nhiều. Tôi từng nhiều lần nghĩ đến chuyện bán nó để đổi sang một căn hộ mới nhưng khi ấy vợ tôi không đồng ý nên kế hoạch được gác lại.
Sau khi tôi nghỉ hưu không lâu, vợ đột ngột qua đời vì bệnh. Sống một mình trong căn nhà cũ với quá nhiều kỷ niệm khiến tôi càng muốn chuyển đi.
Tôi tìm được một căn hộ mới ở khu vực trung tâm. Nhà gần bệnh viện, gần công viên, xung quanh có đầy đủ tiện ích. Tôi nghĩ: Mình đã làm việc cả đời, chẳng lẽ đến tuổi này vẫn không được sống trong một căn nhà tốt hơn?
Vấn đề nằm ở chỗ tôi đã nhìn rất kỹ căn nhà mình muốn mua nhưng lại không nhìn đủ kỹ tình hình tài chính của chính mình.
Tôi vay mua nhà trong 15 năm. Khoản trả trước tương đương khoảng 1,8 tỷ đồng, cộng thêm gần 370 triệu đồng để sửa chữa và mua sắm nội thất. Gần như toàn bộ số tiền tích lũy trước đó của tôi được đổ vào căn nhà.
Khoản trả góp hàng tháng khoảng 15 triệu đồng, trong khi lương hưu chỉ hơn 8 triệu đồng.
Kế hoạch ban đầu của tôi rất đơn giản: Bán căn nhà cũ, dùng tiền thu được để trả phần lớn khoản vay. Nhưng thứ tôi không tính đến là căn nhà cũ không dễ bán như mình tưởng.
Căn nhà cũ không bán được, bài toán tài chính lập tức vỡ
Một tháng, hai tháng rồi một năm trôi qua, căn nhà cũ vẫn không tìm được người mua với mức giá tôi mong muốn.
Tôi bắt đầu phải dùng tiền tích lũy để bù phần thiếu hụt giữa lương hưu và khoản trả góp. Tiền tiết kiệm ngày càng mỏng đi.
Cuối cùng, tôi buộc phải quay trở lại làm việc.
Ở tuổi ngoài 50, tôi nhận công việc dọn dẹp tại một bệnh viện. Trớ trêu thay, một trong những lý do tôi từng chọn căn hộ mới là vì nó gần bệnh viện, để sau này tuổi cao đi khám cho thuận tiện. Cuối cùng, sự thuận tiện ấy lại giúp tôi… đi làm ở bệnh viện mỗi ngày để kiếm tiền trả nợ nhà.
Từ khi gánh khoản vay, cách sống của tôi thay đổi hoàn toàn.
Trước đây đi chợ tôi có thể chọn món mình thích. Bây giờ tôi thường đợi đến cuối buổi để mua thực phẩm giảm giá. Trái cây từng là thứ tôi mua thường xuyên nhưng giờ ngay cả những loại rẻ tiền tôi cũng phải cân nhắc.
Nhiều năm nay tôi gần như không mua quần áo mới. Bạn bè rủ đi ăn, tôi thường kiếm lý do từ chối bởi chỉ cần thêm vài cuộc gặp gỡ, vài khoản tiền mừng hay chi phí phát sinh là ngân sách tháng đó lại thiếu.
Tôi có một căn nhà mới đẹp hơn, nhưng chất lượng cuộc sống lại thấp hơn trước.
Đó là điều tôi không bao giờ tính đến khi ký hợp đồng mua nhà.
Sai lầm lớn nhất không phải mua nhà, mà là dùng gần hết tiền để mua nhà ở tuổi nghỉ hưu
Nhìn lại, tôi không nghĩ việc muốn đổi sang một căn nhà tốt hơn là sai. Sai lầm nằm ở cách tôi thực hiện nó.
Tôi đã đánh giá giá trị căn nhà mới nhưng không đánh giá đủ khả năng trả nợ của mình.
Tôi đã tính đến khoản tiền có thể thu được từ việc bán căn nhà cũ nhưng lại không tính đến kịch bản nếu nhà cũ không bán được thì sao.
Quan trọng hơn, tôi dùng gần như toàn bộ tài sản thanh khoản của mình cho tiền trả trước và sửa chữa nhà.
Ở tuổi trẻ, mất tiền còn có thời gian để kiếm lại. Ở tuổi 55, sức khỏe, khả năng lao động và thời gian đều không còn giống trước.
Nếu một người trẻ có khoản vay kéo dài 15 năm, họ còn nhiều năm làm việc phía trước. Nhưng với người đã nghỉ hưu, 15 năm gần như bao trùm toàn bộ giai đoạn tuổi già.
Tôi thường tự hỏi liệu sức khỏe của mình có đủ tốt để tiếp tục làm việc cho đến ngày khoản nợ kết thúc hay không.
Đó mới là điều khiến tôi mất ngủ.
Sau tuổi 50, dòng tiền đôi khi quan trọng hơn việc sở hữu thêm tài sản
Sau những gì đã trải qua, tôi hiểu rằng tài chính tuổi nghỉ hưu có một nguyên tắc rất khác thời còn đi làm.
Khi còn trẻ, thu nhập có thể tăng. Nếu lỡ vay nhiều một chút, chúng ta vẫn có cơ hội làm thêm, đổi việc hoặc phát triển sự nghiệp để bù lại.
Nhưng khi đã nghỉ hưu, nguồn thu thường gần như cố định trong khi chi phí y tế và chăm sóc sức khỏe lại có xu hướng tăng.
Bởi vậy, một khoản tiền mặt đủ lớn trong tay đôi khi mang lại cảm giác an toàn nhiều hơn một căn nhà đẹp.
Nếu được quay lại thời điểm trước khi mua căn hộ mới, tôi sẽ tự hỏi mình 3 câu: Sau khi mua nhà còn bao nhiêu tiền dự phòng? Lương hưu có đủ trả khoản vay hàng tháng hay không? Và nếu kế hoạch bán tài sản cũ thất bại, mình có thể duy trì cuộc sống ít nhất 2-3 năm không?
Nếu cả ba câu hỏi đều không có câu trả lời chắc chắn, tôi sẽ không mua.
Tuổi già thoải mái không nhất thiết phải sống trong một căn nhà lớn hay căn hộ mới. Với tôi bây giờ, một cuộc sống đủ tiền chi tiêu, còn khoản dự phòng khi ốm đau và không phải thức giữa đêm nghĩ đến ngày trả nợ tiếp theo mới thực sự đáng giá.
Tôi từng đổi căn nhà cũ lấy một căn nhà mới nhưng cái giá lớn nhất tôi phải trả không nằm trong hợp đồng mua bán. Đó là sự tự do tài chính của những năm tháng nghỉ hưu.
Nhật Anh