Với phần lớn người lao động bình thường, tiền không đến dễ dàng. Mỗi khoản thu nhập đều được đổi bằng thời gian, công sức, đôi khi là cả sức khỏe. Thế nhưng một nghịch lý khá phổ biến là chúng ta dành rất nhiều năng lượng để nghĩ cách kiếm thêm tiền nhưng lại ít khi nghiêm túc xây dựng một hệ thống giữ tiền.
Kiếm tiền cần năng lực, còn giữ được tiền cần kỷ luật. Nếu mỗi tháng thu nhập tăng nhưng chi tiêu cũng tăng tương ứng, tài khoản cuối cùng vẫn khó có sự khác biệt. Ngược lại, chỉ cần điều chỉnh một số thói quen tưởng như nhỏ, số tiền giữ lại sau một năm có thể khiến chính bạn bất ngờ.
Dưới đây là 7 nguyên tắc tiết kiệm đơn giản nhưng có thể giúp tốc độ tích lũy thay đổi rõ rệt.
1. Ăn sáng ở nhà: Khoản nhỏ nhưng lặp lại hàng trăm lần mỗi năm
Một bữa sáng mua bên ngoài có thể không phải khoản tiền lớn. Vấn đề nằm ở tần suất. Nếu mỗi sáng bạn chi 30.000-50.000 đồng cho đồ ăn và đồ uống, một tháng làm việc 22 ngày đã tiêu khoảng 660.000 đến hơn 1 triệu đồng.
Trong khi đó, nhiều món ăn sáng tại nhà như trứng, bánh mì, yến mạch, khoai, cơm nắm hay cháo có chi phí thấp hơn đáng kể. Có thể chuẩn bị nguyên liệu từ tối hôm trước hoặc sử dụng nồi hẹn giờ để giảm thời gian vào buổi sáng.
Tiết kiệm không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc cắt một khoản vài triệu đồng. Đôi khi chỉ cần xử lý những khoản 30.000-40.000 đồng xuất hiện gần như mỗi ngày, ngân sách đã có thêm một khoảng thở đáng kể.
2. Giảm những chuyến taxi không thực sự cần thiết
Taxi và xe công nghệ mang lại sự tiện lợi, nhưng đây cũng là một khoản rất dễ bị đánh giá thấp. Một chuyến 70.000 đồng có vẻ không đáng kể, nhưng nếu đi 10-15 chuyến mỗi tháng, chi phí có thể lên tới cả triệu đồng.
Với những quãng đường phù hợp, phương tiện công cộng, xe buýt, tàu điện, xe đạp hoặc đi bộ có thể giúp giảm đáng kể ngân sách di chuyển. Dĩ nhiên, điều này không có nghĩa phải từ bỏ hoàn toàn taxi. Những hôm trời mưa, về khuya, mang nhiều đồ hoặc cần đảm bảo an toàn, sự tiện lợi vẫn đáng để trả tiền.
Điểm quan trọng là chuyển taxi từ một thói quen mặc định thành một lựa chọn có chủ đích.
3. Tận dụng thư viện và tài nguyên dùng chung trước khi mua
Người thích đọc sách rất dễ rơi vào tình trạng mua nhiều hơn khả năng đọc. Một cuốn sách vài trăm nghìn đồng không phải khoản chi quá lớn, nhưng một giá sách đầy những cuốn chỉ đọc một lần lại là một câu chuyện khác.
Trước khi mua, có thể kiểm tra thư viện địa phương, thư viện trường học, thư viện điện tử, dịch vụ mượn sách hoặc trao đổi sách với bạn bè. Với sách thiếu nhi, cách này càng hữu ích bởi trẻ thường thay đổi nhu cầu đọc khá nhanh theo độ tuổi.
Nguyên tắc tương tự có thể áp dụng với nhiều đồ dùng khác: thứ gì chỉ dùng một vài lần mỗi năm, hãy cân nhắc mượn, thuê hoặc dùng chung trước khi quyết định sở hữu.
4. Đừng xem livestream bán hàng như một hình thức giải trí
Một trong những môi trường khiến con người dễ mua sắm bốc đồng nhất hiện nay là livestream.
Bạn có thể bước vào chỉ với ý định "xem một chút", nhưng hàng loạt thông báo như "chỉ còn 5 phút", "giá thấp nhất phiên", "sắp hết hàng", "chốt đơn ngay" liên tục tạo ra cảm giác khẩn cấp. Đến khi thoát khỏi màn hình, giỏ hàng đã có thêm vài món vốn không nằm trong kế hoạch.
Giá trên livestream cũng không phải lúc nào rẻ nhất. Một sản phẩm giảm 30% vẫn là lãng phí nếu bạn vốn không cần nó.
Muốn tiết kiệm nhanh hơn, một nguyên tắc rất hiệu quả là không biến hoạt động mua sắm thành cách giết thời gian. Khi cần món gì, hãy chủ động tìm món đó, so sánh giá rồi mua. Đừng để nhu cầu được tạo ra sau khi bạn nhìn thấy sản phẩm.
5. Đừng đổi sức khỏe lấy vài khoản thu nhập ngắn hạn
Tiết kiệm không chỉ là giữ tiền mà còn là hạn chế những khoản chi lớn có thể phòng tránh.
Nhiều người cố làm thêm liên tục, thức khuya, bỏ tập thể dục, ăn uống thất thường chỉ để tăng thêm một phần thu nhập. Nhưng nếu sức khỏe giảm sút, số tiền kiếm thêm đôi khi không đủ bù cho chi phí khám chữa bệnh, nghỉ việc và chất lượng cuộc sống bị mất đi.
Có những giai đoạn cần làm việc nhiều hơn để hoàn thành mục tiêu tài chính. Tuy nhiên, làm việc quá sức trong thời gian dài không phải chiến lược bền vững.
Một cơ thể khỏe mạnh cũng là một loại tài sản. Ngủ đủ, vận động đều, ăn uống hợp lý và khám sức khỏe phù hợp không hề mâu thuẫn với việc tiết kiệm. Ngược lại, đó là cách bảo vệ khả năng tạo ra thu nhập trong nhiều năm tiếp theo.
6. Ghi lại chi tiêu để biết tiền thực sự biến mất ở đâu
Thanh toán điện tử khiến việc tiêu tiền trở nên quá dễ dàng. Chỉ vài giây quét mã hoặc chạm điện thoại, giao dịch đã hoàn tất. Chính sự thuận tiện này đôi khi khiến chúng ta mất cảm giác về dòng tiền.
Một ly cà phê 45.000 đồng, một đơn giao đồ ăn 120.000 đồng, một món đồ gia dụng 199.000 đồng… từng khoản đều nhỏ. Nhưng cộng lại cuối tháng có thể thành vài triệu đồng.
Ghi chép chi tiêu giúp trả lời ba câu hỏi rất quan trọng: Mình đang tiêu nhiều nhất vào đâu? Khoản nào thực sự cần thiết? Khoản nào có thể giảm mà chất lượng sống gần như không thay đổi?
Không cần lập bảng tài chính phức tạp. Chỉ cần chia chi tiêu thành một vài nhóm như ăn uống, đi lại, nhà ở, mua sắm, con cái, giải trí và phát sinh. Sau hai hoặc ba tháng, những "lỗ rò" của ngân sách thường hiện ra rất rõ.
7. Tiết kiệm trước, chi tiêu sau
Đây có lẽ là thay đổi tạo ra khác biệt lớn nhất.
Nhiều người áp dụng công thức: nhận lương → chi tiêu → cuối tháng còn bao nhiêu thì tiết kiệm. Vấn đề là tiền trong tài khoản thường có xu hướng được tiêu hết. Khi biết mình vẫn còn tiền, chúng ta rất dễ tự cho phép thêm một bữa ăn, một món đồ hoặc một chuyến đi.
Cách ngược lại hiệu quả hơn: nhận lương → chuyển tiền tiết kiệm → sống bằng phần còn lại.
Có người lựa chọn chuyển 50% thu nhập ngay khi nhận lương. Tuy nhiên, tỷ lệ này không phù hợp với tất cả mọi người. Với người có tiền thuê nhà, con nhỏ hoặc nhiều nghĩa vụ tài chính, mức 10%, 20% hay 30% có thể thực tế hơn.
Điều quan trọng không phải tiết kiệm thật nhiều ngay lập tức mà là biến khoản tiết kiệm thành một "hóa đơn bắt buộc" phải trả cho chính mình.
Ví dụ, một người thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng và thường chỉ để dành được khoảng 1 triệu đồng. Nếu chuyển ngay 3 triệu đồng sang tài khoản tiết kiệm vào ngày nhận lương và tổ chức lại cuộc sống trong 12 triệu đồng còn lại, số tiền tích lũy một năm có thể tăng từ khoảng 12 triệu lên 36 triệu đồng. Tốc độ tiết kiệm tăng gấp ba mà không cần thu nhập tăng gấp ba.
Đó cũng là lý do có người cảm thấy sau khi đổi phương pháp quản lý tiền, "một năm tiết kiệm được bằng vài năm trước".
Tiết kiệm nhanh không nằm ở một mẹo duy nhất
Không có phương pháp nào giúp tài khoản tăng lên chỉ sau một đêm. Điều tạo ra khác biệt là sự kết hợp của nhiều thay đổi nhỏ: bớt những bữa ăn tiện tay, giảm vài chuyến xe không cần thiết, tránh mua sắm theo cảm xúc, theo dõi dòng tiền và quan trọng nhất là ưu tiên tiết kiệm ngay từ đầu tháng.
Một khoản 500.000 đồng hay 1 triệu đồng mỗi tháng có thể trông không đáng kể trong vài tuần đầu tiên. Nhưng tài chính cá nhân vốn là trò chơi của thời gian và sự lặp lại.
Điều đáng sợ nhất không phải thu nhập hiện tại chưa cao, mà là nhiều năm trôi qua vẫn không hình thành được thói quen giữ lại một phần số tiền mình kiếm được.
Bạn không nhất thiết phải sống kham khổ để tiết kiệm. Mục tiêu cuối cùng của tiết kiệm là để tiền phục vụ cuộc sống tốt hơn: có quỹ dự phòng khi bất ngờ xảy ra, có khả năng từ chối một công việc không phù hợp, có tiền cho những kế hoạch lớn và bớt hoảng loạn trước những biến động của cuộc sống.
Và đôi khi, khoảng cách giữa "không bao giờ dư tiền" và "mỗi năm tích lũy được một khoản đáng kể" chỉ bắt đầu từ một thay đổi rất đơn giản: đừng đợi cuối tháng mới tiết kiệm.
Thảo Nguyễn