Không phải cứ có thật nhiều tiền mới có thể bắt đầu đầu tư hay tìm cách gia tăng tài sản. Trên thực tế, việc để tiền sinh lời có thể bắt đầu từ những khoản nhỏ, miễn là biết lựa chọn kênh phù hợp, duy trì kỷ luật và tận dụng tốt sức mạnh của thời gian. Có những nguyên tắc tài chính đã tồn tại hàng chục năm nhưng vẫn giữ nguyên giá trị, bất kể thị trường thay đổi ra sao. Dưới đây là 9 quy tắc như vậy.
1. Gửi tiết kiệm ngân hàng
Đây là một trong những cách đơn giản nhất để tiền nhàn rỗi sinh lời mà không đòi hỏi người gửi phải có nhiều kiến thức đầu tư. Thay vì để tiền nằm im trong tài khoản thanh toán, mỗi người có thể lựa chọn gửi tiết kiệm giữ phần tiền gốc và nhận thêm tiền lãi.
Ảnh minh họa
Ưu điểm của hình thức này là dễ thực hiện, có thể dự tính trước khoản tiền lãi và tương đối phù hợp với những người ưu tiên sự an toàn. Chẳng hạn, nếu gửi 100 triệu đồng với lãi suất giả định 6%/năm, người gửi có thể nhận khoảng 6 triệu đồng tiền lãi sau 12 tháng. Dù lợi nhuận không quá đột biến, đây vẫn là cách giúp bảo toàn và gia tăng tài sản theo thời gian. Điều quan trọng là nên so sánh lãi suất, kỳ hạn và điều kiện rút trước hạn giữa các ngân hàng trước khi quyết định.
2. Tái đầu tư tiền lãi để tận dụng lãi kép
Nếu tái tục tiền gửi và tiền lãi khi gửi tiết kiệm, đồng thời duy trì việc này trong nhiều năm, bạn đã đang tận dụng sức mạnh của lãi kép. Đây là nguyên tắc tài chính có giá trị lâu dài, đặc biệt với những người có kế hoạch tích lũy dài hạn.
Cơ quan thuộc Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), tăng trưởng kép xảy ra khi nhà đầu tư nhận lợi nhuận trên cả khoản vốn ban đầu lẫn phần lợi nhuận đã tích lũy trước đó. Vì vậy, thay vì liên tục rút tiền lãi để chi tiêu, việc để khoản tiền này tiếp tục tham gia đầu tư có thể tạo ra khác biệt đáng kể về lâu dài.
3. Đa dạng danh mục đầu tư, không "bỏ hết trứng vào một giỏ"
Một nguyên tắc quan trọng khi làm tiền sinh lời là không nên dồn toàn bộ vốn vào duy nhất một kênh đầu tư, dù đó là tài sản đang có triển vọng tốt. Việc phân bổ tiền vào nhiều loại tài sản như tiền gửi tiết kiệm, vàng, cổ phiếu, trái phiếu hoặc bất động sản giúp giảm sự phụ thuộc vào biến động của một thị trường.
Tuy nhiên, đa dạng hóa không đồng nghĩa với việc mua thật nhiều tài sản một cách thiếu tính toán. Điều quan trọng là lựa chọn những kênh có đặc điểm rủi ro khác nhau, phù hợp với mục tiêu và khả năng tài chính của bản thân.
4. Hạn chế dùng đòn bẩy tài chính với những thị trường bản thân chưa hiểu rõ
Vay tiền để đầu tư có thể giúp gia tăng quy mô vốn và lợi nhuận nếu dự đoán đúng xu hướng thị trường. Tuy nhiên, mặt trái là khoản lỗ cũng bị khuếch đại, trong khi người vay vẫn phải trả cả gốc lẫn lãi bất kể khoản đầu tư đang có kết quả ra sao. Đây là lý do người mới tham gia thị trường hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm tài chính nên thận trọng với việc sử dụng đòn bẩy.
Ảnh minh họa
SEC từng cảnh báo nhà đầu tư sử dụng giao dịch ký quỹ (một kiểu dùng đòn bẩy tài chính trên thị trường chứng khoán) có thể mất nhiều hơn số tiền đã bỏ ra, bị yêu cầu bổ sung tiền trong thời gian ngắn hoặc buộc phải bán tài sản để thanh toán khoản vay. Vì vậy, chỉ nên cân nhắc đòn bẩy khi đã hiểu cơ chế vận hành, tính toán được khả năng chịu lỗ và có phương án trả nợ rõ ràng.
5. Cảnh giác với những kênh đầu tư cam kết lợi nhuận cao bất thường
Một lời mời đầu tư với mức sinh lời cao, đều đặn và gần như không có rủi ro nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của một cái bẫy tài chính. Trên thực tế, lợi nhuận và rủi ro thường có mối quan hệ tương ứng: Khoản đầu tư càng kỳ vọng sinh lời cao thì nhà đầu tư càng phải chấp nhận khả năng biến động hoặc mất vốn lớn hơn.
Vì thế, những lời quảng cáo như cam kết lãi 3-5% mỗi tháng, không cần kiến thức, không phải theo dõi thị trường hay chắc chắn thu hồi vốn cần được kiểm chứng kỹ lưỡng.
SEC xếp lời hứa về lợi nhuận cao nhưng ít hoặc không có rủi ro vào nhóm dấu hiệu cảnh báo lừa đảo đầu tư. Trước khi chuyển tiền, mỗi người nên tìm hiểu đơn vị huy động vốn, mô hình kinh doanh, nguồn tạo ra lợi nhuận, giấy tờ pháp lý và cơ chế rút vốn. Đặc biệt, không nên quyết định chỉ vì người quen giới thiệu hoặc nhiều người trên mạng xã hội khoe đã kiếm được tiền. Một khoản đầu tư tốt cần có cơ sở tạo ra lợi nhuận rõ ràng, chứ không chỉ có những lời hứa hấp dẫn.
6. Luôn phải nhớ "thị trường có lên, có xuống"
Không có thị trường đầu tư nào chỉ tăng trưởng theo một đường thẳng. Giá cổ phiếu, vàng, bất động sản hay các tài sản khác đều có thể trải qua những giai đoạn tăng giá, đi ngang và giảm giá. Vì vậy, nhà đầu tư cần chuẩn bị tâm lý cho những biến động này thay vì mặc định khoản đầu tư sẽ luôn sinh lời.
Một sai lầm thường gặp là mua vào khi giá tăng mạnh vì sợ bỏ lỡ cơ hội, sau đó hoảng loạn bán tháo khi thị trường điều chỉnh. Cách hành xử này dễ khiến nhà đầu tư rơi vào vòng lặp mua giá cao, bán giá thấp.
Thay vì phản ứng với từng phiên tăng giảm, mỗi người nên xác định trước mục tiêu nắm giữ, thời gian đầu tư và mức thua lỗ có thể chấp nhận. Nếu nền tảng của khoản đầu tư vẫn tốt và kế hoạch ban đầu chưa thay đổi, không nhất thiết phải vội vàng hành động chỉ vì thị trường vừa có một vài phiên giảm điểm.
7. Đừng quên "chừa cho mình một đường lui" bằng quỹ dự phòng tiền mặt
Một nguyên tắc quan trọng khác là không nên đầu tư toàn bộ số tiền mình đang có. Cuộc sống luôn tồn tại những khoản chi ngoài dự kiến như viện phí, sửa chữa nhà cửa, phương tiện hỏng hóc hoặc mất nguồn thu nhập,...
Nếu không có khoản dự phòng, một người có thể buộc phải bán cổ phiếu, vàng hoặc bất động sản đúng thời điểm giá đang giảm để lấy tiền trang trải sinh hoạt. Khi đó, khoản lỗ tạm thời có thể trở thành tổn thất thực tế.
Ảnh minh họa
Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Mỹ (CFPB) khuyến nghị mỗi người nên xây dựng một quỹ khẩn cấp riêng để ứng phó với những chi phí bất ngờ, đồng thời hạn chế phải phụ thuộc vào các khoản vay khi gặp khó khăn. Với người có thu nhập ổn định, có thể tham khảo mức dự phòng tương đương 3-6 tháng chi phí sinh hoạt thiết yếu, tùy vào hoàn cảnh gia đình và tính chất công việc. Khoản tiền này nên được giữ ở nơi an toàn, dễ tiếp cận, thay vì đưa vào những kênh có biến động mạnh hoặc khó rút vốn.
Có "sẵn đường lui" sẽ giúp nhà đầu tư không phải đưa ra quyết định vội vàng chỉ vì cần tiền mặt.
8. Phải hiểu lý do "vì sao mình thua lỗ" để tránh đi vào vết xe đổ
Thua lỗ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc một người đã đầu tư sai, bởi ngay cả những khoản đầu tư được nghiên cứu kỹ vẫn có thể chịu tác động từ biến động thị trường. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải nhìn lại nguyên nhân sau mỗi lần mất tiền.
Đó có thể là do thiếu kiến thức, mua theo lời khuyên chưa được kiểm chứng, sử dụng vốn vay quá lớn, đánh giá sai khả năng tài chính hoặc đơn giản là không tuân thủ kế hoạch đã đặt ra. Nếu chỉ tập trung vào số tiền đã mất mà không tìm hiểu nguyên nhân, nhà đầu tư rất dễ lặp lại sai lầm trong lần tiếp theo.
Chẳng hạn, nếu từng thua lỗ vì mua cổ phiếu theo tin đồn, bài học cần rút ra không chỉ là tránh mã cổ phiếu đó mà còn phải thay đổi cách tìm kiếm và kiểm chứng thông tin. Mỗi người có thể ghi lại thời điểm mua, lý do, kỳ vọng ban đầu, diễn biến thực tế và nguyên nhân quyết định bán.
Việc này giúp nhận diện những thói quen thiếu hiệu quả, phân biệt giữa rủi ro khách quan và sai sót trong cách ra quyết định. Một khoản lỗ sẽ có ý nghĩa hơn nếu nó giúp nhà đầu tư cải thiện phương pháp quản lý tiền của mình.
9. Biết dừng lại đúng lúc
Không phải khoản đầu tư nào cũng cần được duy trì đến cùng, cũng không phải cứ kiên trì nắm giữ là chắc chắn sẽ có ngày sinh lời. Khi doanh nghiệp liên tục suy giảm hoạt động, mô hình kinh doanh không còn triển vọng, khoản đầu tư xuất hiện dấu hiệu đáng ngờ hoặc những giả định ban đầu không còn đúng, nhà đầu tư cần nghiêm túc xem xét việc rút vốn.
Bên cạnh đó, mỗi người cũng nên xác định trước mức thua lỗ tối đa có thể chấp nhận để tránh tâm lý cố gắng gỡ gạc bằng cách tiếp tục rót thêm vốn. Một sai lầm phổ biến là vì đã bỏ ra quá nhiều vốn nên không muốn chấp nhận thất bại, dù triển vọng phục hồi ngày càng thấp. Tuy nhiên, số tiền đã mất không thể là lý do duy nhất để tiếp tục giữ một khoản đầu tư không còn phù hợp.
Biết dừng lại không có nghĩa là từ bỏ mục tiêu làm giàu, mà là chủ động bảo vệ phần tài sản còn lại và dành nguồn lực cho những cơ hội tốt hơn. Đôi khi, giữ được tiền cũng quan trọng không kém kiếm thêm tiền.
(Tham khảo: Investor.gov)
Ngọc Linh