Từ khóa: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, phát triển Đảng, giáo dục lý tưởng, thanh niên.
Mở đầu
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, thanh niên luôn là lực lượng xã hội quan trọng, đóng vai trò xung kích trong mọi thời kỳ phát triển của đất nước. Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định thanh niên là lực lượng kế cận trung thành, là rường cột của nước nhà, là chủ nhân tương lai của dân tộc. Việc phát triển lực lượng đảng viên trẻ có bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức và lý tưởng cách mạng từ đội ngũ đoàn viên thanh niên không chỉ là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng mà còn là một trong những nội dung then chốt trong công tác xây dựng Đảng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, công tác phát triển đảng viên trẻ từ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đang đứng trước nhiều thách thức. Một bộ phận thanh niên có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, thờ ơ với chính trị, thiếu tinh thần dấn thân và trách nhiệm với cộng đồng. Chất lượng đảng viên trẻ kết nạp mới ở một số nơi chưa tương xứng với yêu cầu đổi mới và hội nhập. Nhiều chi đoàn còn lúng túng trong việc phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu đoàn viên ưu tú cho Đảng. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu kinh nghiệm lịch sử trong công tác phát triển lực lượng cho Đảng – đặc biệt là từ giai đoạn đầu của cách mạng, khi Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên ra đời và đảm nhiệm vai trò tổ chức tiền thân, chuẩn bị về mọi mặt cho sự thành lập của Đảng.
2. Bối cảnh lịch sử và vai trò của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên
Đầu thế kỷ XX, Việt Nam nằm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, đất nước rơi vào cảnh lầm than, nhân dân bị bóc lột nặng nề cả về vật chất lẫn tinh thần. Các phong trào yêu nước diễn ra mạnh mẽ nhưng phần lớn đều thất bại do thiếu đường lối cách mạng đúng đắn, thiếu một lực lượng lãnh đạo tiên phong có tổ chức chặt chẽ và lý luận khoa học.
Năm 1885, phong trào Cần Vương bùng nổ, kéo theo đó là hàng loạt các cuộc khởi nghĩa ra đời và phát triển mạnh mẽ nhưng cuối cùng đều thất bại. Dân tộc Việt Nam lại chìm trong đêm tối dưới chính sách cai trị, bóc lột của thực dân Pháp và những chủ trương bảo thủ của triều đình Huế. Bước vào đầu thế kỉ XX, các phong trào Đông Du (1905-1908), hoạt động của những nhà yêu nước trong Duy Tân hội (1905), phong trào chống thuế ở Trung Kì (1907), Đông Kinh nghĩa thục (1907), Việt Nam Quang Phục hội (1912)… chứng tỏ một tư tưởng mới đã thay thế tư tưởng phong kiến cũ đó là tư tưởng dân chủ tư sản, một xu hướng tiến bộ lúc bấy giờ. Những xu hướng tiến bộ trên vẫn không mang lại thành công cho con đường cứu nước ở Việt Nam đầu thế kỉ XX và bộc lộ sự hạn chế của các trào lưu giải phóng dân tộc theo xu hướng cải lương tư sản đương thời. Thực tiễn đó đặt ra cho dân tộc Việt Nam là cần phải có một phương pháp, con đường cách mạng hoàn toàn mới khác với các vị tiền bối trước đó đã đi. Trong bối cảnh đó, Nguyễn Ái Quốc – người đã tiếp cận được chủ nghĩa Mác – Lênin và tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn – đã dấn thân vào hoạt động cách mạng quốc tế, tích cực chuẩn bị điều kiện thành lập một chính đảng vô sản ở Việt Nam.
Tháng 12/1924, cuộc hội ngộ lịch sử giữa Nguyễn Ái Quốc và một tổ chức của những thanh niên yêu nước Việt Nam, cuộc hội ngộ lịch sử đó đã sản sinh ra Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, một tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Sự ra đời của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên là kết quả của sự hội tụ hai luồng tư tưởng lớn: Tư tưởng giải phóng đất nước khỏi ách đế quốc thực dân và tư tưởng cần phải "có một Đảng Mácxít kiểu mới để lãnh đạo phong trào đó"[1]. Tháng 6/1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ra đời, có chương trình và điều lệ rõ ràng. Đại hội lần thứ I Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (tháng 5-1929) khẳng định: "Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên là đội tiền phong cách mạng của dân chúng Việt Nam hết sức tổ chức dân chúng lại cho thành một đội quân tranh đấu rất có lực lượng; hết sức hy sinh đi trước để lĩnh đạo dân chúng quyết liệt tranh đấu với tụi bóc lột, đè nén, để lấy lại quyền lợi, để đoạt thủ chính quyền"[2]; "để phá tan cái xã hội bất bình hiện tại mà lập ra xã hội ai cũng phải làm, ai cũng đủ dùng, ai cũng tự do, bình đẳng, tức là xã hội cộng sản"[3]. Việc thành lập một tổ chức cách mạng thích hợp, vừa tầm với điều kiện lịch sử cụ thể nước ta lúc đó là một chủ đích, một hướng sáng tạo, khác với những mô hình thành lập Đảng Cộng sản ở các nước trong vùng; đồng thời là bước ngoặt quyết định trong việc hình thành một tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Từ sau khi Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập, Nguyễn Ái Quốc tiến hành mở các lớp học cho những thành viên trong Hội nhằm xây dựng một đội ngũ cán bộ nòng cốt thực hiện các nhiệm vụ truyền bá về chủ nghĩa cộng sản cho cách mạng Việt Nam. Từ năm 1925 đến 1927, nhiều lớp huấn luyện chính trị chính thức do Hội tổ chức đã được diễn ra tại Quảng Châu, Trung Quốc. Tại các lớp học đó, Nguyễn Ái Quốc có khi là người trực tiếp giảng dạy, có khi mời các lãnh tụ cộng sản Trung Quốc đến truyền thụ. Nội dung học tập mới mẻ và phong phú, đã lôi cuốn sự say mê của các học viên, nhưng sức hút mạnh mẽ nhất đối với họ lại chính là những bài giảng sinh động, hấp dẫn và thiết thực của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Sau giờ học trên lớp, các học viên được đi tham quan thực tế các cơ sở cách mạng ở Quảng Châu, để học từ thực tiễn những kinh nghiệm quý giá, giúp ích cho bước đường hoạt động cách mạng của mình. Họ đã nhận thấy trách nhiệm của mình khi hiểu rằng "muốn làm lực lượng dân chúng được thống nhất thì trước phải có bọn giác ngộ trong dân chúng tổ chức lại, thế nên trước phải tổ chức ra bổn hội là thế. Bây giờ các đồng chí làm thế nào thân dân chúng, làm thế nào cho dân chúng đi lên đường cách mệnh. Đây là công việc các đồng chí phải làm". Các lớp này đã đào tạo hàng trăm thanh niên ưu tú, sau này trở thành những hạt nhân cách mạng, như: Trần Phú, Lê Hồng Phong, Nguyễn Đức Cảnh, Ngô Gia Tự, Hà Huy Tập...
Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử quan trọng, là tổ chức trung gian, trực tiếp xây dựng nền tảng tư tưởng, lý luận, tổ chức và con người cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội đã truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng cách mạng vô sản vào Việt Nam, thay thế các tư tưởng cứu nước lỗi thời. Đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng một chính đảng vô sản. Hội cũng hình thành hệ thống tổ chức rộng khắp, có tính kỷ luật cao, là tiền thân của các chi bộ Đảng sau này. Đặc biệt, chính Hội đã góp phần quan trọng trong việc thành lập ba tổ chức cộng sản năm 1929 – tiền đề để tiến tới hội nghị hợp nhất thành Đảng vào đầu năm 1930. Về mặt lực lượng, gần như toàn bộ đội ngũ sáng lập và cán bộ nòng cốt của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu tiên đều xuất thân từ Hội. Đây là bằng chứng thuyết phục về năng lực đào tạo và phát triển lực lượng chính trị của Hội.
3. Những bài học kinh nghiệm rút ra
Từ thực tiễn hoạt động của Hội, có thể rút ra nhiều bài học lớn, có giá trị sâu sắc trong công tác phát triển lực lượng cho Đảng từ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh hiện nay, cụ thể là:
Thứ nhất, đó là kinh nghiệm về khơi dậy, định hướng vai trò lịch sử của thanh niên trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và công tác giáo dục lý tưởng cách mạng là nền tảng cốt lõi của công tác xây dựng lực lượng của Đảng
Ngay từ tên gọi "Thanh niên", Hội đã khẳng định rõ vai trò tiên phong – hành động – sáng tạo của lớp trẻ trong công cuộc cách mạng. Hội giúp biến tầng lớp thanh niên tiểu tư sản vốn bối rối, mơ hồ trong lựa chọn con đường cứu nước, thành những chiến sĩ giác ngộ lý tưởng cộng sản, có tổ chức, có lý tưởng và có mục tiêu cụ thể. Truyền thống ấy tiếp tục được kế thừa trong các phong trào thanh niên sau này như: Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương, Thanh niên cứu quốc, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh… Bên cạnh đó, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, lấy tư tưởng cách mạng khoa học làm kim chỉ nam cho hành động. Thông qua các lớp huấn luyện chính trị và báo Thanh niên, Hội đã giúp thanh niên giác ngộ sâu sắc về mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây dựng niềm tin vững chắc vào con đường cách mạng do Nguyễn Ái Quốc lựa chọn.
Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập và cách mạng công nghiệp 4.0, tư tưởng đào tạo – giác ngộ – tổ chức thanh niên theo phương pháp Hồ Chí Minh vẫn mang ý nghĩa chiến lược đối với công tác xây dựng thế hệ trẻ cách mạng. Tổ chức Đoàn cần xác định giáo dục lý tưởng cách mạng là nhiệm vụ xuyên suốt, phải đổi mới cả nội dung và phương thức.
Thứ hai, bài học coi trọng đào tạo cán bộ qua hành động thực tiễn là một trong những phương pháp hiệu quả nhất.
Hội Việt Nam cách mang thanh niên không chỉ chú trọng đào tạo lý luận mà còn đưa thanh niên trực tiếp tham gia phong trào công nhân, nông dân trong nước, xây dựng cơ sở Hội tại các địa phương. Hội đã xây dựng một đội ngũ cán bộ tuyên truyền được đào tạo ở những trường đại học của Quốc tế cộng sản, đó là lực lượng nòng cốt của cách mạng Việt Nam, có kỉ luật và tinh thần cao về lòng yêu nước. Những chiến sĩ cộng sản này sau khi về nước hoạt động là những người dám xả thân vì cách mạng, sẵn sàng chịu đựng mọi gian khổ vì sự nghiệp cao cả của đất nước. Họ là những người thực hiện chính sách vô sản hóa, hòa mình vào tầng lớp công nhân, nhân dân lao động trong những năm 1928-1929, tuyên truyền cho công nhân và nhân dân hiểu về chủ nghĩa Mác – Lênin, về con đường vô sản. Thực tiễn cách mạng đó chính là "trường học lớn" giúp thanh niên rèn luyện tư duy tổ chức, bản lĩnh chiến đấu, tinh thần dấn thân và năng lực hành động cách mạng.
Từ bài học này, ngày nay, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cần tạo điều kiện để cán bộ đoàn, đoàn viên, thanh niên được rèn luyện qua các chương trình hành động cụ thể đang triển khai. Các phong trào "Thanh niên tình nguyện", "Tuổi trẻ sáng tạo", "Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc"; các chương trình đồng hành, các hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… phải thực sự là môi trường để phát hiện, bồi dưỡng những công dân có bản lĩnh, năng lực, tâm huyết và đạo đức.
Thứ ba, là bài học về tổ chức trung gian mạnh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho công tác tham gia xây dựng lực lượng cho Đảng. Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đóng vai trò trung gian, chuẩn bị toàn diện cho sự ra đời của Đảng, từ chính trị, tư tưởng, tổ chức, con người đến phong trào quần chúng. Đây là mô hình tổ chức hiệu quả, kết hợp giữa vai trò "trường học chính trị" và "tổ chức hành động" cho thanh niên.
Để Đoàn thực sự là đội dự bị tin cậy của Đảng thì trong thời gian tới tổ chức Đoàn phải được xây dựng vững mạnh dựng Đoàn về tư tưởng, chính trị, tổ chức và hành động, để công tác xây dựng đoàn thực sự là xây dựng Đảng trước một bước. Xây dựng Đoàn về tư tưởng, chính trị là nhằm xây dựng, củng cố nhận thức, niềm tin của đoàn viên, của thanh niên vào chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối chính trị của Đảng. Mục đích là hình thành thế giới quan khoa học (cách nhìn nhận sự vật, hiện tượng khách quan, khoa học) và nhân sinh quan xã hội chủ nghĩa (lối sống, cách sống nhân văn theo những chuẩn mực giá trị của người thanh niên trong thời đại mới). Phong trào hành động là phương thức cơ bản để tổ chức Đoàn thực hiện nhiệm vụ chính trị và thể hiện trách nhiệm với xã hội. Phong trào hành động còn là phương thức kết nối, tập hợp thanh niên và rèn luyện, giáo dục thanh niên, là nơi củng cố tính kỷ luật, tính cộng đồng, kỹ năng phối hợp, điều hành của tổ chức Đoàn. Có thể nói, phong trào thanh niên là thước đo giá trị, là sức sống, là linh hồn của tổ chức Đoàn.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, có đủ năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu ngày càng cao. Một trong những vấn đề then chốt là công tác phát triển đảng viên trẻ – nhất là từ đội ngũ đoàn viên ưu tú. Trên cơ sở các bài học lịch sử từ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, có thể đề xuất một số định hướng vận dụng vào công tác phát triển Đảng hiện nay như sau:
Thứ nhất, cần đổi mới công tác giáo dục lý tưởng cách mạng trong đoàn viên, thanh niên. Giáo dục lý tưởng cách mạng cần được thực hiện đồng bộ, hiệu quả và phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhu cầu và xu hướng tiếp cận thông tin của thanh niên hiện đại. Tăng cường số hóa công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Xây dựng các nền tảng học tập trực tuyến, ứng dụng mạng xã hội (TikTok, YouTube, Zalo, Podcast…) để phổ biến kiến thức về lịch sử Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác – Lênin bằng hình thức sáng tạo, hấp dẫn. Tổ chức nhiều hơn nữa các diễn đàn "Thanh niên với Đảng – Đảng với thanh niên" tại cơ sở, nơi thanh niên được chia sẻ, phản biện, bày tỏ suy nghĩ về vai trò của Đảng và lý tưởng sống của thế hệ trẻ. Kết hợp nhuần nhuyễn giữa giáo dục lý tưởng và hành động thực tiễn. Gắn học tập lý luận với tham gia các phong trào như "Thanh niên tình nguyện", "Tuổi trẻ sáng tạo", "Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc"…. để hình thành lý tưởng qua hành động cụ thể.
Thứ hai, Đoàn cần tạo môi trường thực tiễn rèn luyện để phát hiện thanh niên tiên tiến, đoàn viên ưu tú. Thực tiễn là nơi thử thách và rèn luyện tốt nhất để thanh niên bộc lộ phẩm chất, năng lực, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh chính trị. Cần tạo điều kiện để thanh niên được hành động, được giao nhiệm vụ, từ đó lựa chọn đúng người giới thiệu vào Đảng. Mở rộng các chương trình đưa trí thức trẻ về vùng sâu, vùng xa; tình nguyện tại địa phương; hỗ trợ khởi nghiệp cộng đồng… như một kênh để rèn luyện. Tổ chức các phong trào thi đua rèn luyện và đánh giá theo năng lực thực tiễn. Áp dụng các tiêu chí cụ thể trong việc xét chọn đoàn viên ưu tú không chỉ dựa vào lý lịch, thành tích học tập mà cần đánh giá qua hành động thực tế, khả năng kết nối cộng đồng và tinh thần trách nhiệm xã hội.
Thứ ba, cần nâng cao chất lượng công tác phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu đoàn viên ưu tú cho Đảng. Với vai trò là "cầu nối" giữa thanh niên và Đảng đòi hỏi tổ chức Đoàn phải chủ động hơn trong việc phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu nhân tố điển hình. Không chạy theo số lượng mà phải thực sự đảm bảo chất lượng kết nạp. Tăng cường, chuẩn hóa quy trình phát hiện và bồi dưỡng theo quy trình các bước như: phát hiện sớm – bồi dưỡng sâu – giới thiệu đúng, gắn với hồ sơ theo dõi đoàn viên ưu tú bằng phần mềm số hóa. Kết nối chặt chẽ giữa Đoàn và cấp ủy các cấp. Thiết lập cơ chế làm việc định kỳ giữa Bí thư Đoàn và Chi bộ trong việc đánh giá, theo dõi sự tiến bộ chính trị của đoàn viên. Kiến nghị cho tổ chức Đảng địa phương, khi tổ chức các lớp cảm tình Đảng thêm sát thực tiễn bằng cách lồng ghép học lý luận với trải nghiệm thực tế (ví dụ: tham gia hoạt động xã hội, dự sinh hoạt chi bộ), giúp đoàn viên hiểu rõ vai trò, trách nhiệm khi đứng vào hàng ngũ Đảng.
Thứ tư, giải pháp về củng cố tổ chức cơ sở Đoàn – làm tốt vai trò "trường học chính trị đầu tiên". Để làm tốt vai trò "tổ chức trung gian" như Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên từng thực hiện, cần xây dựng tổ chức Đoàn ở cơ sở vững mạnh về tổ chức, kỷ luật, phong trào và năng lực tập hợp. Quan tâm xây dựng chi đoàn, "tế bào" của Đoàn thực vững mạnh toàn diện. Lấy chi đoàn làm trung tâm gắn kết cán bộ đoàn, đoàn viên, thanh niên và là nơi đầu tiên rèn luyện cán bộ của Đảng, Nhà nước trong tương lai.
Điều cần nhấn mạnh là, việc vận dụng hiệu quả các bài học từ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đòi hỏi sự sáng tạo và thích ứng với hoàn cảnh mới. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, nếu được củng cố mạnh mẽ về tổ chức và đổi mới về tư duy hành động, hoàn toàn có thể tiếp tục là "vườn ươm cách mạng", nơi phát hiện và rèn luyện những người trẻ ưu tú, xứng đáng trở thành đảng viên – những người lãnh đạo tương lai của Đảng và đất nước.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Đảng Cộng sản Việt Nam (2002): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 1, t.1 Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội Hồ Chí Minh. (2000). Toàn tập, tập 1. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia. Hồ Chí Minh. (2000). Toàn tập, tập 2. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia. Hồ Chí Minh. (2000). Toàn tập, tập10. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia. Trần Dân Tiên. (1994). Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia và NXB Thanh niên Phạm Xanh. (2009). Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin ở Việt Nam (1921-1930). Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia.
[1] Phạm Xanh (2009), Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin ở Việt Nam (1921-1930), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, Tr.97.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, t.1, tr.98
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, t.1, tr.107
Nguyễn Văn Quyết, Trần Minh Ánh, Vũ Thùy Linh - Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam