Bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên trước những tác động đa chiều của không gian mạng

Thứ tư, 18/11/2026 - 14:44

Tóm tắt: Không gian mạng mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, giao lưu và tham gia đời sống xã hội, đồng thời đặt thanh niên trước những tác động phức tạp đến nhận thức, niềm tin, lý tưởng và hành vi chính trị. Trên cơ sở làm rõ nội hàm bản lĩnh chính trị và phân tích tác động của không gian mạng, đánh giá thực trạng, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, bài viết đề xuất các giải pháp mang tính đồng bộ nhằm bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên trong bối cảnh mới.

1. Đặt vấn đề

Không gian mạng ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống thanh niên, tác động trực tiếp đến cách thức tiếp nhận thông tin, giao tiếp và hình thành quan điểm về các vấn đề xã hội. Môi trường này mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, trao đổi, bày tỏ chính kiến và tham gia hoạt động xã hội; đồng thời làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với thông tin sai lệch, xuyên tạc, nội dung lệch chuẩn và các hình thức thao túng nhận thức. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là giúp thanh niên nhận diện, phòng tránh tác động tiêu cực, mà quan trọng hơn là bồi đắp nền tảng nhận thức, niềm tin, lý tưởng và lập trường chính trị vững vàng, hình thành khả năng tự chủ và ứng xử có trách nhiệm trước những vấn đề phức tạp trên không gian mạng.

2. Nội hàm bản lĩnh chính trị của thanh niên và tác động đa chiều của không gian mạng

2.1. Quan niệm về bản lĩnh chính trị của thanh niên trong điều kiện mới

Trong phạm vi bài viết, bản lĩnh chính trị của thanh niên được hiểu là sự thống nhất giữa nhận thức chính trị đúng đắn; niềm tin, lập trường và ý chí chính trị kiên định; lý tưởng sống, hệ giá trị và thái độ chính trị tích cực; cùng khả năng chuyển hóa những yếu tố đó thành hành vi, trách nhiệm chính trị trong thực tiễn. Bản lĩnh chính trị không dừng ở việc hiểu và đồng tình với những quan điểm đúng đắn, mà còn đòi hỏi khả năng tự chủ trong suy nghĩ, bình tĩnh phân tích, đánh giá và lựa chọn cách ứng xử phù hợp; không dao động trước những tác động trái chiều và tình huống phức tạp.

Trước tác động đa chiều của không gian mạng, bản lĩnh chính trị của thanh niên được xem xét ở bốn phương diện tương ứng với bốn thành tố nêu trên. Một là, nhận thức chính trị, gắn với hiểu biết đúng đắn về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đường lối của Đảng và khả năng phân tích, đánh giá thông tin. Hai là, niềm tin, lập trường và ý chí chính trị, được xác định qua sự kiên định với mục tiêu, lý tưởng đã lựa chọn, không dao động trước thông tin sai lệch và những tác động tiêu cực. Ba là, lý tưởng sống, hệ giá trị và thái độ chính trị, biểu hiện ở định hướng phấn đấu đúng đắn, tinh thần trách nhiệm, ý thức cộng đồng và thái độ tích cực trước các vấn đề của đất nước, xã hội. Bốn là, hành vi và trách nhiệm chính trị, bao hàm việc tự giác chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; ứng xử có văn hóa, có trách nhiệm trên không gian mạng, chủ động lan tỏa, bảo vệ những giá trị tốt đẹp và đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực.

2.2. Những tác động đa chiều của không gian mạng đến bản lĩnh chính trị của thanh niên

Ở chiều hướng tích cực, không gian mạng mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, tri thức chính trị và các nguồn học liệu chính thống, tạo điều kiện để thanh niên nâng cao hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử dân tộc, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thông qua các nền tảng số, thanh niên có thêm cơ hội trao đổi, thảo luận, bày tỏ chính kiến và tham gia hoạt động xã hội. Đây cũng là môi trường để tổ chức Đoàn đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng, phát huy tính chủ động, sáng tạo của thanh niên trong tiếp nhận và lan tỏa các giá trị tích cực. Nếu được định hướng và sử dụng đúng đắn, không gian mạng có thể góp phần củng cố nhận thức, niềm tin chính trị và trách nhiệm xã hội của người trẻ.

Ở chiều hướng ngược lại, không gian mạng cũng đặt ra những thách thức đối với quá trình hình thành và củng cố bản lĩnh chính trị của thanh niên trên bốn phương diện. Một là, nhận thức chính trị có thể bị sai lệch bởi thông tin xuyên tạc, giả mạo, bị cắt ghép hoặc thiếu bối cảnh, gây khó khăn cho việc phân biệt đúng - sai, thật - giả. Hai là, niềm tin và lập trường chính trị có thể bị tác động bởi thông tin phiến diện, thủ đoạn thao túng cảm xúc và những luận điệu kích động hoài nghi. Ba là, lý tưởng sống và hệ giá trị có nguy cơ bị chi phối bởi các nội dung đề cao chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, hưởng thụ và những trào lưu lệch chuẩn. Bốn là, hành vi và trách nhiệm chính trị có thể bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông, biểu hiện ở việc phát ngôn, chia sẻ thông tin thiếu thận trọng, thiếu trách nhiệm hoặc thờ ơ, né tránh trước những vấn đề chính trị - xã hội.

3. Thực trạng công tác bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên trên không gian mạng

Những năm qua, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên được các cấp triển khai với nội dung, hình thức ngày càng đa dạng, phong phú. Nội dung tập trung vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, truyền thống dân tộc, đạo đức, lối sống và trách nhiệm xã hội. Hình thức tiêu biểu gồm học tập nghị quyết, sinh hoạt chính trị, diễn đàn, tọa đàm, hội thi, câu lạc bộ lý luận trẻ, hoạt động tình nguyện, về nguồn; trên không gian mạng có chuyên trang, bài viết, infographic, video ngắn, podcast và cuộc thi trực tuyến. Những hoạt động này góp phần tăng cường khả năng tiếp cận và lan tỏa các giá trị tích cực.

Tuy nhiên, nội dung giáo dục ở một số nơi chưa sát nhu cầu, tâm tư của thanh niên; phương thức triển khai còn một chiều, thiếu đối thoại và gắn kết với thực tiễn. Sản phẩm truyền thông trên không gian mạng có nơi còn đơn điệu, thiên về thông báo hoạt động, ít nội dung phân tích, giải đáp vấn đề người trẻ quan tâm. Việc rèn luyện tư duy độc lập, kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin chưa được chú trọng đúng mức. Một bộ phận thanh niên còn hạn chế về nhận thức chính trị, thiếu vững vàng trước thông tin trái chiều, dễ bị tác động bởi lối sống thực dụng, trào lưu lệch chuẩn; có biểu hiện chia sẻ thông tin thiếu trách nhiệm hoặc thờ ơ trước vấn đề xã hội.

Những hạn chế trên bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Không gian mạng phát triển nhanh, thông tin đa dạng, lan truyền rộng khiến việc định hướng và chọn lọc trở nên phức tạp. Ở một số cấp ủy, tổ chức Đoàn và cơ sở giáo dục, trách nhiệm chưa cao, phương pháp giáo dục chậm đổi mới, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa chặt chẽ. Mặt khác, một bộ phận thanh niên chưa coi trọng việc tự học tập, tu dưỡng, thiếu chủ động chọn lọc thông tin và chưa thực sự chuyển hóa nhận thức thành hành động có trách nhiệm.

4. Giải pháp bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên trước tác động của không gian mạng

Một là, đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng thiết thực, thuyết phục và phù hợp với thanh niên.

Các cấp ủy, tổ chức Đoàn và cơ sở giáo dục cần xác định giáo dục chính trị, tư tưởng là nhiệm vụ thường xuyên, đồng thời đổi mới cách thức triển khai theo hướng sát đối tượng, sát thực tiễn và tăng cường đối thoại. Nội dung giáo dục cần kết hợp kiến thức nền tảng về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng với những vấn đề chính trị - xã hội đang được thanh niên quan tâm; chú trọng giải thích bản chất vấn đề, làm rõ cơ sở và ý nghĩa của chủ trương, chính sách, qua đó củng cố niềm tin và định hướng giá trị. Cùng với học tập nghị quyết, sinh hoạt chính trị, cần tăng cường thảo luận tình huống, tọa đàm, diễn đàn hỏi - đáp, giao lưu với nhân chứng lịch sử, chuyên gia và người có trải nghiệm thực tiễn. Trên không gian mạng, cần xây dựng nội dung ngắn gọn, dễ tiếp cận nhưng bảo đảm chiều sâu và tính chính xác; kết hợp bài viết phân tích, đồ họa thông tin, video, podcast và sản phẩm tương tác. Việc lựa chọn hình thức, biện pháp phải căn cứ vào đặc điểm từng nhóm thanh niên, tránh chạy theo số lượng mà coi nhẹ chất lượng. Hiệu quả giáo dục cần được đánh giá bằng mức độ hiểu, khả năng vận dụng và chính từ sự phản hồi của thanh niên.

Hai là, phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện và khả năng làm chủ thông tin cho thanh niên.

Cần kết hợp trang bị kiến thức chính trị với rèn luyện phương pháp tư duy khoa học và kỹ năng xử lý thông tin. Thanh niên cần được hướng dẫn xác định chủ thể, nguồn phát, thời điểm và mục đích của thông tin; kiểm tra nội dung gốc, đối chiếu với các nguồn chính thống và nguồn độc lập đáng tin cậy; phân biệt sự kiện, ý kiến, bình luận với suy diễn; nhận diện nội dung bị cắt ghép, giả mạo hoặc tạo lập bằng trí tuệ nhân tạo. Việc bồi dưỡng không nên dừng ở phổ biến nguyên tắc mà cần tổ chức thực hành qua tình huống cụ thể, phân tích một thông tin đang gây tranh luận, nhận diện dấu hiệu thao túng cảm xúc và lựa chọn cách phản hồi phù hợp. Các cơ sở giáo dục, tổ chức Đoàn có thể lồng ghép nội dung này vào sinh hoạt chi đoàn, câu lạc bộ lý luận trẻ, tuần sinh hoạt công dân và các khóa bồi dưỡng kỹ năng số. Qua đó, thanh niên hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin, bình luận hoặc chia sẻ; biết điều chỉnh quan điểm khi có thông tin mới và bảo vệ chính kiến bằng lập luận có căn cứ, với thái độ tôn trọng và tuân thủ đúng pháp luật.

Ba là, phát huy vai trò chủ động của thanh niên trong xây dựng môi trường mạng lành mạnh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tổ chức Đoàn, nhà trường và các cơ quan, đơn vị cần tạo môi trường, điều kiện để thanh niên tham gia sáng tạo nội dung, lan tỏa giá trị tích cực và đóng góp vào việc định hướng nhận thức trong cộng đồng. Cần phát huy câu lạc bộ lý luận trẻ, đội ngũ cán bộ, đoàn viên nòng cốt và những thanh niên có năng lực về báo chí, truyền thông, công nghệ; tổ chức nhóm sản xuất nội dung, diễn đàn trao đổi, cuộc thi tìm hiểu và các hoạt động truyền thông phù hợp với từng đối tượng, nền tảng. Nội dung lan tỏa cần gắn với những vấn đề thiết thực của đời sống, gương người tốt, việc tốt, thành tựu phát triển đất nước, truyền thống cách mạng và trách nhiệm của tuổi trẻ. Khi tham gia đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch, thanh niên cần dựa trên thông tin xác thực, lập luận có căn cứ, thái độ bình tĩnh, văn minh; biết lựa chọn phương thức phản hồi phù hợp, không quy chụp, không phát tán lại nội dung độc hại một cách thiếu cân nhắc. Tổ chức Đoàn cần phối hợp với cơ quan báo chí, nhà giáo dục và người có chuyên môn để hỗ trợ kiểm chứng, định hướng nội dung; đồng thời coi trọng chất lượng, tính thuyết phục và hiệu quả thực chất, khắc phục biểu hiện chạy theo số lượng tương tác. Tham gia hoạt động có tổ chức và gắn với thực tiễn sẽ giúp thanh niên kiểm nghiệm nhận thức, rèn luyện lập trường, kỹ năng đối thoại và trách nhiệm công dân.

Bốn là, phát huy tính tích cực, tự giác của thanh niên trong tự giáo dục, tự tu dưỡng và rèn luyện bản lĩnh chính trị.

Sự định hướng, giáo dục của tổ chức chỉ bền vững khi được chuyển hóa thành nhu cầu tự thân và năng lực tự điều chỉnh của mỗi thanh niên. Vì vậy, mỗi người cần xây dựng kế hoạch học tập, tu dưỡng phù hợp; chủ động nghiên cứu lý luận chính trị, tìm hiểu chủ trương, chính sách, pháp luật và thường xuyên cập nhật tri thức cần thiết để lý giải những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Trong sử dụng mạng xã hội, cần hình thành nguyên tắc tự kiểm soát: kiểm chứng trước khi tin và chia sẻ; cân nhắc tác động của lời bình luận; tôn trọng sự thật, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; không tham gia lan truyền thông tin chưa được xác thực. Thanh niên cũng cần thường xuyên tự đánh giá sự thống nhất giữa nhận thức, lời nói và hành động; chủ động tiếp thu góp ý, điều chỉnh biểu hiện lệch lạc và tích cực tham gia hoạt động tập thể, hoạt động vì cộng đồng để rèn luyện thói quen trách nhiệm. Cán bộ Đoàn, đoàn viên ưu tú và đảng viên trẻ phải nêu gương về tinh thần học tập, thái độ ứng xử và trách nhiệm phát ngôn trên không gian mạng. Tổ chức Đoàn, nhà trường và gia đình cần khuyến khích, định hướng, hỗ trợ quá trình tự rèn luyện bằng cơ chế động viên, nêu gương và góp ý phù hợp, tránh áp đặt hành chính hoặc đánh giá hình thức. Qua đó, bản lĩnh chính trị từng bước trở thành phẩm chất bên trong, được thể hiện thường xuyên trong lựa chọn và hành động của mỗi người.

5. Kết luận

Không gian mạng vừa mở ra điều kiện mới cho thanh niên tiếp cận tri thức, tham gia đời sống xã hội, vừa đặt ra những thách thức đối với quá trình hình thành và củng cố bản lĩnh chính trị. Vì vậy, bồi đắp bản lĩnh chính trị không thể chỉ dừng ở việc trang bị kiến thức hay hướng dẫn phòng tránh thông tin xấu độc, mà phải hướng tới sự thống nhất giữa nhận thức, niềm tin, lập trường, lý tưởng và hành động có trách nhiệm. Muốn vậy, cần kết hợp đổi mới giáo dục chính trị, phát triển năng lực tư duy và làm chủ thông tin, tạo môi trường thực tiễn để thanh niên rèn luyện với việc phát huy tính tự giác của mỗi cá nhân. Hiệu quả của quá trình này cần được đo bằng sự chuyển biến thực chất trong nhận thức, thái độ và hành vi chính trị của thanh niên, qua đó góp phần xây dựng thế hệ trẻ có lý tưởng, bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Hà Văn Lộc, Vũ Huy Hoàng

Đại học Nguyễn Huệ


TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2008), Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

2. Ban Bí thư (2015), Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030.

3. Thủ tướng Chính phủ (2021), Quyết định số 1895/QĐ-TTg ngày 11/11/2021 phê duyệt Chương trình "Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khơi dậy khát vọng cống hiến cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng giai đoạn 2021 - 2030".

4. Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 311/QĐ-TTg ngày 05/3/2022 phê duyệt Chương trình "Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng trên không gian mạng giai đoạn 2022 - 2030".

5. Bộ Chính trị (2025), Kết luận số 166-KL/TW ngày 10/6/2025 về nâng cao hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong tình hình mới.

6. Ban Bí thư (2026), Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 về tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.