Trường Sĩ quan Chính trị là cơ sở trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội cho toàn quân vì vậy bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan chính trị hiện nay giữ vai trò đặc biệt quan trọng góp phần xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh tiêu biểu, đơn vị vững mạnh toàn diện "mẫu mực tiêu biểu", hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.
1. Đặt vấn đề
Công tác tư tưởng (CTTT) trong quân đội là một mặt của hoạt động CTĐ, CTCT; làm tốt CTTT là cơ sở nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của quân đội. Là một bộ phận trọng yếu hợp thành CTTT của Đảng trong Quân đội, công tác quản lý tư tưởng QLTT có vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp góp phần xây dựng phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, bảo đảm cho mọi quân nhân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân; chấp hành nghiêm chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, kỷ luật của Quân đội; góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện "mẫu mực tiêu biểu", hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.
Trường Sĩ quan Chính trị là cơ sở trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội cho toàn quân, trong đó đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là lực lượng trực tiếp tổ chức, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Chính vì vậy bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan chính trị hiện nay giữ vai trò đặc biệt quan trọng không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
2. Nội dung ghiên cứu
Bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị trước tác động của mạng xã hội là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của Đảng ủy, Ban Giám hiệu, trực tiếp là cấp ủy, chỉ huy các đơn vị quản lý học viên, sự hướng dẫn của cơ quan chính trị và đội ngũ giảng viên, nhằm hình thành và phát triển ở học viên hệ thống tri thức, kỹ năng, phương pháp và bản lĩnh cần thiết để nhận diện, đánh giá, định hướng và xử lý các vấn đề tư tưởng nảy sinh trước tác động của mạng xã hội.
Những năm qua, Thường vụ Đảng ủy, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường, Cơ quan Chính trị đã thường xuyên quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, nhất là những định hướng lớn trong Văn kiện Đại hội XIV về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, đã xác định rõ chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, trọng tâm là bồi dưỡng năng lực quản lý, định hướng tư tưởng cho học viên trước sự tác động mạnh mẽ của mạng xã hội. Tuy nhiên, nhận thức, trách nhiệm của một số cấp ủy, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội chưa đầy đủ; nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng ở một số đơn vị chưa phù hợp, chậm được đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu của thực tiễn và tác động của mạng xã hội; năng lực quản lý tư tưởng và kết quả thực hiện nhiệm vụ của một bộ phận cán bộ, học viên chưa đáp ứng yêu cầu, chưa tạo được sự chuyển biến vững chắc trước tác động của mạng xã hội.
Trước những yêu cầu mới đặt ra, việc Bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan chính trị hiện nay cần được triển khai đồng bộ, toàn diện với những giải pháp thiết thực, khả thi. Do đó, cần thực hiện tốt các giải pháp sau:
Một là, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng hàng đầu, giữ vai trò định hướng, chi phối toàn bộ quá trình bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên; đồng thời là cơ sở để triển khai có hiệu quả các nội dung, biện pháp khác. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội và môi trường quân sự, việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng càng trở nên cấp thiết. Thực tiễn cho thấy, nhận thức đúng sẽ dẫn đến hành động đúng; đặc biệt trong công tác tư tưởng, nếu thiếu nhận thức đầy đủ, sâu sắc sẽ dễ dẫn đến buông lỏng quản lý, bị động trước các tình huống tư tưởng nảy sinh trên không gian mạng. Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức; chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, nhất là trên không gian mạng. Đây chính là cơ sở chính trị quan trọng để định hướng cho việc bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Các cấp ủy, tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ chủ trì cần thường xuyên quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, Quân ủy Trung ương về công tác tư tưởng gắn với yêu cầu đấu tranh trên không gian mạng. Nắm vững mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV; đặc biệt là yêu cầu tăng cường "miễn dịch" trước các tác động tiêu cực của mạng xã hội. Trên cơ sở đó, tổ chức quán triệt cho học viên hiểu rõ bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng không gian mạng để chống phá; đồng thời trang bị cho học viên phương pháp tư duy khoa học, khả năng phân tích, kiểm chứng và xử lý thông tin. Cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, giảng viên và các lực lượng trong Nhà trường cần nhận thức sâu sắc rằng, bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài trong xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị. Trong bối cảnh mạng xã hội, mỗi học viên vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành chủ thể lan tỏa thông tin, do đó yêu cầu về bản lĩnh chính trị, năng lực định hướng tư tưởng càng cao.
Các chủ thể cần đánh giá đúng thực trạng năng lực quản lý tư tưởng của học viên hiện nay, đặc biệt là những hạn chế trong kỹ năng sử dụng mạng xã hội, khả năng nhận diện thông tin xấu độc, kỹ năng đấu tranh phản bác quan điểm sai trái. Đồng thời, làm rõ những tác động hai mặt của mạng xã hội: vừa là công cụ hữu ích phục vụ học tập, tuyên truyền, vừa là môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ về tư tưởng.
Từ đó, xác định rõ sự cần thiết phải bồi dưỡng toàn diện cho học viên về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực tư duy lý luận và kỹ năng thực hành trên không gian mạng. Đây chính là yêu cầu cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV về xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị trong điều kiện mới.
Hai là, thường xuyên nắm chắc đặc điểm, nhiệm vụ của đơn vị, tư tưởng học viên; đổi mới nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng luôn bám sát thực tiễn, đặc biệt là sự tác động đa chiều của mạng xã hội đến nhận thức, tình cảm, thái độ và hành vi của học viên. Trên cơ sở nắm chắc đặc điểm, nhiệm vụ và diễn biến tư tưởng của học viên, các chủ thể có thể xác định đúng nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý, định hướng tư tưởng trong môi trường số.
Đặc điểm, nhiệm vụ của Trường Sĩ quan Chính trị gắn với chức năng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị cho toàn quân - lực lượng trực tiếp tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, chủ động đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đặt ra ngày càng cao. Điều đó đòi hỏi học viên không chỉ vững vàng về bản lĩnh chính trị, mà còn phải có năng lực quản lý tư tưởng, kỹ năng sử dụng và định hướng thông tin trên mạng xã hội. Vì vậy, công tác bồi dưỡng phải tác động toàn diện, giúp học viên nâng cao ý thức trách nhiệm, chủ động rèn luyện, thích ứng với môi trường thông tin số, sẵn sàng đảm nhiệm tốt chức trách sau khi ra trường. Việc nắm bắt tư tưởng học viên hiện nay không chỉ thông qua các kênh truyền thống mà còn phải chú trọng đến biểu hiện trên không gian mạng. Cấp ủy, cán bộ chủ trì cần duy trì nghiêm các chế độ sinh hoạt, đối thoại, giao ban, đồng thời khai thác hiệu quả các kênh thông tin để phát hiện sớm những vấn đề tư tưởng nảy sinh từ việc tiếp cận mạng xã hội.
Phân tích, đánh giá tư tưởng phải khách quan, toàn diện, kịp thời; trên cơ sở đó dự báo xu hướng phát triển để chủ động định hướng, giải quyết. Đồng thời, phát huy dân chủ, tăng cường trao đổi, đối thoại để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng của học viên, hạn chế thấp nhất những biểu hiện dao động, lệch lạc về tư tưởng do tác động của thông tin xấu độc.
Đổi mới nội dung, hình thức giáo dục chính trị theo hướng hiện đại, gắn với không gian mạng. Nội dung bồi dưỡng cần cập nhật kịp thời những vấn đề mới của thực tiễn, nhất là tình hình thế giới, khu vực, trong nước và các vấn đề nổi lên trên mạng xã hội. Chú trọng trang bị cho học viên kiến thức lý luận chính trị, đồng thời tăng cường kỹ năng nhận diện, phân tích, phản bác thông tin sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Hình thức giáo dục cần đa dạng, linh hoạt, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại như: học tập chuyên đề, diễn đàn, tọa đàm, mô phỏng tình huống trên mạng xã hội, ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy. Qua đó, nâng cao tính hấp dẫn, thuyết phục và hiệu quả của công tác bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự tích cực, lành mạnh gắn với bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Đây là giải pháp có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, đồng thời tạo nền tảng bền vững cho việc bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng của học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị trong bối cảnh tác động ngày càng mạnh mẽ của mạng xã hội. Môi trường văn hóa sư phạm quân sự không chỉ định hướng hành vi, thái độ, chuẩn mực ứng xử mà còn là "không gian tư tưởng" góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, năng lực "miễn dịch thông tin", khả năng nhận diện và xử lý các vấn đề tư tưởng nảy sinh từ không gian mạng.
Trong điều kiện hiện nay, mạng xã hội phát triển nhanh chóng, đa chiều, vừa là kênh thông tin hữu ích, vừa tiềm ẩn nhiều yếu tố tiêu cực, thông tin sai trái, thù địch. Do đó, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh chính là tạo "hàng rào mềm" để định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, hình thành khả năng tự quản lý, tự điều chỉnh tư tưởng của học viên.
Học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị chủ yếu là thanh niên, có trình độ học vấn cao, nhạy bén với công nghệ, thường xuyên tiếp cận mạng xã hội. Đây là điều kiện thuận lợi để tiếp thu tri thức mới nhưng cũng dễ bị tác động bởi thông tin xấu độc nếu thiếu bản lĩnh và kỹ năng sàng lọc. Vì vậy, việc xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự tích cực, lành mạnh cần được tiến hành đồng bộ, toàn diện, gắn chặt với yêu cầu bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trong điều kiện mới.
Bốn là, phát huy vai trò của các tổ chức, các lực lượng trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Phát huy vai trò của các tổ chức, các lực lượng trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội đối với học viên là một trong những giải pháp cơ bản, quan trọng, thể hiện sự quán triệt quan điểm của Đảng về phát huy sức mạnh tổng hợp trong công tác tư tưởng; bảo đảm cho hoạt động bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị có nền nếp, chất lượng, hiệu quả cao. Thực tế cho thấy, bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng tham gia là tất yếu khách quan. Tuy nhiên, hiện nay việc phối hợp giữa các tổ chức, các lực lượng còn chưa được phát huy đầy đủ, chưa tạo được sức mạnh tổng hợp trong phòng ngừa, định hướng và xử lý các tác động tiêu cực từ mạng xã hội. Do đó, để thực hiện tốt giải pháp này cần tập trung vào các nội dung chủ yếu như: Phát huy vai trò lãnh đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng trong nhà trường; phát huy vai trò chỉ đạo, hướng dẫn của cơ quan chức năng, đội ngũ cán bộ chính trị, người chỉ huy trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội đối với học viên; phát huy vai trò, trách nhiệm của các khoa giáo viên, nòng cốt là Khoa CTĐ, CTCT, Khoa Lý luận Mác - Lênin trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội; phát huy vai trò của đội ngũ đảng viên trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội đối với học viên; phát huy vai trò của tổ chức đoàn thanh niên, Hội đồng quân nhân ở các lớp, đại đội trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội đối với học viên; phối hợp với gia đình học viên và cấp ủy, chính quyền địa phương trong bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội.
Năm là, duy trì và thực hiện nghiêm nền nếp chế độ trong quản lý, nắm và giải quyết tình hình tư tưởng gắn với bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội trước tác động của mạng xã hội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Đây là giải pháp quan trọng, mang tính xuyên suốt nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên trong điều kiện môi trường thông tin số phát triển mạnh mẽ. Việc duy trì nghiêm nền nếp, chế độ trong quản lý, nắm và giải quyết tình hình tư tưởng không chỉ giúp cấp ủy, chính trị viên, người chỉ huy nắm chắc diễn biến tư tưởng của học viên trong thực tiễn học tập, rèn luyện mà còn kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề nảy sinh từ tác động của mạng xã hội. Qua đó, góp phần định hướng đúng đắn nhận thức, củng cố bản lĩnh chính trị và nâng cao năng lực quản lý tư tưởng cho học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Cấp ủy, chính trị viên, người chỉ huy cần lãnh đạo, chỉ đạo các tổ chức trong đơn vị duy trì nghiêm túc, hiệu quả các chế độ sinh hoạt; xác định rõ nội dung, thời gian, hình thức phù hợp với đặc điểm của học viên trong thời đại số. Đặc biệt coi trọng nâng cao chất lượng sinh hoạt ở các tổ chức nhỏ như tiểu đội, trung đội, tổ đảng, chi đoàn – nơi học viên có mối quan hệ gần gũi, thường xuyên trao đổi cả trong đời sống thực và trên mạng xã hội.
Trong bối cảnh hiện nay, khi học viên có vấn đề về tư tưởng, ngoài trao đổi trực tiếp, họ còn chia sẻ qua các nền tảng số, nhóm mạng xã hội. Do đó, việc duy trì nền nếp sinh hoạt chặt chẽ, kết hợp với nắm bắt thông tin từ các mối quan hệ gần gũi sẽ giúp cấp ủy, chỉ huy phát hiện sớm những biểu hiện tư tưởng lệch lạc, kịp thời định hướng, uốn nắn.
Các đơn vị cần quy định cụ thể và duy trì chặt chẽ chế độ báo cáo tình hình tư tưởng theo phân cấp; bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời. Nội dung báo cáo không chỉ phản ánh kết quả học tập, rèn luyện mà cần chú trọng đánh giá diễn biến tư tưởng của học viên, nhất là những biểu hiện chịu tác động từ mạng xã hội như dao động nhận thức, tiếp nhận thông tin sai lệch, biểu hiện tâm lý bất ổn.
Bên cạnh các hình thức báo cáo truyền thống, cần kết hợp nắm bắt thông tin qua các kênh gián tiếp, dư luận nội bộ và môi trường mạng để có cái nhìn toàn diện. Trên cơ sở đó, chủ động đề xuất biện pháp giáo dục, định hướng, giúp học viên nâng cao khả năng tự quản lý tư tưởng trước các luồng thông tin phức tạp.Việc gặp gỡ, trao đổi cần được tiến hành thường xuyên, có kế hoạch, đồng thời linh hoạt, kịp thời khi xuất hiện những vấn đề tư tưởng phức tạp. Cán bộ chủ trì cần gần gũi, sâu sát, nắm chắc hoàn cảnh, tâm tư, nguyện vọng của học viên; đặc biệt chú ý đến các đối tượng có biến động về tâm lý, kết quả học tập, rèn luyện hoặc có biểu hiện bất thường trong sử dụng mạng xã hội.
3. Kết luận
Nâng cao chất lượng công tác tư tưởng gắn với bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng trước tác động của mạng xã hội đối với học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là nội dung quan trọng nhằm xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, củng cố niềm tin, định hướng đúng đắn động cơ học tập, rèn luyện; đồng thời hình thành, phát triển phẩm chất, nhân cách, phương pháp, tác phong công tác của người sĩ quan trong điều kiện mới. Đây cũng là yêu cầu trực tiếp góp phần xây dựng nhà trường vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu giáo dục, đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số và tác động ngày càng sâu rộng của mạng xã hội. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng công tác tư tưởng gắn với bồi dưỡng năng lực quản lý tư tưởng cho học viên hiện nay là yêu cầu khách quan, là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục của cấp ủy, chỉ huy, các tổ chức, các lực lượng trong toàn trường.
Thượng sĩ Bùi Bá Hùng - Tiểu đoàn 7, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
Thượng tá, ThS Bùi Văn Tùng- Khoa CTĐ, CTCT, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc phòng)
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Quốc phòng (2022), Quy định về quản lý, sử dụng mạng xã hội trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Hà Nội
3. Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam (2021), Hướng dẫn công tác tư tưởng, lý luận trong Quân đội trước tác động của không gian mạng, Hà Nội
4. Trường Sĩ quan Chính trị (2021), Kỷ yếu hội thảo khoa học: Nâng cao chất lượng công tác tư tưởng trong các học viện, nhà trường quân đội hiện nay, Hà Nội.
5. Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam (2021), Tài liệu bồi dưỡng công tác tư tưởng trong Quân đội trước tác động của không gian mạng, Hà Nội.