Mệt mỏi kéo dài dù ngủ đủ giấc, bụng ngày càng to, nước tiểu sẫm màu hay da ngứa ngáy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu những biểu hiện này xuất hiện cùng vàng da, phù chân hoặc thay đổi ý thức, người bệnh cần đặc biệt lưu ý nguy cơ mắc bệnh gan, trong đó có xơ gan.
Xơ gan không chỉ là tổn thương tại gan
Nhiều người cho rằng bệnh gan chỉ biểu hiện qua những bất thường như đau tức vùng gan hoặc vàng da. Trên thực tế, khi chức năng gan suy giảm, các biểu hiện có thể xuất hiện ở nhiều cơ quan khác nhau, từ hệ tiêu hóa, da, cơ bắp đến hệ thần kinh.
Gan đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu như chuyển hóa chất dinh dưỡng, sản xuất mật, tổng hợp albumin và các protein tham gia đông máu, dự trữ glycogen, đồng thời xử lý nhiều loại hormone và chất chuyển hóa. Vì vậy, tổn thương gan kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của toàn bộ cơ thể.
Xơ gan là tình trạng bệnh gan mạn tính tiến triển, trong đó mô xơ tích tụ và các nốt tái tạo hình thành, làm biến đổi cấu trúc bình thường của gan. Quá trình này cản trở dòng máu lưu thông qua gan, đồng thời làm suy giảm khả năng thực hiện các chức năng vốn có của cơ quan này.
Một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến tổn thương gan mạn tính gồm uống rượu kéo dài, viêm gan virus mạn tính, bệnh gan liên quan đến rối loạn chuyển hóa, một số bệnh tự miễn và tổn thương do thuốc.
Mặc dù gan có khả năng tái tạo, tình trạng tổn thương lặp đi lặp lại trong thời gian dài có thể kích hoạt các tế bào tạo mô xơ, khiến collagen và những thành phần của mô liên kết tích tụ. Khi mô xơ ngày càng nhiều, cấu trúc gan bị biến đổi và chức năng của cơ quan này có thể suy giảm.
Xơ gan làm tăng nguy cơ ung thư gan, đồng thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như tăng áp lực tĩnh mạch cửa, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa và bệnh não gan. Tuy nhiên, xơ gan không đồng nghĩa với suy gan giai đoạn cuối. Mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng ở mỗi người khác nhau, phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và hiệu quả điều trị.
Đáng chú ý, xơ gan giai đoạn đầu có thể chưa gây ra triệu chứng rõ rệt. Do đó, không nên chờ đến khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường mới đi kiểm tra, đặc biệt ở người có tiền sử viêm gan virus, sử dụng rượu kéo dài hoặc mắc bệnh gan mạn tính.
7 dấu hiệu trên cơ thể cần đặc biệt lưu ý
1. Nước tiểu sẫm màu bất thường
Nước tiểu chuyển sang màu vàng đậm hoặc nâu như nước trà có thể liên quan đến tình trạng mất nước, tác dụng của một số loại thuốc hoặc những vấn đề sức khỏe khác. Trong một số trường hợp, đây cũng là dấu hiệu cảnh báo rối loạn chức năng gan hoặc đường mật.
Bilirubin là sắc tố được tạo ra trong quá trình phân hủy hồng cầu. Chất này được gan xử lý và đào thải qua đường mật. Khi quá trình xử lý hoặc bài tiết bilirubin bị ảnh hưởng, bilirubin có thể tích tụ trong máu, đồng thời một phần được đào thải qua nước tiểu, khiến nước tiểu sẫm màu hơn.
Nếu nước tiểu sẫm màu kéo dài, đặc biệt khi đi kèm vàng mắt, vàng da, phân nhạt màu hoặc đau bụng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì chỉ tự bổ sung nước và chờ tình trạng cải thiện.
2. Thay đổi tính cách, giảm tập trung hoặc rối loạn ý thức
Không chỉ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và chuyển hóa, bệnh gan nặng còn có thể tác động đến hoạt động của não bộ.
Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng hoặc máu đi qua các đường nối bất thường, bỏ qua quá trình xử lý thông thường tại gan, những chất chuyển hóa có thể tích tụ và ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Đây là một trong những cơ chế liên quan đến bệnh não gan.
Biểu hiện có thể bắt đầu bằng rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, phản ứng chậm hoặc thay đổi hành vi. Khi tình trạng tiến triển, người bệnh có thể lú lẫn, mất định hướng và giảm mức độ tỉnh táo.
3. Bụng ngày càng to, phù chân do tích tụ dịch
Bụng to lên không phải lúc nào cũng do tăng cân hoặc tích tụ mỡ. Ở người mắc bệnh gan mạn tính, đây có thể là biểu hiện của cổ trướng - tình trạng dịch tích tụ trong khoang bụng.
Cổ trướng thường liên quan đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa và những thay đổi trong cơ chế điều hòa nước, natri của cơ thể. Nồng độ albumin trong máu giảm cũng có thể góp phần khiến dịch thoát ra khỏi lòng mạch và tích tụ trong các mô hoặc khoang cơ thể.
Ngoài bụng căng to, người bệnh có thể cảm thấy nặng bụng, nhanh no, khó chịu khi vận động hoặc khó thở nếu lượng dịch nhiều. Phù ở cẳng chân và mắt cá chân cũng có thể xuất hiện.
4. Lòng trắng mắt và da chuyển vàng
Vàng da, vàng mắt là dấu hiệu thường được nhắc đến khi nói về các bệnh lý gan mật. Hiện tượng này xảy ra khi bilirubin tích tụ trong cơ thể, có thể do tế bào gan bị tổn thương, đường mật bị tắc nghẽn hoặc những nguyên nhân khác ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và đào thải bilirubin.
Ở người có bệnh gan, vàng da có thể xuất hiện khi chức năng gan suy giảm hoặc khi phát sinh biến chứng. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu chỉ gặp ở xơ gan. Sỏi mật, tắc mật, một số bệnh về máu và nhiều tình trạng khác cũng có thể gây vàng da.
Khi nhận thấy lòng trắng mắt chuyển vàng, đặc biệt nếu kèm nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, ngứa da hoặc đau bụng, người bệnh cần được thăm khám sớm.
Cũng cần phân biệt tăng áp lực tĩnh mạch cửa - một biến chứng của xơ gan - với tăng huyết áp động mạch thông thường. Đây là hai tình trạng khác nhau, có cơ chế và hướng xử trí riêng.
5. Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi đầy đủ
Mệt mỏi là triệu chứng phổ biến nhưng không đặc hiệu của bệnh gan. Người mắc bệnh gan mạn tính có thể thường xuyên cảm thấy thiếu năng lượng, giảm khả năng vận động hoặc khó duy trì các hoạt động thường ngày.
Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố như rối loạn chuyển hóa, thiếu máu, thiếu dinh dưỡng, suy giảm khối lượng cơ hoặc chất lượng giấc ngủ kém.
Tuy nhiên, mệt mỏi kéo dài cũng có thể xuất phát từ thiếu máu do thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp, nhiễm trùng, căng thẳng hoặc nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào cảm giác mệt mỏi để kết luận gan đang bị tổn thương.
Nếu tình trạng mệt mỏi không cải thiện dù đã nghỉ ngơi, kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, đặc biệt khi đi kèm vàng da, phù, bụng to hay thay đổi màu sắc nước tiểu, người bệnh nên chủ động kiểm tra sức khỏe.
6. Đau âm ỉ hoặc khó chịu ở vùng bụng trên bên phải
Gan nằm chủ yếu ở vùng bụng trên bên phải. Một số người mắc bệnh gan có thể cảm thấy nặng tức hoặc khó chịu tại khu vực này, nhất là khi gan to hoặc có tình trạng viêm.
Cơn đau đôi khi được mô tả là âm ỉ, kéo dài hoặc lan sang vùng lân cận. Tuy nhiên, triệu chứng này không đặc hiệu cho xơ gan.
Các bệnh lý túi mật, đường mật, cơ thành bụng và một số vấn đề ở hệ tiêu hóa cũng có thể gây đau vùng bụng trên bên phải. Đau vai phải cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, không thể xem đây là dấu hiệu trực tiếp của xơ gan.
Người bệnh nên đi khám nếu đau kéo dài, tái diễn hoặc tăng dần, đặc biệt khi kèm sốt, nôn, vàng da hay những biểu hiện bất thường khác.
7. Ngứa da dai dẳng, có thể rõ ở lòng bàn tay và bàn chân
Ngứa kéo dài có thể liên quan đến nhiều bệnh lý về da, dị ứng, tác dụng phụ của thuốc hoặc những rối loạn bên trong cơ thể.
Trong một số bệnh gan mật gây ứ mật, người bệnh có thể bị ngứa nhiều dù không xuất hiện tổn thương da rõ ràng. Cảm giác ngứa đôi khi tập trung ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc lan rộng ra nhiều vùng cơ thể.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngứa da đều liên quan đến gan. Cảm giác nóng rát ở bàn chân cũng không phải dấu hiệu đặc hiệu của xơ gan và có thể liên quan đến các vấn đề về da, thần kinh hoặc tuần hoàn.
Nếu ngứa kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc đi kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu và các triệu chứng khác, người bệnh nên được kiểm tra để xác định nguyên nhân.
Gan có khả năng tự sửa chữa, nhưng những thay đổi cấu trúc do tổn thương kéo dài cần được xử lý bằng cách phối hợp điều trị nguyên nhân, kiểm soát biến chứng và hỗ trợ dinh dưỡng.
Phát hiện những thay đổi của cơ thể và tiến hành đánh giá y tế càng sớm có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương tiếp diễn.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: Sohu)
Diệp Lục