Năm 2016, tôi bước chân vào thị trường chứng khoán với niềm tin: Ai cũng có thể giàu nếu “mua đúng” cổ phiếu. Khi ấy, tôi vừa mới tốt nghiệp đại học, trong tay chẳng có gì ngoài 100.000 NDT (khoảng 330 triệu đồng) tích góp suốt gần 5 năm làm đủ thứ việc từ bồi bàn đến đi dạy gia sư.
Lúc đó, tôi nghĩ thị trường là “mỏ vàng” mở cửa 24/7, chỉ cần mua và bán đúng lúc là không lo nghèo. Nhưng suốt 1 thập kỷ qua, tôi đã trải qua đủ mọi sóng gió lẫn cung bậc cảm xúc khác xa so với sự lạc quan và niềm tin thuở ban đầu. Tôi đã thua lỗ, đã hoảng loạn, đã nghi ngờ bản thân… và cuối cùng rút ra được những bài học “phải trả giá bằng nước mắt” - theo đúng nghĩa đen, không hề nói quá.
1. Thị trường mở cửa 24/7 còn cơ hội làm giàu thì không
Khi tôi mới mon men đầu tư, ai cũng bảo: “Thị trường 10 năm tăng 8 lần”, “Bỏ tiền vào cổ phiếu là chắc chắn thắng”, “Đầu tư chứng khoán chẳng mấy ai thua”. Nghe vậy, tôi rót toàn bộ tiền tích cóp vào cổ phiếu. Ban đầu, mọi thứ khá ổn, danh mục của tôi sinh lời và tôi bắt đầu tự tin hơn. Thế nhưng điều đó là ảo ảnh của đám đông.
Ảnh minh họa (Nguồn: Pinterest)
Tôi nhận ra đám đông luôn tham lam khi thị trường tăng và hoảng loạn khi thị trường xuống và sai lầm của tôi là đã quyết định theo họ. Tôi mua theo tin đồn, mua theo hot trend, mua theo livestream của “cao thủ”. Rồi thị trường một ngày quay đầu, tôi không kịp phản ứng.
Thay vì giữ kỷ luật, tôi hoảng loạn theo đám đông, và mỗi lần như thế tôi mất đi một phần vốn. Những nhà đầu tư chân chính không nhìn vào thị trường theo cảm xúc đại chúng. Họ nhìn vào bản chất doanh nghiệp, nhưng tôi thì đã không làm được điều đó.
2. Vay nợ để đầu tư là con dao hai lưỡi
Thua lỗ ban đầu khiến tôi lo lắng, nhưng thay vì dừng lại và học từ những thất bại, tôi kỳ vọng “nếu bỏ thêm tiền chắc chắn sẽ gỡ gạc lại”. Tôi bắt đầu vay nợ - đầu tiên là từ bạn bè, sau là vay tín dụng với lãi suất cao. Nhờ đó, tôi đưa tổng số vốn đầu tư lên 400.000 NDT (khoảng 1,3 tỷ đồng). Lúc đó, tôi nghĩ: “Chỉ cần thị trường tăng 20% thôi là hòa vốn”.
Nhưng thị trường không “đồng ý” với kế hoạch của tôi. Tôi rơi vào vòng xoáy trả nợ, mượn tiền để đầu tư, thua lỗ rồi lại mượn thêm để gánh lãi. Khi đó, tôi không còn tư duy đầu tư nữa, mà chỉ còn động lực “trả nợ”. Đó là lần đầu tiên tôi nhận ra: Đầu tư chứng khoán không phải trò may rủi kiếm tiền nhanh và vay nợ đầu tư chỉ làm tăng biên độ rủi ro theo cấp số nhân.
3. Không dám cắt lỗ là sai lầm lớn nhất
Tôi từng giữ một cổ phiếu trong vòng nửa năm, dù giá nó giảm liên tục. Mỗi lần giảm 5%, tôi nói với bản thân rằng “Chỉ cần nó tăng 10% là hòa vốn rồi”. Cho đến lúc giá rơi 70%, tôi vẫn không bán. Tôi tự biện minh rằng thị trường rồi sẽ hồi phục, rằng “giữ thì sẽ về bờ” nhưng đó là ngụy biện. Cuối cùng, cổ phiếu đó không bao giờ hồi phục trong suốt hai năm.
Ảnh minh họa (Nguồn: Pinterest)
Đây là điểm khiến tôi tổn thất nhất: chính tôi đã tự đánh mất linh hoạt trong tư duy đầu tư. Thị trường không “nợ” tôi tiền, cổ phiếu không phải thứ tôi có thể giữ mãi chỉ vì tôi trông chờ một phép màu. Biết cắt lỗ, biết từ bỏ những cổ phiếu không còn tiềm năng, đó là một kỹ năng quan trọng hơn nhiều so với kỹ năng “chọn cổ phiếu đúng”.
4. Không có chiến lược thần thánh, việc học liên tục là điều bắt buộc
Tôi đã thử vô vàn chiến lược đầu tư trong suốt 10 năm qua: Mua theo chỉ báo kỹ thuật, theo đường trung bình, theo sách, thậm chí “copy danh mục” của những người nổi tiếng. Có chiến lược giúp tôi tăng vài phần trăm, có chiến lược khiến tôi thua nặng. Tôi từng nghĩ thị trường có một “chìa khóa vàng” mà tôi chỉ thiếu đúng một bước là tìm được.
Cuối cùng tôi nhận ra: Không có chiến lược nào là đảm bảo chiến thắng mãi mãi. Bối cảnh thị trường liên tục thay đổi. Khi bạn nghĩ bạn nắm chắc công thức chiến thắng, thị trường sẽ giáng 1 đòn cho bạn thức tỉnh.
Ảnh minh họa (Nguồn: Pinterest)
Cách duy nhất chỉ có thể là học, học và học., Học từ kết quả thực tế, từ sai lầm của chính mình và từ những người đi trước có tư duy đúng đắn, chứ không phải từ những lời hứa hẹn công thức thần thánh.
5. Tâm lý kỷ luật quan trọng hơn mọi chỉ số kỹ thuật
Tôi có thể đọc biểu đồ nến, hiểu RSI, biết cách phân tích báo cáo tài chính… Nhưng khi thị trường bốc hơi 10% trong vài ngày, tâm lý của tôi sụp đổ trước dữ liệu. Tôi bán tháo vì sợ mất thêm, tôi vét tiền để giữ vì kỳ vọng “phục hồi”, tôi đổ lỗi cho thị trường… Nhưng tôi mới chính là người không kiểm soát được cảm xúc.
Tôi học được rằng: Tâm lý kỷ luật, chấp nhận cắt lỗ, gắn với chiến lược rõ ràng, và tuân thủ nguyên tắc đầu tư là những yếu tố quan trọng hơn mọi công cụ phân tích. Có kiến thức mà không có kỷ luật thì đó cũng chỉ là công thức dẫn đến thất bại.
10 năm đầu tư không biến tôi thành triệu phú chứng khoán. Ngược lại, nó khiến tôi chạm mặt thất bại, hoang mang, trả nợ và buộc phải bắt đầu lại nhiều lần. Nếu bạn đang nghĩ đến việc đầu tư, hãy nhớ rằng thị trường không dành cho người thiếu sự chuẩn bị. Nó thử thách bạn, và chỉ những người có tư duy đúng đắn mới có thể trụ lại lâu dài.
(Nguồn: Thepaper.cn)
Ngọc Linh