Sau nhiều năm nuôi dạy con, không ít cha mẹ dần nhận ra: Đôi khi, sự thiếu tự tin, thái độ chống đối hay việc trẻ chưa phát huy được khả năng không chỉ xuất phát từ bản thân con, mà còn liên quan đến những lời người lớn nói mỗi ngày.
Trong những cuộc trò chuyện về chuyện nuôi dạy con, nhiều phụ huynh dễ buột miệng than phiền, so sánh hoặc kể khổ. Nhưng quan sát kỹ sẽ thấy, ở những gia đình có bầu không khí thoải mái, bố mẹ và con cái gần gũi, người lớn thường biết tiết chế khi nói về con.
Ngược lại, càng lo lắng, mệt mỏi và cảm thấy khó dạy bảo con, một số cha mẹ càng có xu hướng gặp ai cũng kể chuyện của trẻ.
Dưới đây là 6 điều cha mẹ nên hạn chế nói với người ngoài.
1. Gặp ai cũng kể những điểm yếu của con
Nhiều phụ huynh có thói quen làm tổn thương con dưới danh nghĩa “khiêm tốn”: “Con nhà này nhát lắm”, “Nó chậm hiểu”, “Lười lắm”, “Chẳng làm được trò trống gì đâu”…
Người lớn tưởng đó chỉ là vài lời khách sáo, nhưng với trẻ, cảm giác nhận được lại là bị chính bố mẹ chê bai, phủ nhận trước mặt mọi người.
Một lời nhận xét tiêu cực được nói ra tùy tiện có thể khiến con tin vào điều đó và ghi nhớ rất lâu.
Có một câu chuyện như thế này: Trong buổi mừng sinh nhật bà, họ hàng đến rất đông. Những người anh, người chị họ lần lượt hát múa cho cả nhà xem. Sau đó, người lớn cũng đề nghị một em nhỏ biểu diễn.
Đứa trẻ hào hứng thể hiện tiết mục đã thuộc làu, vừa hát vừa múa. Thế nhưng, người mẹ bất ngờ buông một câu: “Nó hát chẳng đúng nốt nào, chân tay thì vụng về, trông như diễn hề ấy!”.
Đứa trẻ lập tức đỏ bừng mặt, xấu hổ đến mức chỉ muốn tìm một chỗ trốn. Suốt nhiều năm sau đó, em không còn dám hát múa ở nơi đông người.
Cha mẹ nên làm gì? Giữ thể diện cho con trước mặt người khác, những điều cần góp ý hãy trao đổi riêng. Đừng hạ thấp con để làm câu chuyện xã giao.
2. Gặp ai cũng đem con ra so sánh
Con nhà ai hiểu chuyện hơn, con nhà ai tự giác hơn, con nhà ai học giỏi hơn…
Liên tục dùng thước đo của người khác để đánh giá con chưa chắc đã tạo ra động lực. Điều trẻ nghe được có thể chỉ là: “Mình chưa đủ tốt”, “Mình không xứng đáng được bố mẹ yêu thương và ưu ái”.
Khi thường xuyên bị so sánh, trẻ khó cảm thấy tự tin và thoải mái với chính mình.
Cha mẹ nên làm gì? So sánh con với chính con của ngày hôm qua. Một chút tiến bộ cũng đáng được ghi nhận, bởi đó là dấu hiệu cho thấy con đang trưởng thành.
3. Gặp ai cũng than phiền về tính cách của con
Khi trò chuyện với người quen, nhiều phụ huynh đặc biệt thích nói về tính cách của trẻ: Nóng nảy, hướng nội, ít nói, làm gì cũng chậm chạp…
Tưởng chỉ là vài câu kể chuyện, nhưng những lời ấy có thể trở thành chiếc nhãn gắn chặt lên con.
Nghe quá nhiều lần, trẻ dễ dần tin rằng bản thân đúng là như vậy: “Mình vốn nóng tính”, “Mình vốn ít nói”, “Mình chẳng thay đổi được đâu”.
Những lời nhận xét lặp đi lặp lại có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cách trẻ nhìn nhận bản thân.
Vì vậy, cha mẹ đừng vội dùng vài biểu hiện để định nghĩa tính cách của con trước người khác. Hướng nội hay hướng ngoại không phải tiêu chuẩn để phân chia một đứa trẻ là tốt hay xấu. Với những hành vi cần điều chỉnh, hãy kiên nhẫn hướng dẫn con trong gia đình, thay vì liên tục nhắc lại những nhận xét tiêu cực với người ngoài.
4. Gặp ai cũng phán trước tương lai của con
“Sau này chắc chẳng làm nên trò trống gì”, “Kiểu này lớn lên cũng chẳng thích học”, “Sau này chắc không ai bảo nổi”…
Nhiều cha mẹ có thói quen buột miệng dự đoán tương lai của con mà không cân nhắc tác động của lời nói.
Những lời phán xét ấy có thể trở thành điều trẻ tin về chính mình. Khi liên tục nghe bố mẹ phủ nhận tương lai, con dễ mất động lực cố gắng, thậm chí dần hành động theo đúng hình ảnh tiêu cực mà người lớn đã vẽ ra.
Nuôi dạy con là tin rằng trẻ còn nhiều khả năng phát triển, thay vì sớm đưa ra kết luận về cả cuộc đời con.
Cha mẹ nên làm gì? Đừng vội phán xét, bi quan hay dán nhãn. Hãy cho con thời gian và tin vào khả năng trưởng thành của trẻ.
5. Gặp ai cũng chê sở thích của con vô ích
“Sở thích ấy có ích gì đâu”, “Vẽ vời chỉ tốn thời gian”, “Suốt ngày đọc tiểu thuyết, chẳng được tích sự gì”…
Nhiều phụ huynh quen phủ nhận niềm yêu thích của con trước mặt người khác vì cho rằng chúng trẻ con, vô dụng hoặc ảnh hưởng đến việc học.
Nhưng niềm vui, sự tự tin và nơi giải tỏa cảm xúc của trẻ đôi khi lại nằm trong chính những sở thích nhỏ bé ấy.
Khi bị bố mẹ công khai chê bai, con có thể dần thu mình, không muốn chia sẻ những điều yêu thích, thậm chí mất đi sự hào hứng vốn có.
Cha mẹ nên làm gì? Tôn trọng thế giới riêng của trẻ, đón nhận sở thích và gìn giữ niềm say mê, sự hồn nhiên của con.
6. Gặp ai cũng kể đã hy sinh cho con nhiều đến mức nào
“Vì con mà bố mẹ phải bỏ việc”, “Vì con mà chẳng dám tiêu tiền”, “Cả đời này bố mẹ chỉ sống vì con”…
Mỗi lời kể về sự hy sinh đều có thể trở thành một gánh nặng đặt lên vai trẻ.
Con dễ hình thành suy nghĩ: “Sự có mặt của mình khiến bố mẹ vất vả, mình là gánh nặng của gia đình”.
Đến khi trưởng thành, cảm giác có lỗi ấy có thể khiến con không dám tận hưởng cuộc sống, theo đuổi thành công hoặc đi xa để tìm kiếm cơ hội.
Có người vốn thông minh, có năng lực nhưng lớn lên trong một gia đình thường xuyên nhắc đến sự hy sinh của bố mẹ. Vì cảm thấy phải ở gần để đền đáp, người ấy từ bỏ nhiều cơ hội phát triển tại thành phố lớn, dành phần lớn cuộc đời làm việc và sinh sống ở thị trấn quê nhà.
Đến khi bố mẹ qua đời, mong muốn đến thành phố lập nghiệp mới được nghĩ tới. Nhưng lúc này tuổi đã cao, việc tìm kiếm một công việc tốt trở nên khó khăn, để lại nhiều tiếc nuối.
Nuôi con là lựa chọn của người lớn. Tình yêu thương nên xuất phát từ sự tự nguyện, thay vì biến những gì đã dành cho con thành món nợ buộc trẻ phải trả.
Một tuổi thơ được yêu thương có thể nâng đỡ con suốt cuộc đời. Ngược lại, những tổn thương thời nhỏ đôi khi khiến con phải mất rất nhiều năm để chữa lành.
Không phải tổn thương nào cũng đến từ đòn roi hay những trận mắng mỏ. Có những vết thương bắt đầu từ lời chê bai, so sánh, kể khổ mà cha mẹ lặp lại mỗi ngày.
Cha mẹ biết cách nuôi dạy con cũng cần biết giữ gìn lời nói, nhất là khi kể chuyện của con với người khác.