Mùa tuyển sinh năm nay, có một câu hỏi xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc trò chuyện giữa phụ huynh và học sinh lớp 12: "Liệu ngành mình chọn hôm nay có còn nhiều cơ hội việc làm sau 4 năm nữa không?"
Nếu trước đây, việc chọn ngành thường gắn với những câu hỏi như ngành nào đang "hot", ngành nào dễ xin việc hay ngành nào có thu nhập tốt, thì ngày nay, nhiều người trẻ lại quan tâm đến một vấn đề khác: tốc độ thay đổi của thế giới việc làm.
Minh Anh, học sinh lớp 12 tại Hà Nội, cho biết điều khiến em trăn trở không chỉ là chọn ngành nào phù hợp với sở thích, mà còn là liệu những gì mình học hôm nay có còn phù hợp khi ra trường: "Em nghĩ AI không lấy mất tất cả công việc của con người. Nhưng em thấy nhiều thứ đang thay đổi rất nhanh. Điều em lo nhất là mình không theo kịp sự thay đổi đó".
Nỗi lo của Minh Anh không phải là cá biệt.
Chỉ trong vài năm qua, AI đã xuất hiện trong nhiều hoạt động học tập và làm việc hàng ngày. Công nghệ không chỉ thay đổi cách con người làm việc, mà còn thay đổi những năng lực mà doanh nghiệp kỳ vọng ở người trẻ. Khả năng học hỏi nhanh, thích nghi nhanh và liên tục cập nhật kỹ năng đang trở thành lợi thế ngày càng quan trọng.
Chị Thu Hương, phụ huynh có con chuẩn bị xét tuyển đại học, chia sẻ: "Điều tôi quan tâm không chỉ là con học ngành gì. Tôi quan tâm hơn đến việc sau này con có đủ khả năng thích nghi khi công việc và công nghệ thay đổi hay không".
Trong bối cảnh đó, nhiều trường đại học bắt đầu nhìn việc đào tạo theo một cách khác. Thay vì chỉ chuẩn bị cho sinh viên một công việc cụ thể, họ hướng tới việc trang bị cho người học những năng lực có thể đồng hành cùng họ trong nhiều giai đoạn nghề nghiệp khác nhau.
Tại Trường Đại học Trưng Vương (TVU), tư duy này được thể hiện qua định hướng "Làm chủ thay đổi - Mở khóa tương lai". Theo đó, mục tiêu không chỉ là giúp sinh viên có kiến thức chuyên môn khi tốt nghiệp, mà còn hình thành khả năng học hỏi liên tục, thích nghi với những thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.
Bởi trong bối cảnh hiện nay, chọn đúng ngành vẫn là một quyết định quan trọng. Nhưng điều giúp người trẻ phát triển bền vững hơn sau khi ra trường không chỉ nằm ở ngành học, mà còn ở năng lực học hỏi, thích nghi và khả năng sẵn sàng trước những thay đổi của tương lai.
Nếu khả năng thích nghi là điều người trẻ cần chuẩn bị cho tương lai, câu hỏi tiếp theo là: trường đại học có thể giúp sinh viên rèn luyện năng lực đó như thế nào?
Tại Trường Đại học Trưng Vương, câu trả lời không nằm ở việc đưa thêm một môn học về AI vào chương trình đào tạo. Theo Tiến sĩ Nguyễn Huy Oanh – Hiệu trưởng nhà trường, điều quan trọng hơn là giúp sinh viên hiểu cách sử dụng công nghệ để nâng cao năng lực của chính mình.
"Chúng tôi không đào tạo sinh viên để cạnh tranh với AI. Chúng tôi đào tạo sinh viên biết sử dụng AI để học tập hiệu quả hơn, giải quyết vấn đề tốt hơn và tạo ra giá trị mới trong công việc" - đại diện nhà trường chia sẻ.
Tinh thần đó được thể hiện khá rõ trong các hoạt động học tập theo dự án (project-based learning) mà sinh viên tại Trường Đại học Trưng Vương được tiếp cận từ sớm.
Với nhiều sinh viên Trường Đại học Trưng Vương, việc nhận đề bài từ doanh nghiệp không còn là trải nghiệm chỉ xuất hiện ở năm cuối. Ngay trong quá trình học, các em đã có cơ hội tham gia những dự án gắn với nhu cầu thực tế, làm việc theo nhóm và liên tục trao đổi với giảng viên hoặc mentor doanh nghiệp.
Trong một dự án môn học, một nhóm sinh viên nhận đề bài xây dựng giải pháp truyền thông cho một doanh nghiệp địa phương. AI giúp các bạn tìm kiếm thông tin, tổng hợp dữ liệu thị trường và gợi mở những hướng tiếp cận ban đầu. Nhưng từ đó đến một giải pháp hoàn chỉnh vẫn là một hành trình dài.
Nhóm sinh viên phải phân tích dữ liệu nào thực sự hữu ích, xác định đâu là vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải, thảo luận với nhau về các phương án triển khai và liên tục điều chỉnh sau những buổi phản biện cùng giảng viên hoặc mentor doanh nghiệp. Có những ý tưởng ban đầu tưởng như rất khả thi nhưng sau khi được phản biện lại phải làm lại từ đầu. Có những đề xuất được AI gợi ý nhưng không phù hợp với bối cảnh thực tế. Và cũng có những giải pháp chỉ xuất hiện khi các thành viên trong nhóm kết nối những góc nhìn khác nhau của mình.
Trong quá trình đó, AI có thể giúp sinh viên làm việc nhanh hơn. Nhưng AI không thể thay sinh viên đưa ra quyết định. AI có thể đề xuất ý tưởng, nhưng AI không thể chịu trách nhiệm cho kết quả cuối cùng. Đó cũng là khác biệt giữa việc sử dụng AI như một công cụ làm hộ và sử dụng AI như một cộng sự hỗ trợ quá trình học tập, sáng tạo.
"AI có thể giúp nhóm em tìm được rất nhiều thông tin chỉ trong thời gian ngắn. Nhưng phần khó nhất vẫn là chọn hướng đi nào phù hợp và thuyết phục được mentor về giải pháp của mình" - Minh Hạnh, sinh viên năm 3 Trường Đại học Trưng Vương, chia sẻ.
Thực tế, đây cũng là xu hướng đang được nhiều trường đại học trên thế giới theo đuổi. Khi các công cụ AI ngày càng phổ biến, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc ai biết sử dụng công cụ trước, mà nằm ở khả năng khai thác công nghệ để tạo ra giá trị mới. Đó là lý do Trường Đại học Trưng Vương lựa chọn phát triển mô hình Giáo dục 5.0, nơi công nghệ được xem là đòn bẩy cho sự phát triển của con người thay vì thay thế con người.
Nếu ở các mô hình giáo dục truyền thống, sinh viên chủ yếu tiếp nhận kiến thức từ giảng đường, thì Giáo dục 5.0 đặt người học vào những tình huống gần hơn với thực tế. Các dự án liên ngành, bài toán doanh nghiệp, hoạt động trải nghiệm và môi trường làm việc nhóm trở thành một phần của quá trình học tập.
Cách tiếp cận này xuất phát từ một thực tế rằng những vấn đề ngoài đời thường không được giải quyết bằng một chuyên môn duy nhất. Một sinh viên kinh doanh có thể cần hiểu về công nghệ và dữ liệu. Một sinh viên truyền thông có thể phải làm việc cùng những người học về thiết kế, marketing hoặc quản trị. Một dự án thực tế luôn đòi hỏi khả năng kết nối nhiều góc nhìn khác nhau. Chính từ những trải nghiệm liên ngành như vậy, Trường Đại học Trưng Vương hướng tới việc hình thành mô hình năng lực Key-shaped Skill cho sinh viên.
Trước đây, việc giỏi một chuyên môn thường được xem là lợi thế lớn. Nhưng trong môi trường làm việc ngày nay, điều đó thôi là chưa đủ. Người trẻ vẫn cần một nền tảng chuyên môn vững chắc, đồng thời phải có khả năng kết nối đa lĩnh vực và giải quyết những bài toán thực tế đòi hỏi nhiều góc nhìn khác nhau.
Để hiện thực hóa những điều này, việc học tại Trường Đại học Trưng Vương không chỉ diễn ra trong lớp học. Sinh viên được khuyến khích tham gia các dự án, hoạt động trải nghiệm, workshop doanh nghiệp và những môi trường thực hành giúp các em liên tục va chạm với các vấn đề thực tế. Chính những trải nghiệm đó góp phần hình thành Key-shaped Skill - nền tảng năng lực giúp người học vừa có chiều sâu chuyên môn, vừa có khả năng kết nối nhiều lĩnh vực khác nhau trong quá trình học tập và làm việc.
Bốn năm trước, rất ít người nghĩ AI sẽ thay đổi cách học tập và làm việc nhanh đến như vậy. Bốn năm tới, công nghệ có thể tiếp tục tạo ra những biến chuyển mà hôm nay chúng ta chưa thể hình dung hết. Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều trường đại học bắt đầu đặt ra một câu hỏi mới: làm thế nào để người học không chỉ theo kịp sự thay đổi, mà còn đủ năng lực để chủ động thích ứng với nó?
Trước những thay đổi đó, Trường Đại học Trưng Vương lựa chọn "Làm chủ thay đổi - Mở khóa tương lai" làm định hướng đào tạo. Theo đại diện nhà trường, "làm chủ thay đổi" không phải là khả năng dự đoán trước tương lai hay chạy theo mọi xu hướng mới xuất hiện.
"Chúng tôi cho rằng không ai có thể biết chính xác thị trường lao động sẽ thay đổi như thế nào sau 5 hay 10 năm nữa. Điều quan trọng hơn là người học phải có khả năng học hỏi khi xuất hiện điều mới, thích nghi khi hoàn cảnh thay đổi và chủ động tìm ra cơ hội trong những bối cảnh chưa từng trải qua. Đó cũng là năng lực mà nhà trường hướng tới khi xây dựng triết lý 'Làm chủ thay đổi - Mở khóa tương lai" - vị đại diện chia sẻ.
Theo đó, thay vì chuẩn bị cho một công việc duy nhất, người trẻ cần được trang bị nền tảng để có thể phát triển trong nhiều vai trò khác nhau suốt hành trình nghề nghiệp của mình.
Tại Trường Đại học Trưng Vương, mục tiêu không chỉ là đào tạo những sinh viên đáp ứng nhu cầu của hiện tại, mà còn giúp người học xây dựng khả năng học hỏi liên tục, thích nghi với những biến động của công nghệ, thị trường lao động và xã hội trong tương lai.
Thông qua hệ sinh thái Tập đoàn Hồ Gươm, môi trường học tập gắn với doanh nghiệp cùng các dự án thực tế, sinh viên có cơ hội tiếp cận thế giới nghề nghiệp từ sớm. Những trải nghiệm đó không chỉ giúp các em tích lũy kiến thức, mà còn rèn luyện tư duy chủ động, khả năng giải quyết vấn đề và sự tự tin trước những thay đổi của môi trường làm việc.
Việc được tiếp xúc với doanh nghiệp từ sớm không chỉ giúp sinh viên tích lũy trải nghiệm thực tế, mà còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Đây cũng là nền tảng để 100% sinh viên trường Đại học Trưng Vương đạt bằng khá có cơ hội việc làm trong hệ sinh thái Tập đoàn Hồ Gươm.
Tuy nhiên, cơ hội việc làm không phải đích đến cuối cùng. Điều nhà trường hướng tới là giúp người học đủ tự tin để bước vào một thế giới luôn vận động và sẵn sàng trước những thay đổi chưa từng xuất hiện.
Trong thời đại AI, công nghệ sẽ tiếp tục phát triển và cách con người học tập, làm việc cũng sẽ không ngừng thay đổi. Nhưng khả năng học hỏi, thích nghi và không ngừng phát triển sẽ luôn là nền tảng giúp người trẻ tạo ra lợi thế của riêng mình. Và đó cũng chính là tinh thần "Làm chủ thay đổi - Mở khóa tương lai" mà Trường Đại học Trưng Vương theo đuổi.
Quang Vũ