Abstract: Digital transformation is profoundly impacting higher education, necessitating innovation in the content, methods, and organization of teaching and learning. Regarding the teaching of Marxist-Leninist Philosophy, digital transformation should aim to foster students' dialectical thinking, self-study skills, and ability to apply theory to practice. This article analyzes the theoretical basis and current situation, and proposes four sets of solutions to enhance the effectiveness of digital transformation in teaching Marxist-Leninist Philosophy at the University of Economics - Technology for Industries.
Keywords: digital transformation; Marxist-Leninist Philosophy; higher education; digital competence; teaching methods.
I. Đặt vấn đề
Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản giáo dục đại học, chuyển từ ứng dụng công nghệ thông tin thuần túy sang thay đổi đồng bộ tư duy, phương thức dạy - học và quản trị đào tạo. Trong bối cảnh đó, Triết học Mác - Lênin với tính trừu tượng và khái quát cao đòi hỏi phải đổi mới phương pháp truyền thụ nhằm phát triển thế giới quan duy vật, phương pháp luận biện chứng và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho sinh viên, thay vì chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ lý thuyết.
Nhiều công trình đã tiếp cận vấn đề này dưới các góc độ khác nhau: Đinh Thị Hoa chỉ rõ công nghệ số giúp đa dạng hóa phương thức tiếp cận và hỗ trợ tự học [1]; An Thị Ngọc Trinh [2] và Nguyễn Văn Thiên [3] nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình dạy học lý luận chính trị trên nền tảng số; Lê Thị Hương đề cao môi trường số nhằm phát huy tính sáng tạo của người học [4]; còn Nghiêm Thị Thanh và cộng sự xác lập khung năng lực số toàn diện cho giảng viên [5]. Kế thừa các kết quả nghiên cứu trên, bài viết tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin tại Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp hiện nay.
II. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận của chuyển đổi số trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin
Chuyển đổi số trong giáo dục đại học là quá trình ứng dụng công nghệ số một cách có hệ thống nhằm tái cấu trúc phương thức tổ chức, quản lý và triển khai hoạt động đào tạo. Bản chất cốt lõi của tiến trình này không nằm ở công cụ kỹ thuật đơn thuần, mà là sự thay đổi căn bản trong quy trình sáng tạo, chuyển giao, tiếp nhận và thẩm định tri thức. Chuyển đổi số biểu hiện toàn diện qua nhiều khâu: số hóa nguồn học liệu, khai thác hệ thống quản lý học tập (LMS), tổ chức dạy học kết hợp (blended learning), ứng dụng trí tuệ nhân tạo và cá nhân hóa trải nghiệm học tập. Đối với khoa học lý luận chính trị nói chung và Triết học Mác - Lênin nói riêng, công nghệ chỉ đóng vai trò là phương tiện; nếu chỉ dừng lại ở việc trình chiếu giáo trình điện tử thì chưa tạo nên sự chuyển biến về chất trong phương pháp sư phạm.
Đặc thù nổi bật của Triết học Mác - Lênin là tính trừu tượng, hệ thống và tính phương pháp luận cao. Vì vậy, yêu cầu mang tính bản lề của chuyển đổi số là phải "trực quan hóa" các khái niệm và quy luật trừu tượng, biến tri thức lý luận thành các mô hình nhận thức sinh động. Chẳng hạn, khi phân tích quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại, giảng viên có thể sử dụng dữ liệu số, video tư liệu hoặc mô phỏng tiến trình biến đổi để sinh viên trực tiếp nhận diện các nấc thang: lượng, chất, độ, điểm nút và bước nhảy trong hoạt động kinh tế - xã hội cụ thể. Đúng như Đinh Thị Hoa đã khẳng định, chuyển đổi số môn học phải gắn liền với việc đa dạng hóa phương thức tiếp cận và tối ưu hóa năng lực tự nghiên cứu của người học [1]. Đồng thời, An Thị Ngọc Trinh cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi phương thức tổ chức dạy học lý luận chính trị và nâng chuẩn năng lực của đội ngũ giảng viên trong bối cảnh mới [2].
Không gian số mở ra cơ hội giải phóng tính tích cực nhận thức của sinh viên, chuyển dịch vị thế từ người nhận thụ động sang chủ thể kiến tạo tri thức. Thông qua các diễn đàn tranh luận trực tuyến, bài tập tình huống mở và dự án số hóa theo nhóm, sinh viên được rèn luyện năng lực phản biện, tra cứu và liên hệ thực tiễn. Hướng tiếp cận này hoàn toàn thống nhất với quan điểm của Lê Thị Hương về việc khai thác môi trường số để kích thích tính sáng tạo và năng lực hợp tác của người học môn Triết học Mác - Lênin [4].
Ở chiều ngược lại, tiến trình trên đặt ra đòi hỏi cấp thiết về việc nâng cao năng lực số của đội ngũ giảng viên. Theo Nghiêm Thị Thanh và cộng sự, năng lực số của nhà giáo cần được tiếp cận đa chiều, bao gồm năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm số, nghiên cứu khoa học số và đạo đức nghề nghiệp trong môi trường công nghệ [5]. Tóm lại, cơ sở lý luận của chuyển đổi số trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin là sự thống nhất hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện công nghệ, hướng đến mục tiêu cao nhất là phát triển tư duy biện chứng và năng lực vận dụng phương pháp luận của sinh viên.
2.2. Thực trạng chuyển đổi số trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin ở Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp
Hòa cùng xu thế chuyển đổi số giáo dục đại học, hoạt động dạy học tại Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp đã từng bước tích hợp các nền tảng và công cụ số, tạo tiền đề thuận lợi để đổi mới phương thức giảng dạy các môn lý luận chính trị, trong đó có Triết học Mác - Lênin. Thành tựu rõ nét nhất là quá trình số hóa học liệu và mở rộng không gian học tập. Giảng viên đã chủ động cung cấp bài giảng điện tử, tài liệu tham khảo và nhiệm vụ học tập trên không gian số, giúp sinh viên linh hoạt tiếp cận tri thức trước, trong và sau giờ học mà không bị giới hạn bởi không gian lớp học truyền thống.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng các ứng dụng tương tác, khảo sát và kiểm tra trực tuyến đã làm thay đổi đáng kể hoạt động sư phạm. Những bài kiểm tra nhanh giúp giảng viên kịp thời đo lường mức độ tiếp thu, đồng thời cung cấp phản hồi đa chiều cho người học. Đặc biệt, đối với một môn học có tính trừu tượng và khái quát cao như Triết học Mác - Lênin, công nghệ số đã hỗ trợ đắc lực cho việc trực quan hóa tri thức. Hệ thống sơ đồ tư duy, infographic, video tư liệu và diễn đàn trao đổi trực tuyến giúp cụ thể hóa các phạm trù, quy luật phức tạp thành các bài tập tình huống thực tiễn, kích thích tinh thần phản biện của sinh viên. Thực tế này hoàn toàn tương đồng với nhận định của Đinh Thị Hoa khi cho rằng công nghệ số góp phần đa dạng hóa phương thức tiếp cận và thúc đẩy năng lực tự học của sinh viên [1].
Tuy nhiên, thực tiễn chuyển đổi số trong giảng dạy môn học tại nhà trường vẫn bộc lộ những hạn chế, bất cập cần sớm tháo gỡ. Trước hết, nhận thức về chuyển đổi số ở một bộ phận giảng viên và người học vẫn còn đồng nhất với việc ứng dụng công nghệ thông tin đơn thuần; việc trình chiếu bài giảng hay chia sẻ tài liệu số hóa nếu thiếu sự đổi mới căn bản về phương pháp tổ chức nhận thức thì mới dừng lại ở việc thay đổi phương tiện truyền tải. Thứ hai, kho học liệu số chuyên ngành chưa thực sự chuẩn hóa, thiếu tính liên kết liên môn và mức độ tương tác sâu. Thứ ba, khâu kiểm tra, đánh giá chưa theo kịp tiến trình chuyển đổi; việc quá chú trọng tái hiện kiến thức thay vì đánh giá năng lực tư duy phản biện đã làm giảm động lực đổi mới phương pháp dạy học.
Mặt khác, năng lực sư phạm số của đội ngũ giảng viên vẫn còn khoảng cách nhất định trước yêu cầu thiết kế hoạt động học tập hiện đại và khai thác dữ liệu người học. Thêm vào đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra thách thức gay gắt về liêm chính học thuật và nguy cơ làm suy giảm tư duy độc lập nếu sinh viên lạm dụng AI để sao chép kết quả thay vì tự thân đọc, phân tích và lập luận. Đúng như Nguyễn Văn Thiên đã nhấn mạnh, việc nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị bằng công nghệ đòi hỏi sự đồng bộ giữa nhận thức, hạ tầng, phương pháp và năng lực của đội ngũ [3]. Do đó, chuyển đổi số giảng dạy Triết học Mác - Lênin tại trường cần được triển khai toàn diện, lấy hiệu quả phát triển năng lực của sinh viên làm trung tâm.
2.3. Giải pháp chuyển đổi số trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin ở Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp
2.3.1. Xây dựng hệ thống học liệu số Triết học Mác - Lênin khoa học, trực quan và tương tác
Trước hết, cần xây dựng kho học liệu số thống nhất cho học phần Triết học Mác - Lênin. Kho học liệu cần được cấu trúc theo từng chương, bài và chủ đề, bao gồm giáo trình điện tử, bài giảng, video ngắn, sơ đồ tư duy, infographic, câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi tự luận, bài tập tình huống và tài liệu tham khảo.
Việc xây dựng học liệu cần bảo đảm hai yêu cầu: tính khoa học và tính sư phạm. Nội dung phải chính xác, thống nhất với chương trình và được kiểm duyệt về chuyên môn; đồng thời phải phù hợp với khả năng nhận thức của sinh viên.
Đối với những vấn đề trừu tượng, cần tăng cường trực quan hóa. Chẳng hạn, các cặp phạm trù có thể được thiết kế thành sơ đồ tương tác; các quy luật của phép biện chứng duy vật có thể được minh họa bằng các tình huống thực tế; nội dung về chủ nghĩa duy vật lịch sử có thể được kết nối với những vấn đề kinh tế, xã hội và nghề nghiệp của sinh viên.
Có thể xây dựng các video từ 5-10 phút cho từng khái niệm trọng tâm. Mỗi video tập trung giải quyết một câu hỏi: "Khái niệm này là gì?", "Vì sao cần nghiên cứu?", "Nó được vận dụng như thế nào?". Sau video là một số câu hỏi kiểm tra nhanh để sinh viên tự đánh giá.
Cách tiếp cận này phù hợp với kết quả nghiên cứu của Đinh Thị Hoa về việc ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa phương thức tiếp cận tri thức trong giảng dạy Triết học Mác - Lênin [1].
2.3.2. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy và tăng cường tính chủ động của sinh viên
Chuyển đổi số phải đi liền với đổi mới phương pháp dạy học. Trong đó, lớp học đảo ngược là một phương thức có thể được áp dụng phù hợp với học phần Triết học Mác - Lênin.
Theo mô hình này, sinh viên nghiên cứu trước nội dung thông qua video, tài liệu điện tử và câu hỏi định hướng. Thời gian trên lớp được sử dụng chủ yếu cho thảo luận, giải quyết vấn đề, tranh luận và vận dụng.
Ví dụ, trước khi học quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập, sinh viên xem video giới thiệu nội dung cốt lõi và trả lời câu hỏi trực tuyến. Trong giờ học, giảng viên đưa ra tình huống về một mâu thuẫn trong học tập hoặc hoạt động sản xuất. Sinh viên xác định các mặt đối lập, phân tích quan hệ giữa chúng và đề xuất cách thức giải quyết trên cơ sở phương pháp luận triết học.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phương pháp dạy học dựa trên vấn đề. Mỗi bài học có thể bắt đầu bằng một vấn đề thực tiễn thay vì bắt đầu bằng định nghĩa. Sinh viên phải sử dụng khái niệm và nguyên lý triết học để giải quyết vấn đề. Cách làm này góp phần làm rõ giá trị phương pháp luận của Triết học Mác - Lênin.
Lê Thị Hương nhấn mạnh việc sử dụng môi trường số, bài tập mở và học tập tập thể để tăng cường tính sáng tạo của sinh viên trong học Triết học Mác - Lênin [4]. Đây là hướng tiếp cận cần được chú trọng trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học.
2.3.3. Phát triển năng lực số của giảng viên và sinh viên
Năng lực số là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số đạt hiệu quả. Đối với giảng viên Triết học Mác - Lênin, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực thiết kế học liệu số, thiết kế hoạt động học tập, sử dụng công cụ tương tác, kiểm tra đánh giá trực tuyến và khai thác trí tuệ nhân tạo.
Đồng thời, cần phát triển năng lực số của sinh viên. Sinh viên phải biết tìm kiếm tài liệu khoa học, đánh giá độ tin cậy của nguồn thông tin, trích dẫn tài liệu, sử dụng công cụ số để học tập và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Một nội dung đặc biệt quan trọng là kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo. Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên sử dụng AI như công cụ hỗ trợ tư duy thay vì công cụ thay thế tư duy. Có thể yêu cầu sinh viên kiểm tra thông tin do AI cung cấp, xác định nguồn tài liệu, chỉ ra những điểm chưa chính xác và tự xây dựng lập luận.
Nghiêm Thị Thanh và cộng sự cho rằng năng lực số của giảng viên cần được tiếp cận toàn diện, trong đó năng lực sư phạm số, chuyên môn, nghiên cứu khoa học, giao tiếp - hợp tác và đạo đức nghề nghiệp đều có vai trò quan trọng [5]. Vì vậy, phát triển năng lực số phải trở thành hoạt động thường xuyên của đội ngũ giảng viên chứ không chỉ là các khóa tập huấn ngắn hạn.
2.3.4. Đổi mới kiểm tra, đánh giá và quản lý chất lượng dạy học trên nền tảng số
Chuyển đổi số sẽ khó đạt hiệu quả nếu kiểm tra đánh giá không thay đổi. Vì vậy, cần chuyển từ đánh giá chủ yếu khả năng ghi nhớ sang đánh giá năng lực phân tích, lập luận và vận dụng tri thức.
Có thể kết hợp nhiều hình thức: kiểm tra trực tuyến, bài tập cá nhân, thảo luận nhóm, thuyết trình, sản phẩm số, bài tập tình huống và bài viết vận dụng.
Ví dụ, thay vì chỉ yêu cầu sinh viên trình bày nội dung "nguyên nhân và kết quả", giảng viên có thể yêu cầu sinh viên lựa chọn một hiện tượng thực tế, xác định các nguyên nhân chủ yếu, phân tích mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, đồng thời chỉ ra ý nghĩa phương pháp luận.
Hệ thống quản lý học tập có thể được sử dụng để theo dõi tiến trình học tập của sinh viên. Những dữ liệu về tỷ lệ hoàn thành bài học, kết quả kiểm tra và mức độ tham gia thảo luận giúp giảng viên nhận diện những nội dung khó và điều chỉnh hoạt động dạy học.
Nguyễn Văn Thiên nhấn mạnh sự cần thiết phải kết hợp ứng dụng công nghệ số với đổi mới phương thức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị [3]. Do đó, công nghệ, phương pháp và đánh giá cần được thiết kế thành một chỉnh thể thống nhất.
III. Kết luận
Chuyển đổi số trong giáo dục đại học đòi hỏi sự đổi mới toàn diện quá trình dạy học Triết học Mác - Lênin, từ khâu thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động nhận thức, tương tác sư phạm đến kiểm tra, đánh giá và quản lý đào tạo, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa thiết bị hay phần mềm đơn thuần. Đối với Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp, chuyển đổi số môn học cần bám sát tính chất trừu tượng và phương pháp luận đặc thù, lấy việc hình thành thế giới quan duy vật, phát triển tư duy biện chứng và năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn nghề nghiệp của sinh viên làm trung tâm.
Kế thừa các nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn, bài viết đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ, việc triển khai hiệu quả các giải pháp này không chỉ tối ưu hóa môi trường dạy học mà còn giữ vững bản chất khoa học, cách mạng của môn học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.
ThS. Mai Chi
Khoa Lý luận chính trị và Pháp luật
Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Đinh Thị Hoa (2024), "Chuyển đổi số - những vấn đề thực tiễn từ việc giảng dạy học phần Triết học Mác-Lênin tại Đại học Thủ Dầu Một", Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Tập 204, số T4/2024.
[2]. An Thị Ngọc Trinh (2025), "Chuyển đổi số trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học ở Việt Nam hiện nay", Tạp chí Nghiên cứu Triết học, Tập 26, số 9/2025.
[3]. Nguyễn Văn Thiên (2024), "Nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị thông qua ứng dụng công nghệ số", Tạp chí Khoa học Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, 2024. DOI: 10.59294/HIUJS.KHQG.2024.007.
[4]. Lê Thị Hương (2026), "Giải pháp tăng cường tính sáng tạo của sinh viên trong việc học Triết học Mác-Lênin ở kỷ nguyên số", Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở Hà Nội, 2026. DOI: 10.59266/houjs.2026.1215.
[5]. Nghiêm Thị Thanh, Lê Thị Thu Hiền, La Đức Minh, Nguyễn Thị Lan Ngọc, Mai Thị Khuyên, Lê Thanh Huy (2025), "Đề xuất khung năng lực số của giảng viên ở trường đại học có đào tạo giáo viên tại Việt Nam", Tạp chí Giáo dục, 25(số đặc biệt 6), tr. 450-456.