Một nghiên cứu mới cho thấy con người có chế độ một vợ một chồng cao hơn nhiều so với các loài linh trưởng họ hàng của chúng ta, nhưng lại kém hơn so với loài hải ly.
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Cambridge ở Anh đã phân tích tỷ lệ anh chị em ruột so với anh chị em cùng cha khác mẹ ở một số loài động vật, cũng như nhiều quần thể người khác nhau trong suốt lịch sử.
Các loài và xã hội theo chế độ một vợ một chồng thường có nhiều anh chị em ruột cùng cha mẹ hơn, trong khi những loài và xã hội theo chế độ đa thê hoặc lăng nhăng lại sinh ra nhiều anh chị em cùng cha khác mẹ hơn.

Loài chồn đất, cũng như con người, là một phần của cái mà các nhà nghiên cứu gọi là "giải đấu hàng đầu" về chế độ một vợ một chồng. Ảnh: AFP
Nhóm các nhà khoa học do Mark Dyble, một nhà nhân chủng học tiến hóa tại Đại học Cambridge dẫn đầu, đã sử dụng mô hình tính toán và dữ liệu anh chị em ruột được tạo ra từ các nghiên cứu di truyền ở người và các loài động vật khác để đưa ra ước tính về mức độ chung thủy một vợ một chồng.
Họ đã công bố kết quả nghiên cứu của mình trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B vào đầu tháng 12/2025.

Người ta phát hiện ra rằng hải ly có xu hướng chung thủy hơn con người một chút. Ảnh: Getty
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng hải ly có tỷ lệ chung thủy là 72%, trong khi con người đạt 66%, cao hơn một chút so với tỷ lệ 60% của loài chồn đất. Cả ba loài đều thuộc "giải đấu hàng đầu" về chế độ một vợ một chồng.
Ở thái cực ngược lại, cá heo và tinh tinh chỉ có tỷ lệ sống theo chế độ một vợ một chồng là 4%, trong khi khỉ đột núi đạt mức 6%.
“Đây không phải là nghiên cứu đầu tiên sử dụng tỷ lệ anh chị em ruột làm thước đo chế độ một vợ một chồng, nhưng đây là nghiên cứu đầu tiên so sánh tỷ lệ này ở người với các loài động vật có vú khác”, Dyble nói với CNN.
Theo các nhà nghiên cứu, chế độ một vợ một chồng từ lâu đã được coi là yếu tố then chốt trong sự hợp tác xã hội, tạo điều kiện cho khả năng thống trị hành tinh của con người.
Dyble đã tính toán tỷ lệ chế độ một vợ một chồng của con người bằng cách sử dụng dữ liệu di truyền từ các địa điểm khảo cổ và dữ liệu dân tộc học từ 94 xã hội loài người khác nhau, nhấn mạnh rằng các tập quán giao phối và kết hôn rất đa dạng.
“Mặc dù các nhà nhân chủng học rất quan tâm đến việc hiểu sự đa dạng này, nhưng đôi khi việc lùi lại và xem xét các mô hình trên toàn loài và cách chúng ta so sánh với các loài động vật có vú khác cũng rất có giá trị”, Dyble nói.
Chế độ một vợ một chồng 'hàng đầu'
Tỷ lệ chung thủy trung bình là 66% ở con người có nghĩa là chúng ta xếp thứ 7 trong số 11 loài được đưa vào nghiên cứu, những loài được cho là có chế độ một vợ một chồng về mặt xã hội, hoặc ưa chuộng các mối quan hệ lâu dài giữa các cặp đôi.
Dyble nói thêm rằng ông "không ngạc nhiên" khi tỷ lệ anh chị em ruột trung bình ở người cũng nằm trong cùng phạm vi với các loài động vật có vú một vợ một chồng khác.
“Nhưng điều khiến tôi ngạc nhiên là sự tách biệt hoàn toàn giữa con người và các loài thú có vú không theo chế độ một vợ một chồng: các xã hội loài người có tỷ lệ anh chị em ruột thấp nhất (26%) vẫn cao hơn các loài thú có vú không theo chế độ một vợ một chồng được xếp hạng cao nhất (22%),” ông nói trong một email.
Những phát hiện này củng cố quan điểm khoa học cho rằng chế độ một vợ một chồng là mô hình giao phối chủ đạo của con người, Dyble cho biết trong một tuyên bố được Đại học Cambridge công bố.

Nghiên cứu cho thấy con người có chế độ một vợ một chồng cao hơn nhiều so với các loài linh trưởng họ hàng. (Ảnh: Pexels)
Isabel Smallegange, giảng viên cao cấp về sinh học quần thể tại Đại học Newcastle ở Anh, nói với CNN rằng "nghiên cứu này sử dụng một phương pháp mới thông minh để so sánh chế độ một vợ một chồng giữa các loài động vật có vú." Bà Smallegange không tham gia vào nghiên cứu mới này.
“Phát hiện quan trọng này rất đáng chú ý: con người có chế độ một vợ một chồng cao hơn nhiều so với hầu hết các loài động vật họ hàng gần gũi nhất của chúng ta,” bà nói.
“Con người nằm trong ‘hạng mục hàng đầu’ cùng với các loài như hải ly và chồn đất, cho thấy rằng việc gắn kết cặp đôi ổn định phổ biến hơn ở con người so với các loài động vật có quan hệ họ hàng như tinh tinh hoặc khỉ đột, nơi việc có nhiều bạn tình là điều bình thường”, Smallegange nói thêm.
“Nhìn chung, nghiên cứu này nhắc nhở chúng ta rằng mặc dù con người tương đối chung thủy so với hầu hết các loài động vật có vú, nhưng sự thành công về mặt xã hội của chúng ta có lẽ bắt nguồn từ sự kết hợp giữa gắn kết cặp đôi, mạng lưới họ hàng và các thể chế văn hóa chứ không phải chỉ từ một chiến lược giao phối duy nhất,” bà nói.
Nguồn: CNN
Chi Chi